Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxxxiiij.

no. c. v. dicentē ſol ſenſibiliū eſſentias qualitates. multas diſcretas exiſtētes. tn̄ ip̄e vnꝰ ens vniforlis illuminās lux renouat nutrit cuſtodit ꝑficitſcernit renouet fecūda facit. auget mutat collocat plātat remouet viuificat oīa. Itē in celo ſūtdiuerſe ꝑtes ẜm illuminatōꝫ ẜm ſitū. diuerſe oꝑatōes ẜm diuerſas influētias. nec dr̄ celū eſſe corpꝰ ꝯpoſi īmo ſimplex. ꝓpter diuerſas oꝑatōes reqͥrit̉ ꝯpoſitō in corꝑe hūano. hec ꝯfirmat̉ Baſiliū examē.ij. dicentē celū eſſe quintā naturā ſimplicē corꝑis aliad p̄ter naturā elemētoꝝ. Ad hoc dicēdū. corpꝰ pr̄ni hoīs general̓r corpꝰ humanū. eſt ꝯpoſitiſſimū interoīa corꝑa. ꝯueniebat ꝓpter ml̓tiplicē actōꝫ ip̄iꝰ aīe. quetn̄ elicit̉ ſiue exercet̉ mediāte motū eſt ab aīa tn̄ ē adaīaꝫ. em̄ aīa ſit oīm ſimilitudo. vt dr̄ ī li. ſpū aīa. quādā gerēs dei imaginē. ex hoc in deo ē multitudoydeaꝝ. in aīa ml̓tiplicitas v̓tual̓ quā exercet medi antecorꝑe. neceſſario reqͥrit̉ in illo ſit ml̓tiplicitas ꝑtiū ꝯſimiliū organizataꝝ. vt ſit ꝯformitas int̓ motorē mobile. ſic̄ ex altera ꝑte eſt ꝯformitas int̓ imaginē illud cꝰeſt imago. hoc ptꝫ ex motu in rebꝰ extra aīaꝫ. ht̄ em̄ recipe ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuuꝫ. in quoꝝ app̄hēſione opꝰerat ml̓tiplicitate organoꝝ. quibꝰ app̄hēſis aīa mouet̉ eſt exemplū gre. nazā. in li. de imagīe. c. x. dicētis. mēs oculos ea extra corpꝰ ſūt app̄hēdit. in ſe ſil̓itudīesꝑꝑentiū ꝑtrahit figuras ſil̓iū ſibi ip̄a deſcribēs. quēdmodū ſiqͣ ciuitas ml̓titudīs capax diuerſis additibꝰ ad ſe recipit ꝯfluētes. tn̄ in vnū ciuitatis vniuerſiꝯueniūt. ſed alij ad forū. alij ad habitacl̓a ſua. alij ad eccleſias plateas iuxta ſuā ꝗſqꝫ ſnīaꝫ ꝓperāt talē qͦdāmōnr̄e mētis ciuitatē ꝯidero interiꝰ ꝯſtitutā. quā lꝫ ſenſusnr̄i diuerſis additibꝰ impleāt. tn̄ ſingl̓a introeuntiū genera mēs eadē dijudicās diſcernēs locis intelligentieruis vniuerſa diſponit. vn̄ ptꝫ ſi tm̄ ſimplex eēt nara corꝑis. eēt organū ꝯgruū aīe neqꝫ quo ad app̄hēſionē neqꝫ quo ad motū ſiue oꝑatōꝫ. Itē ſicut ponunnoti ī medicina. tres ſūt cellule deſeruiētes viribꝰ ꝯgnitiuis .ſ. fantaſtica. logiſtica. memorialis. Fātaſtica cellula eſt ī anteriori ꝑte capitis. in qua ſedē ſuā ht̄ imagīatōLogiſtica cellula eſt ī medio in qua ſedem ſuā habet.Memorial̓ cellula eſt ī poſteriori ꝑte capitis ī qua ſedēſuā ht̄ memoria. hr̄ a damaſ. organū imaginatiue eſtventriculꝰ cerebri āterior. ex cogitatōe eſt mediꝰ ventriculꝰ cerebri inſtrumētū. aīalis ſpūs eſt in ip̄o. mēoratiue ē organū poſterior ventriculꝰ cerebri ſpūs aīal̓ eſt in illo. ſil̓r ip̄i intellectui oꝑanti deſeruit ad organūcorꝑale. qd̓ ptꝫ ex ph̓o dicēte. corrumpit̉ intellectꝰ .i.actꝰ ſiue oꝑatō intellectꝰ interiori qͦdā corrupto. Preterea hoc idē ptꝫ ex motu eſt ab aīa. ẜm de terminat̉in alia ph̓ia ſcꝫ ī ethicis pͥmo qd̓ eſt motiua rōnalis imꝑans imꝑata. vt libeꝝ arbitriū ſiue intellectꝰ practicus .