Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxxx.

ignis ⁊ aer. ⁊ qꝛ fieri ex hoc dicit ratōeꝫ paſſibilis. ⁊ ter2. ideo potiꝰ dicit̉ fieri de t̓ra. Terra int̓ alia paſſibilcia ratō. qꝛ t̓ra eſtū elemētuꝫ ideo ad hūiliationem ⁊ cohibitōncit̉ factꝰ de t̓ra limoſa. q̄eſt viliſſima. vel ⁊ẜm aliā lr̄am. vnde Bern̄. aditās tetificē cogita viliſſimumeugeniūe miſterio he due differētie ratōnapuluerēle mortale poſite ſunt in diffinitōe homīs. vt ſi eleueturex vno depͥmet̉ ex altero. Itē greg. nazāzenus de pͥmishō celeſtis eſt ⁊ terreſtris. tꝑalis ⁊ īmortalis. viſibilis ⁊ inuiſibilis. hūilis ⁊ excelſus. ſpūs ꝓptergr̄am. caro ꝓpter elatōeꝫ. illud vt intellectū habens gr̄emagnificet ⁊ collaudet actorē. hoc ne magnitudine mūeris elatus lapſuꝫ ruine excelſioris incurrat. Quarta ratio eſt ꝙ in t̓ra reꝑiunt̉ oīa alia elemēta ẜm Baſiliumin exameron pͥmo dicentē aquā ⁊ aerē ignē ⁊ t̓raꝫ cohere certiſſimū eſt. Nā ex ferre ⁊ lapide ignis ꝑ fricatōemſolet excuti. que vtiqꝫ de tellure naſcunt̉. aquaruꝫ quoqꝫnaturā venis in eſſe terraꝝ foſſores indicat puteoꝝ. nihilominꝰ etiā aerem eſſe ꝑmixtū ex eo cognoſcere poſſumus. ꝙ cū fuit humectata tellꝰ ⁊ temperie ſolis accepit.mox vapores exalat largiſſimos. Ad primū ergo obiectum dicendū ꝙ denoīatō erat ẜm ratōeꝫ p̄dominātisſicut ex dominio colere dicit̉ aliꝗs colericꝰ nō quia in eonō ſunt hūores alij. Ad ſcd̓m ptꝫ rn̄ſio ex iam dictis.debēt em̄ argui ad oppoſitū quia maxime t̓ra paſſibilis.ideo de t̓ra factū debuit dici. cū hoc ꝙ dico fieri aliquidex aliquo paſſibilitati atteſtet̉. Poſſet tamē diſtingui dehoc noīe paſſibile. ꝙ dicere pōt vel paſſionē vel differentiam. ſic vno modo paſſibile aliomo non. ſꝫ de hoc meliꝰinfra. Ad terciū dicendū ꝙ licet hō ſit digniſſima creaturaꝝ ratōe qua eſt imago dei. nihilominꝰ habet aliqd̓ꝯmūe cū beſtijs. ꝓpter qd̓ nō ē incōueniēs ſi ꝯmūicet cuꝫeiſdem ꝙͣtuꝫ ad ea q̄ ſunt materialia corpoꝝ eoꝝ. materialia dico remota. qꝛ etſi ex eiſdeꝫ materialibꝰ eoꝝ copora ꝯponāt̉: tn̄ nō in eadē equalitate ⁊ armonia exiſtētibus. quāta aūt ſit equalitas elemētoꝝ ⁊ armonia ī cōmixtione corꝑis hūani. patꝫ ex auctoritate algaſ. ſupradicta. Ad hoc qd̓ querit̉ quare magis debuit formariex materiali ꝯtinēte traꝫ ⁊ aquā ꝙͣ ⁊c̄. Patꝫ rn̄ſio qꝛ vtdictū eſt. fieri dicit̉ ex aliqͦ ex ꝑte eiꝰ ex quo paſſibilitatiatteſtat̉. humor aūt ⁊ humꝰ habilia ſūt ad patiēdum vthabet̉ ab aug. Itē reuera noīe limi. nō tm̄ intelligūt̉ terra ⁊ aqua ſꝫ materia quatuor elemētoꝝ. ꝓut erat ad ſuſceptōeꝫ forme corꝑis hūani. Sed