primū cū ip̄a aīma quod eſt finis eius. ꝓpter hoc em̄ cōditū eſt vt hmōi miniſterio hūc finem ꝯſequat̉. vn̄ ſecuseſt de hoc corꝑe ⁊ d̓ alijs que hmōi ſeruiūt quoꝝ licꝫ hōſit finis. nō ex hoc ſequit̉ ꝙ aīa ſit finis corꝑis cuius eſtꝑfectio ⁊ motor. ¶ Preterea. ph̓i poſuer̄t materiales dipoſitōes ⁊ corꝑa ordinari ad aīaꝫ nō qꝛ aīa ſit finis eoum ſiue cauſa finalis. ſed ꝙ inter formas ꝯpletiuas etꝑfectiōes corpoꝝ vltimū gradū ⁊ terminū tenet nobilitatis et dignitate. ⁊ fini ſimpliciter .ſ. deo eſt ꝓpinquiſſima. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝓ alia ꝑte. ꝙ aīa facta eſt cauſa corꝑis. ⁊ ita finis aīe nō eſt finis corꝑis ſed ecōuerſodicendū. ꝙ hoc nō dicit̉ qꝛ corpus ſit primordial̓ cauſaquare creata ſit aīa. ſed qꝛ aīa eſt cauſa ꝯpletiua ⁊ ꝑfectiua corꝑis. Un̄ ſenſus eſt. aīa facta eſt cauſa corꝑis .i. vtſit ꝑfectio ſiue cauſa ꝑfectiua corꝑis.¶ Alembrum tercium.Einde querit̉ ſi deus eſt finis corꝑis p̄mihoīs. ꝙ ſic videt̉ dyoni. de diui. no. iiij. ca.Om̄ia ad ſeip̄am bonitas ꝯuertit ⁊ principal̓r ggregatrix eſt diſpſoꝝ vt principalis⁊ viuifica deitas. ⁊ om̄ia ip̄aꝫ vt prīcipiū. vt ꝯtinentiaꝫ.vt finē appetūt. ergo eſt finis oīm. ergo corꝑis ade. ¶ Itēph̓s in ethicis optime enūciat bonū qd̓ omīa optāt. optabile ab om̄ibꝰ eſt finis oīm. ⁊ illud eſt ſummū bonū vtvult dyoni. ¶ Itē illud eſt finis rei ꝓpter qd̓ deducit̉ ī eēab efficiēte. Sed dicit̉ ꝓuer. xvj. Uniuerſa ꝓpter ſemetip̄m oꝑatus eſt deus. ergo ip̄e eſt finis vniuerſoꝝ. ercorꝑis ade. ¶ Cōtra. ẜm aug. de trini. Inuiſa poſſurdiligere incognita nequaꝙͣ: ergo motꝰ ꝯgnitōis p̄ceditmotu dilectōis. ergo cum nō ſit ponere in corꝑe naturāꝯgnitōis nec appetitū dilectōis. ⁊ ſi ſic nō erit deus finiscorꝑis. cū finis appetit̉ ab eo cuiꝰ eſt finis. ¶ Preterea.ẜm philoſophū. finis eſt vltimū rei ⁊ eſt in re. ſed deꝰ ⁊ ſiſit vltimū reꝝ oīm. tn̄ nō eſt in re. ſicut ꝑs rei. hoc eī mōintelligit eē in. ſicut ptꝫ ī exemplo cū dicit̉. cutis vltimꝰ ēfinis corꝑis. ⁊ tn̄ eſt aliquid corꝑis: nō ergo eſt finis corꝑis ip̄e deꝰ. ¶ Itē cū finis ſit illud ad qd̓ eſt motꝰ vt habet̉. jͣ. c. v. ph̓icoꝝ. ⁊ corpus nō moueat̉ in deū. nō erit finis deꝰ corꝑis. Ꝙ aūt corpus aliqd̓ nō moueat̉ in deumpatꝫ. qꝛ om̄is motus aut eſt circularis. aut rectꝰ. aut obliquꝰ. vtꝫ ex dyoni. de diui. no. vbi determinat ꝙ creature ſpūales ⁊ intellectuales ⁊ rōnales ſiue aīe. iſto triplici motu mouēt̉ ī deū dicēs. ſic ⁊ moueri ꝗdā diuini dicūtur aīmi circularit̓. quidā vniti nō inchoātibꝰ ⁊ nō terminatis illumīatōibꝰ boni ⁊ optimi directi v̓o qn̄qꝫ ꝓueniūt in