ſ. que alijs oībꝰ motiuis imꝑat a natura ſibi imꝑatur. Alia aūt ē motiua ſb̓iecta ē rōis imꝑio. cui aliavis ſubijcit̉. ſic̄ ꝯcupiſcibilis iraſcibilis. ꝗbꝰ ſubiecta ēvis ſenſibil̓ ſita in muſcul̓ et lacertis. ſicut dic̄ auicēnaexeꝗt̉ īꝑata a motiuis ſuꝑioribꝰ. vn̄ executō īꝑij motiuo organa reꝗͥrit. ita quo ad motus fiūt ab aīa adaīaꝫ. neceſſaria ſūt corꝑalia organa. hoc ꝓpter ml̓titudinē actionū mediātibꝰ potētijs aīe exercent̉. multitudinis aūt actōis hmōi duplex eſt cauſa ſcꝫ aīe immutabilitas. virtutū diuerſaꝝ ſubſtātial̓ idēptitas. de priodr̄ in li. fontis vite vbi dr̄. quāto ſubſtātia aliqua magiseſt immunis a materia. tāto pl̓ium oꝑationū eſt effectiua. immaterialitas aūt huiꝰ ptꝫ ſic. Multiplex em̄ ē forma. quedā forme ꝑficiūt ꝑtes totū ſimiliter. itates denominant̉ a ꝑfectōe totiꝰ. cuius ſunt forme elentoꝝ f⁊ deinant̉ ꝑtes a ꝑfectōe ꝓpter defenſionē materiei partiū eius. vn̄ qꝛ tota ꝑfectio quā dat forma eſt inqualibet parte materie. Ideo dicit̉ quelibet ꝑs igniseſt ignis ita alijs elemētis. vn̄ forma hmōi commuicat

actū ꝯplementū in genere ſuo ꝑtibꝰ ſuis ſiue oꝑationē determinatōꝫ vt dictū eſt. hmōi forma qꝛ maxīe ē material̓ diſtēſa ẜm diſtēſionem ſue materie reꝗͥrit diſtēſiōꝫ ꝑtiū ſui ꝑfectibilis. Alie ſūt forme minꝰ materiales. vt que hn̄t diſtēſiōꝫ in materia neqꝫ diſtēdūt̉ ẜmdiſtēſiōꝫ ſue materie. iuſmōi ſūt aīa vagetatiua in plātis. ſenſitiua ī brutis. aīa rōnalis ſiue intellectiua. qͣꝝmīme īmaterialis ē vegetatiua. magis ſenſitiua. maxīe ītellectiua. qd̓ ſic pꝫ. aīa vegetatiua ꝑficit totū ꝑtes ſuematerie. ſed diſſimil̓r. ꝑficit em̄ totū dādo illi actū ſuuꝫinfluēdo ei vitā ꝯplementū generis ſui. ꝑtibꝰ aūt ꝯmuīcat actū ſed ſolū in potētia. ꝑtes em̄ plāte viuūt. tamēꝑs plāte ē plāta. actu ſꝫ ſolū ī potētia. aīa aūt ſenſitiuaficit totā materiā ſuā ꝑtes. ſed diſſimiliter. toti em̄municat actū ꝯplemētū. ſꝫ ꝑtibꝰ ꝯmuīcat actū tn̄bꝰ. em̄ oēs ꝑtes aīalis ſentiūt ſic̄ nec oſſa nec vngula hmōi. nec ꝑtibꝰ ꝯmūicat ꝯplemētū nec actu nec potentia. ꝑs em̄ aīalis pt̄ fieri aīal. ſicut ꝑs plāte plāta. etloꝗt̉ de ꝑtibꝰ que ꝓprie ſūt ꝑtes. vt mēbra que diuidunt̉ mēbra ꝯſil̓ia officialia. ꝑs em̄ plāte abſciſa efficit̉ plāta. ꝑs aūt aīalis nunꝙͣ. magis aut material̓ ē vegetatiua ꝯmuīcat ꝑtibꝰ plāte vitā potētiā ꝓpīquā ad ꝯplementū ꝙͣ ſenſitiua. neqꝫ oībꝰ ꝑtibꝰ ꝯmuicat ſenſū nulli ſenſibil̓ ꝑti ꝯplemētū neqꝫ actu neqꝫ potētia. Alia aūtrōnalis ſiue intellectiua. nec ꝯmunicat ꝑtibꝰ actū necꝯplementū ſiue oꝑatōꝫ. qꝛ nec ꝑs eꝰ materie ē. nec ꝑsintelligit. ſic pꝫ hec forma eſt mīme material̓. aīa ergo rōnal̓ pͥncipatū tenet int̓ formas plꝰ elongat̉ a naͣtura materie ſiue materialitate. vn̄ ip̄a eſt forma nobil̓ ml̓taꝝ oꝑationū pͥncipiū. ꝓpt̓ hoc neceſſe ē ml̓tasoꝑatōes in ꝑtibꝰ corꝑis cui vnita ē. vt ꝗbꝰ mediantibusml̓tiplices eꝰ potētie ꝓgrediant̉ in actꝰ ſuos. Iteꝫ alia eſt v̓tutū ſubſtātial̓ ydēptitas. ml̓te em̄ v̓tutes ſūt ī eadēſb̓a ſcꝫ aīe rōnalis. hoc aūt pꝫ hoc .ſ. vegetatiuaſenſitiua rōnalis differūt in ſb̓a in hoīe. vna eſt aīa.ſ. rōnalis indifferēs in ſb̓a a vegetatiua ſenſitiua. aeſt vegetatō ſenſificatō in hoīe. Un̄ diſtinctio eſt inplātis ab aīa regetatiua. licꝫ em̄ ab aīa vegetabili ſitdiſtinctio in plātis organa. ē tn̄ diſtinctio quedā partium gerentiū officia quorundā organoꝝ. ẜm dicit phiradices ſūt ori ſil̓es. diſtinctō eſt ī brutisloſophꝰana a ſenſitiua ſūt ī hoīe ab aīa rōnali vnica eſtkors.vl̓ potētie ſūt ſenſitiua regetatiua. p̄terhas diſtinctiōes addita eſt alia attēdit̉ penes interiora organa motiua ex dictis. Dicēdū eſt. corpꝰmi hoīs general̓r corpꝰ humanū ꝯpoſitiſſimū ē. qꝛ cumaīa ſit pl̓ium effectiua operationū qͣs ſine corpore vt inſtrumēto illiꝰ exercere poſſit. neceſſe eſt corpꝰ multipliciū organoꝝ. vt ml̓tiplicitati potētiaꝝ ꝯſequēt̓ operationū ex parte motoꝝ. rn̄deat ml̓tiplex ꝯpoſito ſiue organizatō. De ſupͣ tactū ē vbi determinatū ē. ſi corpꝰmi hoīs erat ex qͣtuor elemētis. Ad illud qd̓ prirobiecticēdū reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſito ī eo fiūtvt eliciēte prīo ꝓpt̓ ml̓titudine oꝑationū nec alioꝑatud ꝯcludit prīa. tn̄ reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſitō ī eo fiūt īorgāo. ex ꝑte aīe reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſitō ſꝫ ex ꝑte corꝑis. Ad aliud dicenduꝫ. forma nobiliter materiā eꝰ informatōꝫ ꝯpletōꝫ. materia cēſenda ē magis minꝰ nobil̓ ex eiꝰ aptitudīe ad formā nobiliorē minꝰ nobi. corpꝰ em̄ hūanū inceptū eēt ꝑfici aīa rōnali. nec habūdaret organis incōueniēti armonia. nūero v̓tutibꝰ ſiuepotētijs aīe rn̄dētibꝰ. dic̄ ſimplicitas atteſtat̉ nobilitati eiuſdē. intelligit̉ de illis quoꝝ ſubſtātia ſeparataē a materia corporali cuius ſūt aīa angelus etiā primum principium. Ad aliud dicēdū. oꝑtet multitudo organoꝝ atteſtet̉ imperfectōi aīaliū. ſed illa queē organoꝝ eoꝝdē ī ſpecie. ſicut vermiū imperfectioni atteſtatur multitudo pedum. Ad aliud dicendū. ſecꝰ ēde aīa angelo. aīma em̄ de ſua conditione nata ē vt ſit