aug. loquit̉ ꝓut qualitates t̓re ⁊ aque magis notabilit̓ apparent ẜm ſenſuꝫin limo. Itē alia ratō eſt. vt ex noīatōne materialis ex qͦformat̉ corpꝰ. oſtendat̉ opꝰ ⁊ officiū qd̓ exercet animacorꝑe. Ande glo. aug. ſuꝑ illud. Formauit deꝰ homineꝫde limo Gen̄. ij. ſicut fit limꝰ in ꝯmixtione pulueris ⁊ liquoris. ſic aīa corꝑis vnit materiam. nec patit̉ diſſolui. Ad hoc qd̓ querit̉ de multiplici noīatōne materialiscorꝑis ade. pōt dici ꝙ pōt ꝯſiderari vt eſt quedaꝫ maſſaſimplicit̓ nōduꝫ in formatōe. ⁊ ſic dicit̉ t̓ra. vel vt eſt informatōe corꝑis ⁊ ſic dicit̉ limꝰ. vel vt ē terminꝰ reſolutionis ip̄ius corꝑis ⁊ ſic puluis. Unde ph̓us ponit tria īque alia reſoluūt̉. ⁊ ip̄a vlteriꝰ in alia nō reſoluunt̉. ſcꝫpuluis. cinis ⁊ harena. Uel pōt dici ꝙ limꝰ dicit̉ vt ē materia in formatōe. puluis vt eſt terminꝰ reſolutōis. terravt eſt cōis ad vtrūqꝫ. vnde Ecc̄i. .xvij. deꝰ creauit de terrahoīeꝫ ẜm imaginē ſuā fecit illū. ⁊ ꝯuertit illū in ip̄am .i.terra. Unde inter li. terra es ⁊ in terram ibis.Nembrum ſecūdumEinde querit̉ ſi corpꝰ ade erat ex elemētismixtis ẜm equalitatē ⁊ qm̄ triplex ē equalitas. molis vel ponderis. virtutis. ⁊ iuſticie: ideo primo querit̉ de eqͣlitate mol̓. Seundo de equalitate virtutis. Tercio de equalitate iuſticie.

Articulus primusIrca primū ſic ꝓcedit̉. Querit̉ pͥmo ſi elemēta ẜm equalitate molis. fuerūt in corꝑe adeꝘ nō. videt̉ ſic vt ſupra dictū ē. Et vult ph̓sdenoīatio fit a natura p̄domināte tm̄. licet corpꝰ pͥmi hominis formatuꝫ fuit ex qͣtuor elemētis: tn̄ dicit̉ formaride f̓ra ꝓpter ratōeꝫ p̄dominātis. ſꝫ nō habet t̓ra p̄dominiū virtutis. qd̓ ptꝫ. cū ſit elemētuꝫ minimū habes d̓ ſpē⁊ ſūme actiuū. igit̉ qꝛ p̄domīat̉ in mole. Item augu.ſuꝑ Gen̄. vij. aſſignās differētiam inter creatōneꝫ aīe ⁊corꝑis plaſmatōeꝫ dicit. quid ē vnde aīa flatu dei factaeſt. Rid ē aliud limꝰ niſi t̓ra humida. Ex hoc videtur ꝙimi homīs fuerit ſolūmodo ꝯpoſitū ex limo qui eſt t̓ra ⁊ aqua. qd̓ dicit̉ ex his ꝯponi ꝓpter dominium illoꝝ in corꝑe ip̄o. ⁊ ſiue ſic ſiue ſic. elemēta nō ſūtin eqͣlitate molis in ip̄o. Si dice̓t̉ ꝙ hec ſcꝫ t̓ra ⁊ aquahabelominiū in v̓tute qd̓ tm̄ nō credo eſſe veꝝ. ex hocadhuc ſequeret̉ ꝓpoſitū. qꝛ impoſſibile eſt hic habere inaliquo p̄dominiū v̓tutis niſi haberēt p̄dominiū molis. Item ſi equalis eſſent molis aut quantitatis. igit̉ ibieſſet oīmoda in tꝑantia ⁊ improportō v̓tutis. qꝛ virtusignis īproportōnabilit̓ excederet virtutē t̓re. ⁊ ip̄am cuſit corpꝰ inflāmabile vt patꝫ in imp̄ſſionibꝰ elemētatis.vt ptꝫ ex vapore terreſtri. inflāmaret ⁊ ꝯſumeret. vel forte aqua ignę deſtrueret. ⁊ ita nullo mō miſcerēt̉. Preterea. in corꝑe hūano habundāt ꝑtes groſſe reſpct̄ū ſubtiliū. ſꝫ groſſe fiūt ex ſoliditate t̓rena. ergo ꝑ inequalitatem molis ſe habent elemēta. maior manifeſta ē ſenſui.minor ptꝫ ꝑ augu. ſuꝑ Gen̄. v. Non eſt quidē aīe hūanenatura nec de tra nec de aqua nec de aere nec de igne qͦlibet. ſꝫ tn̄ craſſioris corꝑis ſui materiā. hͦ eſt humidamquādā t̓raꝫ que ī carnis verſa ē qualitatē. ꝑ ſubtiliorisnaturā corꝑis admīſtrat .i. ꝑ luce ⁊ aerē. ⁊ paruꝫ infra.Aīa qm̄ res ē incorporea. corpꝰ qd̓ in corꝑe vicinū eſt ſicuti ignis vel potiꝰ qͣſi lux ⁊ aer pͥmitꝰ agit ⁊ ꝑ hͦ ceteraque craſſiora ſūt corꝑis ſicuti humor ⁊ t̓ra vnde carniscorpulētia ſolidat̉. Contra oīs mixtio eſt ẜm mīmaigit̉ ⁊ mixtio in corꝑe ade erat ẜm mīma. ſed mīmuꝫ admīmū nō pōt eſſe ꝓportō inequalitatis. gͦ ⁊cͣ. Itē quelibet pars mixti eſt mixta. Unde in ſingulis ꝑtibꝰ mixtieſt reꝑire vnionē miſcibiliū. Ex his pōt ſic argui. Ubicūqꝫ eſt reꝑire vnū elemētuꝫ ẜm molem. eſt reꝑire aliud⁊ eiuſdem termīs claudunt̉. ergo nullū excedit nec exceditur ab alio. equalis ē ergo extēſio oīm ẜm moleꝫ ſiuemolis dimēſionē. ergo ſunt ibi in eqͣlitate molis. Itēvt habet̉ ab algaſ. cū ꝯmixtio elemētoꝝ fuerit pulchrioris ⁊ ꝑfectioris equalitatis ⁊cͣ. tunc eſt corpus aptū adſuſceptionē anime rationalis. ergo in illo erat cōmixtioelementoꝝ in ꝑfectiori equalitate. ſed vt habet̉ a cōſtantino in panthegra. equalis eſt cōmixtio elementoꝝ queꝯtinet equaliter quātitates ⁊ qualitates elementorumergo ⁊cͣ. Ad hoꝝ euidentiā notandum. ꝙ duplex eſtequalitas ꝯplexionis. vel in qua nulliꝰ qualitatis eſt exceſſus ab optima tꝑantia vbi nullū elementū vel qualitatiue vel quātitatiue habundat reſpectu alterius. ⁊ habet magis ẜm ratōeꝫ ꝙͣ ẜm rei ⁊ exiſtentie naturaꝫ: iſtanō fuit in adā. Alia eſt equalitas in qua licet qualitatis vel qualitatū ſit exceſſus. nō tamē vltra metam ſcd̓igradus extenditur. ẜm ꝙ dicunt ph̓i. ꝙ cōplexio equalis dicitur incolumis vſqꝫ ad ſcd̓m gradum. ⁊ iſta equalitas non ponit equalitatem a mole ſed magis a iuſticia⁊ hec fuit in corpore ade ⁊ tanto mielior quanto meliuscōplexionatus: non tamen intendimus de equalitate aiuſticia hͦ modo hoc ē in ſenſu ī quo vtuntur phiſici. ſedalio modo vt infra patebit. Concedenduꝫ eſt ergo ſicutoſtenſum eſt. ꝙ elementa nō erant in corꝑe ade ẜm equalitatem molis. et dicimus hic molem qualitatem materialem mixtorum. Ꝙ aūt elementa nō pn̄t eſſe in corpore ẜm equalitatem a mole. hec eſt ratō. Quedaꝫ ſūt ele-