Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

fuiſſet in corꝑe ade. induxiſſet impotētiā ſiue difficultateꝫ maximā trāſferēdi ſe ẜm imperiū volūtatis. īmo ineptum eſſet oīno ad motū aīaleꝫ. qꝛ motꝰ aīalis efficiat̉ ex influētia v̓tutis aīe in corpꝰ organizatū. exiſtēsin debitis neruis armonia ẜm ꝯgruit corꝑi ꝑfectibili aīa ratōnali. corpꝰ aūt exiſtēs in equalitate p̄tacta veleſſet ineptū ad organizatōeꝫ debitā. vel ſi forte diſtīgueret̉ organa ꝓpter defectū armonie. cuiꝰ gr̄a organa habilia ſunt ad recipiēduꝫ virtutē influēteꝫ ab ip̄a anima.oīno eſſet ineptū ad motū hmōi. ſicut em̄ ꝑuuli ꝑalitici inepti ſunt ad motū aīaleꝫ ꝓpter defectū ex ꝑte corpo. Unde ē virtꝰ aīe habet effectū talē in illis. ſimiliter aliud habēs corpus exiſtēs in ꝓportōe p̄tacta ꝓpterdefectū a ꝑte ip̄ius corꝑis ineptū eſſet ad motū aīaleꝫpter cauſaꝫ p̄tactā. īmo veriſimile ē tale corpꝰ ineptueſſet ad ꝑficeret̉ aīa ratōnali. corpꝰ aptu ad ſuſceptionē aīe. debeat eſſe ex qͣtuor elemētis mixtim in equalitate pulchriore ꝑfectiore v̓tutibꝰ neruis ſūt pulchriores v̓tutibꝰ aīaliū vt habet̉ a ph̓o. Pretea. motus aīalis eſt qͣſi mediꝰ inter naturalē violentū. in motu em̄ aīali vterqꝫ exercet̉ rectificat̉ v̓tute aīe ſiue potētiarū aīe. ergo hmōi corpꝰ eſſet mobile motu naturali quātuꝫ eſt de ſua natura. qꝛ quantuꝫ traxiſſet illudgrauitas ad motū deorſuꝫ. tantū traxiſſet illud leuitasad motū ſurſuꝫ: impotēs eſſet vel impeditū difficile admotū talē vel talē. Un̄ ratō illa ē magis ꝯͣ ꝓpoſitū ꝙͣ proAd exequēduꝫ aūt imperiū volūtatis ratōnalis aſcēdēdo deſcēdēdo ẜm viatori ꝯgruebat. ſufficiebat ei potētia mouēdi motu aīali. quoaduſqꝫ merito hꝰ executōnis ꝑueniſſet ad ſtatū gl̓ie. remūeratū eſſet dote agilitutis. cuiꝰ v̓tute poterit ſe trāſferre qͦcūqꝫ voluerit ip̄a volūtas cuiuſmōi motꝰ ſiue trāſlatio illi ſtatui tm̄ ꝯgruit.Reſtat inquirere.§. ij.vtrū grauitas p̄domīabat̉ in corꝑe ade vel leuitas. videtur grauitas ſic̄ habet̉ a ph̓o. iiij. metha. aīaliaſtant ex illis p̄dominiū in quibꝰ habitāt ex ꝗbꝰ nutriunt̉. Unde oīa aīalia ſunt ex grauibꝰ elemētis p̄dominiū que habitāt in t̓ra. in aqua ex illis nutriunt̉ ſcꝫ ſicco t̓reno humido aqueo. ſꝫ corpꝰ ade erat habitaturū in t̓ra nutriēduꝫ ex fructibꝰ t̓re que erāt grauia dominiū. in eo habudabat grauitas p̄dominium que ē ꝓprietas grauis. Iteꝫ ꝓbat̉ ex motu eiuſdem. motꝰ em̄ ſequit̉ p̄dominās. ſꝫ ꝯſtat ſi ſurſum eſſeteleuatū. ſtatim poſt eiꝰ conditōem ſibi relictū deorſumdeſcēderet. in illo grauitasomīabat̉. Cōtra corpus illud magis erat