ſubiectoꝝ ꝓuidētiaꝫ recta oīa terminātes obliq̄qꝛ ⁊ ꝓuidētes inferioribꝰ inreuerſibil̓r manēt ī immutabilitate. circa īmutabilitatis cauſale bonū ⁊ optimū īceſſanter circūeuntes. Poſt on̄dit illud idē de aīabꝰ vbi dicit ꝯmētator. celeſtibꝰ eēntijs quas etiā celeſtes āgelicaſqꝫ v̓tutes diuīa noīant eloꝗa. nil aliud eē ſb̓alit̓ a ſāctistradit̉ pr̄ibꝰ. niſi ītelligibiles eternos īceſſabileſqꝫ motꝰcirca p̄ncipiū oīm a qͦ ⁊ ꝑ quē ē ⁊ ī qͦ ⁊ ad quē mouēt̉ ⁊ ſb̓ſiſtūt. Eſt eī iſte circularis motꝰ celeſtiū v̓tutū circa ſuūpͥncipiū ab eodē vicꝫ īcipiēs vt a pͥncipio ꝑ ip̄m ꝑ cauſaſcreatas currēs ī ip̄o vt in legibꝰ naturalibꝰ que ī ip̄o ſūtex vtriſqꝫ. quas egredi nec vult nec pt̄ nec poſſe vult ī ipſū vt ī finē rediēs. ⁊ ī ſola intelligētia talis motꝰ eſt. intelligūt em̄ ſe ab ip̄o eē ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o intellectū ſuuꝫ moueri. ⁊ nullū aliū finē p̄ter illū ſe hr̄e nō ignorāt. quid obſtat ne ſil̓r intelligamꝰ huānos intellectꝰ circa deū voluiqm̄ ab ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ſūt. Eodē nāqꝫ ītelligibili circulo voluunt̉. p̄ſertim cū diuina eloquia hoīem ad imagineꝫ deifactū ꝑhibeāt. cū ergo nullo iſtoꝝ modoꝝ moueat̉ corpꝰa liqd̓ ī deū. nec mouebat̉ corpus primi hoīs. deꝰ nō eſt finis illiꝰ. ¶ Si aūt diceret̉ ꝙ alie creature mouent̉ hoctriplici motu in deū. qd̓ videt̉ velle dyoni. in eodē dicēs⁊ ſenſibiliū in vniuerſo triū motuū ibi expoſitor. ⁊ ſenſibiliū tres ait motꝰ quos dixit. ¶ Contra reuera bn̄ det̓-
minat ibi tres eē motus ſenſibiles. ſed nō circa deū. Un̄ꝯmētator ibidē. docemur aūt ītelligere ex his que de aīadicta ſūt. circularē quidē qn̄ ip̄a ſeiliaī ꝓprietatesvirtutes ⁊ qualitates oꝑat̉. vt ignis calefaciēs. ⁊ aqͣ frigefaciēs: oblique v̓o que qn̄ tranſmigrant̉ ſiue trāſmutabl̓r oꝑat̉ vt ex aquis piſces ⁊ volatilia. ⁊ virga moyſi in ſerpēte. ⁊ his ſimilia. Porro rectū qn̄ rurſus in ꝓpria prīcipia recurrit. vt poſt diſſolutōꝫ factoꝝ ielemēta que corrupta ſūt reſoluunt̉. ¶ Itē querit̉ vn̄eſtꝙ om̄ia appetunt deū vt finē.Preterea. hoc non videveꝝ cū ſint aliqua coīin quibꝰ tota materia termīat̉ꝑ formā. ſicut ſunt corꝑa ſuꝑceleſtia. vn̄ cū ī talibꝰ ſatisfactū ſit eoppetitui. nō mouent̉ ad aliqd̓ appetendivt videt̉. ¶ Rnſio ad p̄dictoꝝ euidentiā eſt notāduꝫ. ꝙcū idem ſit diffinire ⁊ terminare finitū ⁊ terminatū: nomīe finis ⁊ termini ꝯcurrūt in idē. cū ergo ſit terminusrei ꝑmanētis. ⁊ rei ſuccedētis. ⁊ rei dep̄dētis ſiue inclinātis. erit ⁊ tripl̓r dictꝰ finis .