Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxxx.

a eandē vitā ꝯtra mortis. defectū ſalcinam acceꝑat.otuit ꝯſeruare. em̄ corpꝰ illiꝰincōuam adefeciſſet vieſſetz: niſi alimoniꝰ dicet̉. Ad illud qd̓nijs ꝯſeruatꝰ.ot dici ſine p̄iudicō. ꝑpetuitas viobijcit̉ inin tribꝰ fuit. ſcꝫ ex ꝓportōe mixtoꝝ in eqͣte corꝑalis⁊litate v̓tutis ex fomēto fructuū ꝑadiſi natura ꝯtinētemixta. Ad huiꝰ euidentiā nota. vnū elemētum agit inaliud magis vel minꝰ ẜm maiore virtutē vel minorē reſiſtentis. verbigr̄a. Ignis tantꝰ agit in tantā aquā. minus agit ſiue abijcit minꝰ a ſubſtātia ꝙͣ in minorē iterum in maiorē maiori. Primo minꝰ in minorē mīoriprimo. ẜm addit̉ aliꝗd quāti aque. detrahit̉ ꝓportōnubilit̓ aliqua aliquota actōis ignis agētis. eſſet poſſibile tantā aquā eſſe tāta v̓tute reſiſte: penitꝰ in eaꝫignis agēt. ſcꝫ abijciēdo aliquid de ſubſtātia niſi virtus ignis roboraret̉. Iſtud aūt accide̓t ſi tāta eſſꝫ aqua tantꝰ ignis: v̓tutes eoꝝ penitꝰ equarēt̉. ita ſcꝫ huius eſſet tāta in reſiſtēdo. quāta illiꝰ in agēdo. vel tantafieret equalitas: vnū in aliud oīno ageret. ſed eſſetpax armonia ẜm ꝯmēſuratōeꝫ v̓tutis. ita eſſet mixtōoptima. hec aūt mixtio ſit nobiliſſima. decet nobiliſſi formā vel aīaꝫ ratōnalē pͥmi hoīs. ſi alteriꝰ mixtōnis corpꝰ aptaret̉ ſibi. aīa naturalit̓ amat corpꝰ ſuū corpꝰ naturalit̓ defice̓t iniuſte ageret̉ ea. cum ſineculpa ſua priuaret̉ ſuo amato. eſſet ei pena. forme igit̉ineternuꝫ durature ꝯgruebat corpꝰ ineternū duraturūtalis aūt debebat eſſe mixtio in corꝑe ade. talis em̄ mixtio eſt cauſa optime ꝯplexionis ꝑfectiſſime ſanitatisqualis erat ip̄iꝰ. dicit em̄ augu. de ciui. dei. ī carne eiꝰſūma ſanitas erat. ſed adhuc poterat talis mixtio de ficere. etſi eſſet optima ex ꝓportōe v̓tutis in elemētis ꝓuterāt in mixto. niſi alicuiꝰ extrinſeci adiutorio ꝯſeruaret̉ niſi natura ꝯtinēs mixta ſaluaret̉. Unde ad lōgenitatem ſiue ꝑpetuitatē corꝑis eiꝰ. hec tria reꝗͥrebant̉. hisdicet̉ infra vbi aget̉ de corruptōe corꝑis ade. Ad alid̓qd̓ obijdicēduꝫ licet v̓tutes elemētares rn̄dēt ꝓportōnalit̓li elemētoꝝ. ẜm elemēta ſunt ꝯpleta ī ſuismintes ille cōfringūtur informis ſimixtione diminuūtur. ril aūt deperit de mole ī ipſamixtōe vn̄ redigūtur v̓tutes ad equalitatem. efficit̉ inmixtis eqͣlitas v̓tutis. exiſtēte eqͣlitate molis. Nec valet argumētuꝫ illud. licet quātitas molis rn̄deat quātitati v̓tutis eo quo tactū eſt in opponēdo: tn̄ qꝛ nonrn̄det vniformit̉. ſcꝫ maior moles maiori quātitati d̓tutis. minor minori. ſed ecōtrario: ſequit̉ quin poſſiteſſe equalitas v̓tutis in mixto. hic aūt poſſit eſſe equalitas in mole. qꝛ elemētuꝫ mīoris v̓tutis poſſet in tātamole. elemētuꝫ maioris in tātilla. v̓tutes reducerētur ad quādā equalitatē vt ex dictis ptꝫ. Si aūt ſibinuicem rn̄derēt informit̉ bene ſequeret̉. Ad aliud dicēdūgrauitas leuitas ſunt qͣlitates materiales rn̄dētesprie quātitati molis ip̄oꝝ elemētoꝝ. ꝓpter hoc ſicut pōt eſſe equalitas elementoꝝ molis in mixto. ſic nonpōt eſſe equalitas grauitatis leuitatis. Alie aūt ſuntqualitates formales penes quas attendit̉ v̓tus elemētaris. Unde qꝛ licet grauitas leuitas rn̄de āt v̓tuti maiori minori ſunt qualitates formales. ſe hn̄t ꝯſequēter ad equalitatē v̓tutis elemētariū. penes qͣlitates fomales attēdunt̉. Ad clariorē agnitōem de equalitatequalitatū ꝯſequētiū ad qualitates elemētares ſcꝫ grautatis leuitatis. Primo querit̉ ſi erāt in corꝑe ade ẜmequalitatē vel. Scd̓o dato que illarum predominabatur in illo?De primo ſic vt.§. j.habet̉ a ph̓o ſcꝫ yſaac in dictis vniuerſalibꝰ. quedā ſūtue ponūtur ex materia cui dominātur elemēta grauiaſcꝫ terra aqua. quedā que ꝯponūtur ex materia cui dominant̉ elemēta leuia ſcꝫ aer ignis. quedā que ꝯponū

ualit̓ domināt̉ quatuor elemēta. ettur ex materia cuihec ſunt equalit̓uia leuia. ſꝫ duo prima ſe habēt vtextrema reſpectu tercij. eſſe em̄ ex materia cui dominantur grauia. ex materia cui domināt̉ leuia: ſunt extrema eiꝰ qd̓ eſt ex materia cui eqͣlit̓ domināt̉ grauia leuia. Que aūt ſunt hmōi eqͣlit̓ ꝑticipāt grauitatē leuitatē. illa aūt ꝯplexio tenet ꝓportōeꝫ armoniā ī ratōemedij. melior ē illa tenet armoniā ꝓportōeꝫ in ratōeextremi. Illa aūt tenet ratōe medij. eſt iſta tenet eqͣlitatem grauitatis leuitatis vt ptꝫ ex dictis. igit̉ cumprimi hoīs erat ꝯplexio optima. erat in eqͣlitate grauiuitatis leuitatis. Item ratō ꝯditōis corꝑis ade fuitvt obediret volūtati ratōnali aīe eiuſdē. ꝯſequēt̉ curſu pn̄ti finito p̄miaret̉ ꝑpetuitate gl̓e. ꝯueniēs ergo fuitvt ſic eſſet conditū ſiue diſpoſitū in ꝯditione. vt obedirepoſſet imꝑio volūtatis iuxta nutuꝫ imꝑantis voluntasaūt ratōnalis aīe ē corpꝰ ſibi ſubiectu ſe moueat aſcēdendo deſcendēdo. ſolūmodo grauit̓ ſꝫ expedite agiliter ſe moueat circūferat. ꝯſimilit̓ ſe habebat volūtas ade. ergo aīa ade determīate ſe habebat ad imꝑandū hoc vl̓ illud ſꝫ ad imꝑandū in quadā īdifferētia reſpectu vtriuſqꝫ ꝯueniens fuit vt corpꝰ eiꝰ itadiſpoſitū eſſet in ꝯditōne vt ſe haberet in indifferētia adaſcendēduꝫ deſcēdendū. ad trāſferēduꝫ ſe grauiteragiliter. ſꝫ hoc eſſe poſſet niſi in eo eſſet equalitasuitatis leuitatis. ergo ⁊cͣ. Cōtra ꝓprietas leuis ē ferri ſurſuꝫ grauis deorſuꝫ. ſi aliquid eqͣliter ꝑticipetuitatē leuitatē. equalit̓ trahit ſurſuꝫ deorſum. igit̉ ſicorpꝰ ade fuiſſet tale: cuiꝰ locꝰ fuiſſet neqꝫ ſurſuꝫ neqꝫ deorſum. neqꝫ ſi eſſet deorſuꝫ aſcende̓ poſſet naturā. neqꝫſi ſurſuꝫ deſcēdere: qd̓ incōueniēs eſſet. igit̉ eqͣlitateꝫhabebat gͣuitatis leuitatis. Pret̓ea. eqͣlitas grauitatis leuitatis ſequit̉ eqͣlitatē molis. ſꝫ corpꝰ ade habebat eqͣlitatē molis vt ſupra oſtēſuꝫ ē. habebat eqͣlitatē gͣuitatis leuitatis. Qd̓ ꝯcedimꝰ dicētes ad pri. eqͣlitas gͣuitatis leuitatis licet ponat quādamratōe tn̄ ponit illā armoniā ratōeꝫ medijeſt lalabilis ꝯplexionis vel ꝯmixtōis. qꝛ ponit eqͥlitatem molis ꝯſequēs īproportōeꝫ qualitatū elemētarium.le rato medij ꝯſequēs ad equalitatē grauitatis leuatis vituabilis ē: illa aūt eſt v̓tutū elemētariūbona ē laudabilis. hec erat corꝑis ade. Si aūtrit̉ quō pn̄t duo elemēta domīari in aliqͦ qͣtuor ſic̄ dic̄yſaac. dicenduꝫ ille loquit̉ de gͣuitate leuitate ẜmdiſponūt ad motū vel ſubtilitatē qd̓ ptꝫ. dīc em̄ ſic.ponūt̉ ex materia cui gͣuia domīant̉ duo elementa indefiūt illa ſūt ſtabilia. ſic̄ arbores herbe. v̓o ex materiacui pͥncipāt̉ ambo elemēta leuia fiūt inde mobilia motu localia. ſic̄ aīalia a loco ī locū mobilia. aūt ex materia cui eqͣlit̓ qͣtuor elemēta domīant̉. gͣuia leuia ꝯmixtim fiūt aīalia admouēdū dura ſicut teſtudines ſil̓iaUnde ī teſtudine quoddā ſenſibile quoddaꝫ inſenſibilehabet̉. vult his v̓bis determīare. in ꝗbꝰ eſt maior aptitudo ad motū ex dominio leuiū. in ꝗbꝰ ad ſtabilitateꝫex dominio gͣuiū. in ꝗbꝰ ẜm ꝑtes diuerſas ē aptitudo admotū ad eiꝰ oppoſitū. vt teſtudines. ſūt ſenſibiles ẜmaliud inſenſibiles ẜm aliud. ẜm qd̓ hn̄t ſenſualitateꝫad motū ẜm qd̓ nequaꝙͣ. Unde intelligēduꝫ eſt. inaliquo corꝑe domīent̉ qͣtuor elemēta ſimplicit̓ loquēdo:ſed dic in aliqͦ duo domīent̉ comꝑatiue in vna ꝑte ſic̄grauia in choncha teſtudīs. duo comꝑatiue ī alia ꝑteſicut leuia ī corꝑe. dicit duo domīari: intelligit̉ ꝯꝑatiue reſpectu alioꝝ duoꝝ. dīc qͣtuor domīari: intelligit̉ ꝙͣtuꝫ ad ꝑtes diuerſas. vt duo intelligāt̉ domīari invna ꝑte magiſꝙͣ alia duo. alia duo in alia ſimiliter. Ad aliud dicēdū nulla ratōe debuit corpꝰ ade fieriin tali eqͣlitate ſcꝫ gͣuitatis leuitatis. qꝛ hoc nullopoſſet niſi maxima eſſet īproportō pugna. ꝯſequēterin ip̄o. ita aptitudo ꝓpinquā ad diſſolutōꝫ qd̓ ꝯueniebat corꝑi ꝑpetue duraturo. Preterea. ſi iſta eqͣlitas