Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

diſpoſitio interior que attendit̉ in ꝯueniētia augmento neruoꝝ armonie corꝑis armonici ad aīam. ꝙͣtumad hanc diſpoſitōꝫ ẜm differentiā aīaꝝ. ē diuerſitas dipoſitionū ip̄oꝝ organoꝝ. nec hn̄t hoīes bruta ꝙͣtū admōi diſpoſitōꝫ organa ſimilia. em̄ reꝗrit̉ diuerſitasmulta ꝙͣtū ad diſpoſitōꝫ exteriorē inter mēbra hoīm etbrutoꝝ quorūlibet etiā ꝙͣtū ad pͥncipalia mēbra cuiuſmodi ſūt. cerebꝝ. cor. ep̄ar. teſticuli. vtꝫ ī multis. Adalid̓ dicēdū. ē ſil̓e corꝑibꝰ irrōnaliū rōnaliū ꝙͣtūad rōeꝫ. cauſā exitꝰ mōſtruoſi. plures em̄ ſūt rōes qͣrogruit corꝑa creaturaꝝ rōnaliū monſtruoſa.ruit irrōnabilibꝰ. Una ē deordinatō pct̄i. ſolūmo em̄ inter res corꝑales deordinat ſe pctm̄. quod faciūtbruta aīalia ꝓpter qd̓ de diuīa iuſficia eſt. in pena deordinatōis deformatiōe culpe. deordinatōꝫ deformatōꝫ incurrūt in corꝑe. vt dicere pn̄t illud aug. quod patimur pct̄a nr̄a meruerūt. Alia eſt. pulcritudo vniuerſiUn̄ aug. xvj. de ciui. dei. viij. c. deꝰ creator eſt oīm. vbi. qn̄ creari ꝗd oꝑteat vl̓ oꝑtuerit ip̄emet nouit ſciēs vniuerſitatis pulcritudinē quaꝝ ꝑtiū vel ſimilitudine veldiuerſitate ꝯtexerat. Sed totū inſpicere pt̄ tāꝙͣ deformitate ꝑtis on̄dit̉ qm̄ cui ꝯgruat quo referat̉ ignorat. hoc eſt qd̓ dr̄. xj. de ciui. dei. c. xviij. ſicut cōtrariaꝯtrarijs oppoſita ſermōis pulcritudinē reddūt. ita q̄dā verboꝝ ſed reꝝ eloquētia cōtrarioꝝ oppoſitōe ſeculipulchritudo ꝯponit̉. aꝑtiſſime hoc poſitū eſt in eccl̓iaſtico hoc. ꝯͣ malū bonū eſt ꝯtra morteꝫ vita ⁊cͣ. Ecc̄i.xxxiij. Si obijceret̉ eadē rōe monſtra ī brutis plātis eēt ad decorē vniuerſi. dicendū. qꝛ penes queprīcipal̓r ꝯſiſtit pulcritudo vniuerſi. ſūt creature rōnales. Un̄ illoꝝ oppoſita ex quibꝰ ip̄e creature rōnales magis fiūt ꝯmēdabiles pulcritudinis maioris. maxīe ſūtad decorē vniuerſi. Preterea. decor iuſticie apꝑet intalibꝰ. ꝯꝑat̉ decori ꝓueniēti ex ordine oppoſitōis. Tercia eſt cautela ꝯtra errorē. ne ſcꝫ crederēt aliꝗ. monſtra inter nos accidūt errore ꝑfecti opificis cōtigiſſe.Un̄ aug. xvj. li. ciui. dei. viij. c. Si hoīes ſūt de ꝗbꝰ illamira ꝯſcripta ſūt. qd̓ ſibi ꝓpterea deꝰ voluit et̄ nōnullasgentes ita creare. ne in his mōſtris que apud nos oportet ex hoībꝰ naſci. eius ſapīaꝫ qua natura fingit huma velut artē cuiuſpiā vniꝰ ꝑfecti opificis putaremꝰ erraſſe. itaqꝫ nobis videri debet abſurdū vt quēadmo in ſingulis ꝗbuſqꝫ gentibꝰ quedā monſtruoſa ſūt hominū: ita in vniuerſo genere hūano quedā monſtruoſaſūt gentiū. Ad illud qd̓ ſeꝗt̉ ptꝫ rn̄ſio ex dictis ſupra.qꝛ vt dictū eſt aīalia ſine ceruicibꝰ ſiue capitibꝰ non ſinthoīes. niſi aliqd̓ organū ſit in corꝑe illoꝝ qd̓ ꝙͣtū adtutē oꝑa vice capitis gerat. Ad vltimū dicēdum.duobꝰ mōis pt̄ fieri monſtrū in natura vel pct̄m .