ſ. extēſionis ſiue rei extēte.oꝑatōis. ⁊ appetitus ſiue inclinatōis. finis aūt extēſionis rei eſt duplex vltimū ⁊ ꝑs ſicut cutis corꝑis ⁊ terminus agri. ⁊ vltimū ⁊ nō ꝑs. vt punctꝰ eſt ꝑs linee. finisaūt oꝑatōis ſimpl̓r eſt duplex. quidā eſt ꝑ modū efficiētis ſiue ꝯſumētis ſicut finis ꝯbuſtadele dicit̉ ipſaꝯſumptioō̄ finit̉ panisquidā ē ꝑ modūꝯſumētis ⁊ ꝑficiis. ſicutoꝑis vt cōſūmatdomꝰ eſt finis domificatois v̓o inclinatōis qꝛdā eſt reſpectu appetitusuidā reſpectu appetitus motoris. Reſpectu appetitꝰilis forma eſtreſpectu atitus motoris vtilitas eſt finis vl̓ etiāſtas. Scd̓m aūt ꝙ appetitus motoris fert̉ ad finē ſubne. vtilitas eſt finis: qꝛ vtilitas eſt occaſio duEcd̓m aūt ꝙ fert̉finē vltimuꝫ ſic eſt finis heqm̄ boneſtū eſt ꝓpter ſe appetibile. ⁊ maxime illuꝯſiſtit laus ⁊ honor dei ꝗ eſt ſiꝯoneſtū. ⁊ hovltimꝰ ꝗ ab oībꝰ dt̄ intēdi. ⁊ ꝓpter oiuerſa oꝑatꝰ eſtdn̄s ꝓuer. xvj. Et ꝓpt̓ hūc finalia corꝑap̄cipue fecit deꝰ corpus prii hoiudē ſiſapīe. ⁊ bonitatis.ius aūt ſipotētie apꝑtōe ſiue ꝯditōē. laus ſae ī debita ⁊ ꝓporinata ſpē ⁊ corꝑislaus v̓o boatis intōe. heropriaEx his piō debit cōus fuitmi corꝑis .ſ. adeidētiꝰſequēter.d̓ primūo in ꝯtrariū dicēoplexIā deliberatiuꝰ. Deliberaē appetitᵍiſto bn̄ opponit̉. Aliꝰ d̓tiuꝰ eſt exnithabitnatural̓ ⁊g creatura. ſed quedā creatura ht̄ꝯſeruatōꝫ vt creature om̄es ieū adtra hūc appetitū addūt appetitirationarm ꝙ poſſibile ē. ⁊ hoc fit duobꝰad vniodis vl̓ imut creature ſpūales. vl̓ mediate ſicuuo mediāte aīa vnit̉ deo ꝑ intellectū ⁊ afū aīfectū īUn̄ dyoni. de diui. no. c. j. on̄dit quō om̄iadeū appetūt ẜm ſuā capacitatē. ⁊ in ip̄m mouent̉. ſꝫ diffirēter vt ſupra dictū eſt .ſ. intellectualia ⁊ rōnalia. Intellectuali.gnitiue. rōnalia ſenſibil̓r. terre viuētiatū viuificū inaīata ẜm habitudinē ſb̓alē. Un̄ dicitlectualia ꝗdā ⁊ rōnalia appetūt eū ſcienter ſubiecta d̓ohis eēntial̓r. ⁊ alai ẜm vitalē motū ⁊ eēntialē. ⁊ ꝯditionalē neceſſitatē. ¶ Ad aliud dicēdū. qd̓ illud v̓bū ph̓i. finis ē vltimū rei ⁊c̄. pt̄ ītelligi de fine ẜm ꝙ dr̄ reſpectu inclinatōis mobilis. eo mō quo finis ⁊ ꝑfectio rei ſiue forma in idē ꝯcurrūt. vel etiā pt̄ intelligi ita ꝙ ſit ꝑs rei ęodē mō qͦ cutis ē finis hoīs ⁊ termīꝰ finis agri ſic̄ tactu ē⁊ ſicut hr̄ in glo. j. thi. j. ibi. finis p̄cepti eſt caritas. Almo dicit̉ vltimū finis rei ita ꝙ nō ſit ꝑs rei. ⁊ iſte eſt amodꝰ appellādi finē. Un̄ exēplificat in magnitudine.punctus eſt finis linee nō em̄ eſt ꝑs linee niſi ẜm ratōeꝫaut diffinitōꝫ. ⁊ hoc mō methaforice pt̄ deus dici finisoīs creature. quia ſicut linea nō extendit̉ vltra punctuꝫq̄ tn̄ non eſt ꝑs linee: ſic nullius creature appētitꝰ extēdit