ſed potius expreſſiue. notat̉ eī ꝑ hoc exp̄ſſio ſtabilitatisin bono. ſub hoc ſenſu. ita eſſent ſtabiles in bono qd̓ qͣſieſſet illis impoſſibile facere malū. ſic̄ dr̄ aliqn̄ de aliquoviro excellēter bono. ꝙ neſciuit facere malū. vel ꝙ n̄ poſſet. Opīo aūt fuit fere oīm et etiā maioꝝ. ꝙ ſi ſtetiſſentprimi ꝑentes. ita fuiſſent ꝯfirmati et illi et poſteri. ꝙ nullomō peccare potuiſſent.¶ Nembrū ſecundumEquit̉ inꝗrere quales filios genuiſſent.ꝙͣtū ad ſcīam. Et querit̉ vtrū genuiſſent filios ꝑfectos ſcīa. Ꝙ ſic vidr̄. Om̄is ignorātia in rōnali creatura ē pena pct̄i. Ut eīdicit Beda. qͣtuor ſunt nobis inflicta ꝓpter peccatū primoꝝ parentū ſcꝫ ignorātia. īfirmitas. malicia. ⁊ ex hiscōflata mali cōcupiſcētia. In ſtatu prīo nullū fuit pct̄mnec pena peccati. et ita nec ignorātia. gͦ filij ꝓcreati ī ſtatu illo fuiſſent ꝑfecti ſcīa ſine om̄i ignorātia. ¶ Iteꝫ ẜmph̓m. ſi ſenex haberet oculū iuuenis videret vtiqꝫ ita bn̄ſicut et iuuenis. et ex hoc pꝫ ꝙ ſi defectus aliꝗs ſit in aīaex ꝑte illa q̄ ſpectat ad cognitiuā. hoc ē ꝓpt̓ defectuꝫ alique ex ꝑte organi. aliquo mō ip̄i cognitiue deſeruientisvel ex ꝑte corꝑis cuiꝰ aīa ē ꝑfectio: ſꝫ corꝑa genitoꝝ ī ſtatu illo fuiſſent optime armonie ⁊ ſanitatis ꝑfectiſſime.ſic̄ hētur ab aug. de corꝑe primi hoīs. gͦ ex ꝑte corpoꝝ illoꝝ nō fuiſſet impedimetū. ꝓpt̓ qd̓ aīe incurriſſent aliquē defectū ꝙͣtū ad cognitōꝫ vel ſcīam. ¶ Itē corpꝰ quodcorrūpit̉ aggrauat aīam Sap̄. ix. Si ī illis nulla fuiſſetcorruptio in corꝑe. gͦ nulla aggrauatio in aīa. gͦ in om̄ilibertate qua gaudet ip̄a ſubſtātia aīe poſſet vti ſcīa ſibꝰindita et alijs bonis. ſimiliter nullo exiſtente impedimēto in corꝑibꝰ illoꝝ. et ita videtur ꝙ ſtatim habuiſſent ꝑfectōem ſcīe q̄ cōpetit aīe ẜm ſe. nullo occurrēte impedimento. et ita vt prius. ¶ Itē duplex erat ꝑfectio homīsin ſtatu primo. Una iuſticie originalis q̄ ſpectabat adip̄am affectiuā. Alia ſcīe rōnalis q̄ ſpectabat ad ip̄aꝫ cognitiuā. ſꝫ ſtatī habuiſſent ꝑfecte iuſticiā originalē. gͦ pari rōne habuiſſent ꝑfecte ſcīam rōnaleꝫ. ¶ Itē ꝙ habuiſſent ſtatim vſum rōis videt̉ ꝑ hoc. ꝙ quedā quoꝝ ꝑfectōeſt aīa ſenſibilis. ſtatim habūdāt cognitōe agendoruꝫ etnoticia expedientiū ⁊ nociuoꝝ. vn̄ ſtatim habēt vſuꝫ ſuenitiue: ſꝫ cōſtat ꝙ nō fuiſſet homī ſubtractū qd̓ ē aīalibꝰ cōceſſum. niſi hoc eēt de merito peccati. ergo ſi nonꝓceſſiſſet peccatū. homo ſtatim ī ortu ſiue poſt ortū ſuūhaberet vſum rōnis et ſciret que agēda et que fugiendaet ita vt prius. ¶ Item duo creauit deus ad imaginē ſuāſcꝫ angelū et aīam. q̄ ſunt creature rōales et ꝑfectiſſimeī genere creaturaꝝ: angelꝰ ſtatim cōditus hūit ꝑfectōꝫIgnitōis. ⁊ hoc reꝗͥrebat eiꝰ ꝑfectio: ſil̓r videt̉ ꝙ aīmacreata ſtatim ſit ꝑfecta