aptū diſpoſitū ad agēdum ꝙͣ adpatiēduꝫ. oīno em̄ erat indiſpoſitū in ſtatu innocētie adpatiēduꝫ. Unde yſi. in li. de trini. Dum in ꝑadiſo innocēter viueret. ignis vxeret nec aqua merge̓t necſpinarū aculei vulnerent. ſꝫ ex ꝓprietatibꝰ grauiū hꝫ eſſeaſſio in corꝑe. ex ꝓprietatibꝰ leuiū habꝫ eſſe actio in corpore. magis habūdat ī illo grauitas ꝙͣ leuitas.tus agēdi ſit a ꝓprietatibꝰ leuiū. patꝫ aug. dicentē ſuꝑBen̄. ad litte. li. v. Sicut deꝰ oēm creaturā. ſic aīa omnecreaturā corporeā nature dignitate p̄cellit. lucē tamen aerē que in ip̄o quoqꝫ mūdo p̄cellentia ſunt corꝑa magis que habēt faciēdi preſtātiaꝫ ꝙͣ faciēdi corpulētiaꝫ. ſiut humor t̓ra tanꝙͣ ea que ſpūi ſil̓iora ſunt corpusadmīſtrat. Item corpꝰ ade erat in cōueniēti ꝓpīquadiſpoſitōne ad vitā. hec aūt diſpoſitō fit maxima calidum humidū. calor em̄ humor diſponūt ad vitā illata in eſſe ꝯſeruāt. Unde vita ſtat calidū humidū.in corꝑe ade erat dominiū eoꝝ que dant caliditatē humorem vitalē. hic aūt ſunt elemēta leuia. Iteꝫ naturalucis maxime diſponit ad receptōeꝫ vite. qꝛ ẜm Auicennam natura lucis eſt media ad vite ſuſceptōeꝫ. corꝑaque magis naturā lucis ꝑticipāt. cuiuſmōi ſūt elemētain ꝗbꝰ domīat̉ leuitas: erat p̄dominiū in illo corꝑe qd̓erat ī ꝓpinquā diſpoſitōe ad vitā. Itē eſt aliqd̓ genus

aīalis cuiꝰ actꝰ ſiue ꝑfectio eſt oīno tꝑalis. vtpote cꝰeſſe determīatū ē ī corꝑe vita corruptibilis. tn̄ ex p̄dominio elemētoꝝ leuiū hꝫ pt̄ateꝫ efferēdi ſe de t̓ra trāſferendi ſe ad loca celo ꝓpinquiora. Eſt aliud genꝰ aīalis cuiꝰ eſſe actꝰ ſiue ꝑfecto eſt oīno tꝑalis ſꝫ qͦdādo celeſtis. vtpute cuiꝰ vita eſt ſpūalis quodāmodo incorruptibilis. vt. maxime pͥmꝰ p̄eminebat. ergoprimꝰ alia nobilitate dignitate ratōe nobilitatiseiꝰ dignitatis. dignꝰ erat māſione celeſti ſcꝫ in ſtatu innocētie. videt̉ fortiori ratōe debebat habere pt̄atemeleuādi ſe a t̓ra trāſferēdi ſe ad loca celo ꝓpinquiora.hoc aūt eſſe poſſet niſi p̄domīaret̉ in illo leuitas grauitati. ergo ⁊cͣ. Ad hoc dicēduꝫ in corꝑe primi hominis erat p̄domīatio ſimplex. quedā em̄ elemēta p̄domīabant̉ in illo ꝙͣtuꝫ ad molē. quedā ꝙͣtuꝫ ad virtuteꝫ.ꝙͣtuꝫ ad molē t̓ra aqua: ꝙͣtuꝫ ad virtuteꝫ aer ignisgrauitas leuitas ꝯſequētur molē ſiue naturā ꝓpter qd̓domīabat̉ in illo grauitas leuitas. Rn̄dēdū adpͥmuꝫ obiectū ī illo corꝑe ade habūdabāt corꝑa leuia p̄domīabant̉. ꝙͣtuꝫ ad molē ſꝫ ꝙͣtum ad virtutē. neꝓpter hoc ꝯſequēs eſt in illo p̄domīabat̉ leuitas. ſed elemēta leuia hoc ꝙͣtuꝫ ad p̄dominiū virtutis. grauitas em̄ leuitas molē ſiue naturā elemētoꝝ comitātur