ſ. vl̓ eximproportōe virtutū ꝯiunctaꝝ ad materiā hoc manifeſtat̉ ſicut determinatū ē. ꝑcuciēti cordas in cithars inmīori pt̄ cordas ꝑcutere. in li. de celo mūdo. Uirtuti etiā mouēti p̄mū mobile ẜm ph̓os determinatū ē. inmīore pt̄ mouere totū corpꝰ. etiā determinatū eſt ei. ſi moueret minꝰ corpꝰ. in tꝑe minori moueret. etſi maius ī maiore. Un̄ determīata eſt ꝓportio mouētis ad mobile pͥmū. Sil̓r determinatū ē a natura vniuerſali.tꝰ nature ꝑticularis in tꝑe tāto pt̄ mouere hāc materiāSil̓r determīata ē materia ẜm magnitudinē vl̓ paruita. in qua magnitudīe vl̓ paruitate erit ꝓportō v̓tutis mouētis ad materiā motā. Si diminuat̉ aut augmentet̉qͣntitas. iaꝫ in materia ſit ꝓportio. erit ꝓportiov̓tutis mouētis ad materiā motā. Sed ꝓportō v̓tutis admateriā eſt cur oꝑat̉ recte. improportō erit erroris. improportō aūt pt̄ eſſe qꝛ materia pt̄ augeri vl̓ minui. ſi auget̉ monſtꝝ ē. ſi diminuit̉ pct̄m dr̄. Alia eſt.ſi mouet natura inferior niſi influentiā v̓tutis nature ſuꝑioris vel celeſtis. neqꝫ v̓tutis nature inferiorisagētis intra ſufficiat ad mouendū materiā. ſed fit vnuꝫmouēs ex v̓tute mouētis intra. v̓tute celeſti que influit.

et hoc eſt mouēs ſufficiēs qd̓ eſt ꝯpoſitū ex illis duabusnaturis. etiā hoc ht̄ mouere quotiēſcūqꝫ aliqd̓ ſit ī natura ⁊cͣ. tūc oꝑtet ſit ꝓportio illaꝝ duaꝝ v̓tutū interſe haꝝ ꝯiunctaꝝ ad materiā. Sil̓r erit ꝓportō multipl̓r. qꝛ a ꝑte materie a ꝑte haꝝ v̓tutū ꝯiuctaꝝ ad materiā. em̄ ſit poſſibilis ꝓportō inter v̓tutes ſil̓r et imꝓportō. corpꝰ em̄ ſuꝑiꝰ ſiue ſtella aliqua in tali poſitiōe.tantā influit v̓tutē in maiori approximatiōe maiorem in minori minoreꝫ. Sed ſi determīata eſt v̓tus que eſtꝓportōnalis huic v̓tuti ad hūc effectū. ergo aliqn̄ poſſit plus de v̓tute. nihilominꝰ tūc poſſibilis ē ꝓportiotutū inter ſe: ſi aūt ſit ſuꝑfluitas in materia. virtus ſuꝑ poterit. ſi diminuto effectꝰ ꝓducit̉ ab ip̄a. hec tn̄oīa ſi lateāt nos cur dn̄s hoc ꝓducit. tn̄ augēt pulcritudinē vniuerſi. ſicut determinat aug. li. de ci. dei vt ſupͣtactū eſt. vnde ex ip̄is prouenit aliqua inordinatiovniuerſo ſicut tactum eſt. Queſtio octuageſimaquarta. De dignitate corporis humani.Heritur de digītate nobilitate corꝑis humani. quoniam hec nobilitas ē quo ad quatuor. ſcꝫquo ad ꝯpoſitōꝫ quo ad habitꝰ exterioris diſpoſitōꝫ. quo ad vnionē. ad locatōꝫ. de his querit̉. pͥmo de ꝯpoſitōe corꝑis hūani.Scd̓oe diſpoſitōe ad rectitudinē habitꝰ. Tercio devnione quo ad aīaꝫ rōnaleꝫ. Quarto de loco eius. Nembrum primumUo ad pͥmū ꝓcedit̉ ſic. dicit ph̓us de celo mūdo. ſtelle multe ſūt in celo ꝓpter ml̓titudinē oꝑationū. a ſil̓i inferiora corꝑa maxime corpꝰ hūanū. ꝓpter ml̓titudinoꝑationū. multiplicitatē habebit organoꝝ. maxīepoſitū erit corpꝰ humanū. aīa em̄ rōnalis pl̓es elicit operatōes a corꝑe hūano ꝙͣ aliqͣ alia forma. Itē ars imtat̉ naturā inqͣtū pt̄. ſed ita eſt in arte ẜm diuerſitatēoꝑm requirit̉ diuerſitas inſtrumētoꝝ. natura quaꝫimitat̉ ars ita ē. quāto pl̓a elicit genera oꝑationū. tanto pl̓ibꝰ vtit̉ organis. aīa aūt hūana ē motor naturamcorꝑm in elitiōe geneꝝ oꝑm diuerſoꝝ ⁊cͣ. Itē corpora ẜm ſūt aptiora ad formas nobiliores. maioreꝫ hn̄tꝑtiū diuerſitatē. ſic̄ ptꝫ. elemēta hn̄t diſtinctōꝫ ꝑtiuꝫẜm ſpēm. quelibꝫ em̄ ꝑs ignis eſt ignis. plāte hn̄t ſedtanta quātā ſenſibilia. igit̉ aīa rōnalis ſit formabiliſſima. corpꝰ ꝑfectibile illa maximā habet diuerſita ꝑtiū. ita eſt ꝯpoſitiſſimū. Contra. tria ſūt in rebꝰpenes que attēdit̉ veſtigiū creatoris eaꝝ .ſ. eēntia ſiue ſtſtātia. v̓tꝰ. oꝑatō. Sed quāto aliꝗd eſt ſimpliciꝰ eſſenti a. tāto ē ml̓tipliciꝰ v̓tute. quāto ē multipliciꝰ v̓tute. tato ml̓tipliciꝰ oꝑatōe. qd̓ em̄ magis habūdat v̓tute. pl̓espt̄ elicē oꝑatōes. ſimplicitati rei atteſtat̉ ml̓tiplicitasoꝑationū. ꝓpter ml̓tiplicitatē operationū reꝗrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſito in eo quo fiūt oꝑatōes. ita vt pͥus. Itēſimplicitas atteſtat̉ nobilitati. Un̄ ſūme nobile ē ſumeſimplex minꝰ nobile minꝰ ſimplex. corpꝰ pͥmi hoīs alioꝝ hoīm ꝯn̄ter in genere corꝑm ſint nobiliſſima. videt̉ ſint ſimpliciſſima. corpꝰ p̄mi hoīs neqꝫ corpꝰ hūa ē ꝯpoſitiſſimū. Itē genera aīaliū imꝑfectiſſima maxime habūdāt orgaīs. nobiliſſimū in genere aīaliū etꝑfectiſſimū dt̄ mīme habūdare orgaīs. pauca dn̄t hr̄eorgana ad eliciēdū oꝑa ſua. Itē nobilitati intelligētiaꝝ aſcribit̉. ip̄e faciūt vnū ſcꝫ intelligūt ſentiuntv̓tute intellectiua. qd̓ facit pl̓a. ita vt priꝰ. Preterea. ſi ꝓpter ml̓tiplicatōꝫ oꝑationū reꝗͥreret̉ ml̓tiplicatio in corꝑe hūano. in ſole ſint ml̓tiplices oꝑatiōesſol eēt corpus multiplex. eo ꝯpoſitius quo pl̓es oꝑationes ab ip̄o egrediunt̉. hec ꝯfirmat̉ dyoni. de diui.