ſcīa. ſiue ꝙ debeat eē. niſi culiinterueniēte impedit̉. vel quare nō cū hō ſit ꝑfectōnmaioris. Si dicat̉ ꝙ aīa nō eſt ſtatim ꝑfecta ſcīa ꝓpt̓ cōiūctōem cum corꝑe tali. hoc videt̉ incōueniēs. vt em̄ dīcAuicē. aīma vnit̉ corꝑi vt ꝑficit̉. gͦ ſortitur perfectōemex cōiūctione cum corpore et nō imꝑfectōeꝫ. et maxīe excōiūctione cū corpore exiſtente ſine corruptōne. ¶ Itē inprimo ſtatu geniti eēt perfecti cognitōne ſenſitiua. nonem̄ fuiſſent in aliquo defectu ꝙͣtū ad ſenſitiuā cognitōꝫ.multo fortiꝰ videt̉ ꝙ perfecti fuiſſent cognitōne intellectiua. et ita eēt in ſtatu illo ſcīa ꝑfecti. Dicit tn̄ ph̓s. ꝙintelligere eſt in aīma cū velit. ſentire at̄ nō ē in ip̄a ſuꝑple. cū velit. Ex quo videtur ꝙ actꝰ ītellectiue magis ſb̓ſit libertati volūtatis ꝙͣ actꝰ ſenſitiue. ex qͦ vidr̄ ſeꝗ ꝓpoſitū. ¶ Cōtra hoc arguit hugo ſic. prima oīa perfecta facta ſūt. cetera aūt oīa q̄ ex ip̄is oriūtur et poſt ip̄a ſequātur: niſi ꝑ interualla tēpoꝝ creſcēdo ad perfectōem venire nō pn̄t. et hoc on̄dit per inductōem in plātis ⁊ aīalibꝰex hoc intēdēs cōclude̓. hoc idē cōtigiſſe de cognitōe ſenſus ⁊ intelligētia mētis. ¶ Itē vt hētur ab Auicē. aīmarōnalis cōiungitur corpori vt in eo perficiatur ſcientijset virtutibꝰ. ⁊ ſic perfecta cōiungat̉ ſeculo altiori. ſꝫ hoc
eſt verbū catholicū. et eſt generale ad om̄em ſtatum. gͦ īſtatu innocētie aīa ꝑueniſſet ad habitū ſcīe mediāte adminiculo corꝑis. gͦ nō habuiſſet habitꝰ ſcīaꝝ ſibi innatos. ſꝫ eos tꝑe acquiſiuiſſet. ergo in ſtatu illo geniti nonoriūtur perfecta ſciētia. ¶ Item ſi adam ſtetiſſet. filij eiꝰꝑ ſucceſſionē tꝑis perueniſſent ad ꝑfectōem ſtature ex ꝑte corporis. ergo a ſimili videtur ꝙ ſucceſſione tēporisperueniſſent ad ꝑfectōem ſciētie ex ꝑte mentis. aut ſi nōquare nō. ¶ Reſpōſio dicēdū ꝙ ꝑuuli geniti ab adā inſue natiuitatis primordio illuīatōem aliquā cognitōiset ſcīe abſqꝫ dubio habuiſſent. Si at̄ natura (ẜm ꝙ vultph̓us generalit̓ de ip̄a loquēs) nō deficit in neceſſarijs:multo fortius colligi poteſt de illa natura tā nobili ⁊ tābene inſtituta. ꝙ nō defuiſſet illuīatio neceſſaria ītellectui ad iudicandū: ſicut nō defuit rectitudo iuſticie ip̄iaffectui in appetēdis et reſpuēdis. rectū em̄ appetitū voluntatis antecedit rectum iudicium rōnis. et ideo rectitudīem iuſticie preit illumīatio ſcientie. in his que ſuntcapacia vtriuſqꝫ. ſicut ergo indubitāter dici oportet ꝙ ſlij ade rectitudinē affectus haberēt tam reſpectu appetubilium que ſunt de genere cōmodi ꝙͣ reſpectu eoꝝ queſunt de genere honeſti. ſic etiam ponendū eſt ꝙ reſpectuvtrorumqꝫ haberet ꝑuulus illuīatōem ſcientie ſtatim cūnaſceret̉. per quā eēt abilis et ydoneus et expeditus adilla diſcernenda. ne per ignorantiā vel errore