p̄domīant̉ in mixtis ẜm p̄dominiū molis autẜm p̄dominiū virtutis. Ad aliud ſimilit̓ dicenduꝫin corꝑe ade habūdabat calor humor vitalis p̄dominabant̉ elemēta a quibꝰ ē calor humor hmōi. nec tn̄ ſequitur leuitas vt ex p̄dictis. Nota tn̄ hic ẜm ph̓osduplex eſt caliditas naturalis. vna elemētaris iſtaeſt mediū ī ꝑticipatōe vite. Alia ē que reſultat ex oppoſitione elemētoꝝ adinuicē ꝯfractōne qualitatū. ſicut exꝯmixtōne elemētoꝝ reſultat mixtū. Ad terciū ptꝫ reſponſio ex dictis. Nota tn̄ triplex ē lux. Prima lux celeſtis cuiꝰ ē illa que ē ī corꝑe celeſti. Alia ē ignea: neutra ẜm ſui eſſentiā ē diſpoſita ad ſuſceptōꝫ vite. Terciaeſt lux que ꝯſiſtit in ꝯmixtōe elenp̄ductoꝝ ad vltimā ſubtilitatē. hec lux ē diad vitā vocat̉ẜm ph̓osjs. Ad quartū in illis aſiue volucribꝰ quibꝰ data eſt virferedi ſe ad loca celo ꝓpinquiora ..domīat̉ leuitas grauitati. ſꝫ ecſo. Sed virtꝰ leuiū elemētoꝝ in illis p̄domīabat̉hoīe. quare illis data eſt ptās efferedi ſe ſic. ratō eſt declaratō diuīe ſapiētie in cōueniētinatu aeris ſiuedie regionis. Ratō aūt quare habitatō ſiue māſio hoīprimi ꝙͣtum ad corpꝰ erat in t̓ra. vtpote in quo maximegrauitasomīabat̉. ſimilit̓ alioꝝ: eſt declaratō virtutis diuine. ſcꝫ ſapiētie. potētie bonitatis. Sapiētiein conditōne. potētie in reformatōe. bonitatis in renunciatōe. Sapiētie inqꝙͣ in ꝯditōe: qꝛ deꝰ faciēs illud ex elemētis grauibꝰ p̄dominiū molis ꝓuidit illi de optimaꝯplexione. ẜm ꝯueniebat ꝑfectibili ꝑfectōe imꝑpetuūduratura. ſi eēt ī illo leuitas p̄dominās. neceſſario habūdaſſet ī eo calor in tāta intꝑantia. ꝓximū eēt diſſolutōni. Pret̓ea. in reformatōe corꝑis talis dotibꝰ gl̓ieon̄dit̉ maxima poſētia dei. talis dico. i. in domīabat̉p̄dominiū elemētū maxime graue. ex erat ꝯtrariarumdiſpoſitōnū ad ꝓprietates dotū in maxīa diſtātia ab illis. ex hoc em̄ p̄domīabat̉ ī illo elemētū maxīe graue.ſcꝫ t̓ra erat paſſibile. obſcurū. groſſuꝫ. ponderoſuꝫ. etminꝰ agile ad motus diuerſos. quibꝰ ſūt ꝯtraria. impaſibile. claruꝫ. ſubtile. agile: cuiuſmōi fiet in reꝑatōnē Pret̓ea. ī remūeratōe corꝑis talis on̄debat̉ bonitasdei .ſ. iuſticie. ſic̄ pͥmꝰ āgelꝰ ī puritate maxīe ꝯditꝰ ſinemole. merito elatōis deiectꝰ ē de celo empirreo ad loca īferiora iuſticia diuīa. ita corpꝰ illd̓ ī mole gͣui ꝯditu. ī remūeratōe obediētie ſeruitij ſuo ꝯditori in gͣuitate illaexhibiti trāſferet̉ ad locū excelſuꝫ lumīoſuꝫ. eo magis cōgrue iuſtiꝰ: ī gͣuitate ī ꝯditū erat ꝓut debuitdeo obediuit. Ex his ptꝫ rn̄ſio ad vltimo queſitū. quiailla que habent poteſtatem efferendi ſe ad loca celo pro-