cōgereturabſtractus in aliquo deuiare. et hoc quidē dicere poſſumus ſine calūnia. cū nō ſit diſſonū rōni. nec auctoritasaliqua ꝯtradicat. Uerū ſi vlteriꝰ ꝓcedat̉ ad illiꝰ illuīatōem et ſciētie vſum et ſtatū. difficile ē determīare. tū qꝛauctoritates ſuꝑ hoc nō reꝑiūtur exp̄ſſe. tū etiā qꝛ ad hͦvix haberi pn̄t. niſi rōes ꝯgruētie. que frequēter ſunt advtrāqꝫ ꝑtē: tū etiā qꝛ in ſtatu ſumꝰ caliginis ⁊ miſerie. adeo vt vix poſſumꝰ cogitare q̄ in ſtatu illo fuiſſent. ꝓpterhoc ꝙ ſumꝰ ī aſpectu multipliciū defectuuꝫ aſſueti. Un̄quibuſdā videt̉ dicēdū. ꝙ ſtatim ꝑuuli habuiſſent rōisvſum cū corpꝰ nō aggrauaret ſpm̄. ꝓfeciſ ſent tn̄ in ſcīaꝑ experiētiā. ſic̄ etiā datū erat eis ꝓficere ī iuſticia ⁊ bonaͣ vita ꝑ obedientiā. Alijs videt̉ ꝙ ꝑuuli nō ſtatim habuiſſent vſum rōis ſic̄ nec ī matrū vteris. et hͦ ꝓpt̓ huīditatē q̄ ꝑ naturā erat in organis deſeruiētibꝰ vſui potētie cognitiue. Un̄ ꝑ naturā fuiſſent aliquātulū retardati. et hoc quidē nō fuiſſet pena. nec ignorātia eoꝝ: ſꝫ potius ordo nature eēt. ꝗ ab imꝑfecto inchoat et intēdit adꝯplemētū. Nō tn̄ fuiſſent ita diu retardati ſic̄ et nūc. qꝛpenalis corruptō ſuꝑadiecta imꝑfectōi corꝑis. multumretardat ⁊ īpedit vſū rōis. ꝗd aūt veriꝰ ſit difficile eſt videre. Poſſumꝰ tn̄ ſine p̄iudicō mediā viaꝫ tene̓. vt dicāꝰꝙ ꝑuuli illi ſtatī noſcerēt qd̓ ꝓ illo tꝑe eēt nature ſue cōſonū vel nociuū. ⁊ hoc ꝑ iuduſtriā naturalē. ſi aūt nat̉ahoc cōceſſit ouiculis vl̓ agnis vt ꝑ inſtīctū nature lupuꝫrefugiant quē nūꝙͣ viderūt. et mamillas matrū reꝗͥrāt:nequaꝙͣ credendū ē. hoc filijs ade fuiſſe negatū. Ꝙtumv̓o ad quedā q̄ ſpectāt ad bonū honeſti. ſic̄ diſtinctō priceptoꝝ ⁊ cultuū ꝗbꝰ deus ē venerādꝰ et ſimilia. videturꝓbabile ꝙ cognitōis vſus fuiſſet dilatꝰ. ꝙͣuis nō abſurde cōcedi poſſit ꝙ eis habitꝰ ad hͦ eēt datus. ¶ His viſis pꝫ in ꝑte rn̄ſio ad q̄ſtionē ꝓpoſitā. pꝫ etiā ꝓ magnaꝑte rn̄ſio ad obiecta. Nā rōes q̄ ꝓbāt ꝙ nō generaret filios hn̄tes ꝑfectōꝫ ſcīe. on̄dūt ꝙ filij adā nō ſtatim a prīcipio hūiſſent cognitōꝫ ī tāta plenitudīe ⁊ ꝑfectōe. ī quāta erāt ꝑ ſucceſſionē tꝑis habituri. et hoc quidem veruꝫeſt. et iō cōcedi pn̄t. Attamē ad illā rōem quā vltīo īducit de ſil̓itudīe ſtature. dici pt̄. ꝙ n̄ ē ſimile qꝛ ꝑuitas corꝑis et ſtature ē ꝓpt̓ exigētia matricis ⁊ corpꝰ natū paulatim ꝓfice̓: ſꝫ aīa eque v̓tutis ē ī ꝑuo corꝑe vt ī magnoꝙͣtū ē de ſe. ſic̄ vult aug. ī li. de quātitate aīe. ¶ Ad illudqd̓ prīo ī cōtrariū obijcit̉. ꝙ ignorātia ē pena pct̄i. iā ptꝫreſpōſio. qꝛ ignorantia ꝓut eſt pena. noīat priuatōꝫ ſcientie que nata ē ī eſſe ſic̄ cecitas priuatōꝫ ī ſuis. Un̄ catulus nō dicit̉ cecus an̄ nonū die. Unde hug. de ſacra.Non om̄is ꝗ aliquid neſcit aut aliꝗd minꝰ perfecte ſcit.