Queſtio.lxxv.
ſed magis a iudicō vel ſentētia. ¶ Deinde q̄rit̉ de ordīeactuū ꝗ̄ ſūt ex ꝑte rōnis et ex ꝑte volūtatis. ¶ Q at̄ ſitvnꝰ prīcipalis. videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ vniꝰ potentie ꝑticularis autvniuerſalis ē vnꝰ actꝰ prīcipal̓. gͦ ip̄iꝰ liberi arbitrij. Ille gͦ aūt erit pͥmꝰ int̓ iſtos cū ſint ordīati. vel vltīꝰ. vl̓ aliquis mediꝰPrimꝰ nō vr̄. ẜm em̄ hāc enūeratōeꝫ appetēeſt primꝰ actſꝫ ille ē volūtatis ſiue v̓tutis appetitiue. gͦnō ēliberū arbitriū: ẜm illā at̄ enūeratōeꝫ qͣ dr̄ ꝙpͥmo cōſiliat̉. deinde iudicat qd̓ meliꝰ ē. primū ē ꝯſiliariet illd̓ ē rōis prīcipalit̓: nō gͦ ē prīcipalis actꝰ liberi arbitrij.reterea. īꝑfectꝰ actꝰ ē cōſiliari. prīcipalis at̄ debet ī ꝑfectōe ꝯſiſtē. ergo n̄ ē prīcipalis. ¶ Si v̓o dicat̉ vltimꝰ. hͦ n̄ videt̉. qꝛ vltimꝰ poīt̉ impetū face aut oꝑari: ſꝫneuter ē prīcipalis. Impetū eī face̓ aut oꝑari ad v̓tuteꝫobediētie ꝑtinere dicūt̉: nō gͦ alt̓ illoꝝ prīcipalis dr̄ liberū arbitriū. cū liberū arbitriū ſit potētiſſimū ẜm dama.¶ Nec vr̄ eē actꝰ mediꝰ. qꝛ actus medij poſt pͥmos ordināt̉ et aū vltīos. et quādā habent colligātiam vtrobiqꝫ.¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ eligere ē prīcipalis hoꝝ actuū ẜmvnū modū. et hͦ attēdit̉ ꝙͣtū ad illā enūeratōꝫ vbi ꝯſiliari poīt̉ pͥmū. Qā elige̓ ē primꝰ actꝰ interior ex ꝑte volurtatis. hͦ em̄ ē duobo p̄iacētibꝰ alterū alteri p̄optae̓. ⁊ licſit actꝰ volūtatis. nō obſtat ꝙ nō ſit liberū. Eſt eī liberūarbitriū inqͣtū ē int̓ duo. inqͣtū at̄ inclinat̉ ī vnū volūtatis: ẜm at̄ alterā enūeratōꝫ prīcipalis actꝰ liberi arbitrij ē appetere vel velle. ẜm ꝙ velle vel appete̓ ē actꝰ generalis. circuiēs oēs alios actꝰ: eſt em̄ libere appete̓ vl̓ velle ſuꝑ iudicare diſpone̓. et ita de alijs actibꝰ ꝗ enūerantur. vn̄ ꝙͣtū ad hͦ prīcipal̓ dr̄ actꝰ. Si v̓o q̄rat̉ differētiaint̓ appetē et velle pt̄ ītelligi duplicit̓: aut appete̓ ſit finisvelle v̓o eiꝰ qd̓ ē ad finē: vel appete̓ iſtiꝰ potētie inqͣtū nōhꝫ. velle v̓o ſit īclinatō ad habēdū. vel vt exeat actꝰ. Appetere em̄ ē liberi arbitrij creati ꝙͣtū ad hͦ. ꝙ eſt aliqͦ mōmateriale et deficiēs: velle v̓o ē eiꝰ ẜm ꝙ ꝯuenit cū deo.In deo em̄ ē velle ſꝫ nō appete̓ ꝓprie. ¶ Deinde q̄rit̉ ſi elige̓ ē eiꝰ prīcipalis actꝰ. ꝓpt̓ ꝗd nō denoīat̉ ab illo ſꝫ a iudicio ſiue arbitrio. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ cū dr̄ liberū arbitriū ſic̄ dic Boetiꝰ. ē liberū de volūtate iudiciū. hꝫ gͦin ſe qd̓ ē rōis et qd̓ ē volūtatis: ſꝫ qd̓ ē rōis materialiterqd̓ ē volūtatis formalit̓. Un̄ qd̓ ſubſternit̉ dr̄ arbitriuꝫex ꝑte rōis. qd̓ ſupponit̉ dr̄ liberū. et hͦ ē ex ꝑte volūtatisEligere at̄ ꝓut poīt damaſ. ē pͥmus actꝰ volūtatis penes quē attēdit̉ libertas: ẜm at ꝙ poīt̉ ī diffinitōe augcū dicit̉. qͣ bonū eligit̉. elige̓ reſpicit tā rōem ꝙͣ volūtatē⁊ ſic ſimpliciter dr̄ actꝰ prīcipalis: denoīat̉ gͦ vt materialiter ab ip̄o iudicio vel arbitro. formalit̓ v̓o ab ip̄o vn̄eſt liberū. quod ſcilicꝫ eſt electio ⁊cͣ. deinde queritur deordine. ¶ Deinde queritur de ordine ip̄orum actuum.quoꝝ quidam ſunt ex ꝑte rationis. et quidam ex partevolūtatis: et qͣre ī vna enūeratōe ī prīcipio ⁊ ī vltio poītur actꝰ volūtatis. ī medio at̄ actꝰ rōis: in altera v̓o quiſūt rōis prīo. ꝗ ſūt volūtatis ꝯſequēter. ¶ Preterea. ī actibus rōis ab imꝑfecto ꝓcedit̉ ad ꝑfectū. nō ſic at̄ vr̄ ī actibꝰ volūtatis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ in illa enūeratōe vbipͥmo ponūt̉ appete et velle. ſic fit actuū diſtinctio ⁊ ordoUt illi actus q̄ ſūt liberi arbitrij. vt ē vniuerſalis potentia. cuiꝰ actus trāſit ſuꝑ actꝰ et ſuꝑ res. prīo ponāt̉. ⁊ illi ſūt appetere et velle: poſſū em̄ velle et iudicare et diſponere. et ita de alijs actibꝰ. ſil̓r eſt de appetere: ſeq̄ntes v̓oactus ꝑtinēt ad liberū arbitriū ex ꝑte rōis. vltimi v̓o exꝑte volūtatis operatiue. ¶ In alia diuiſione ponūt̉ actꝰliberi arbitrij ex ꝑte rōis primo. ⁊ deinde ex ꝑte oꝑatiuevolūtatis: et ponūt̉ tres ex ꝑte rōis ꝗ ꝓcedūt ab imꝑfecto ad ꝑfectiPrīo eſt motus inꝗſitōis de faciēdo vl̓ nōfaciēdo ſcꝫ cōſiliū. Secūdo ē iudiciū de faciēdo. Tercioeſt ꝓpoſitū faciēdi. qd̓ dr̄ diſpoſitio: vel pt̄ dici arbitriūEx ꝑte v̓o volūtatis prīo ē electio. et ille ē ſimplicit̓ motus interior. deinde ꝓgreſſus ad motū exteriorē et dicit̉impetus: de ire motus exterior et dr̄ vſus.¶ Nembrum quintum
Oncludit̉ tractatꝰ de li. ar. illa qōe. vtruꝫſit potentia ẜm quā attenditur meritumiiij. qui ſanctificat ſe. glo. nō aufert liberūvel demeritum. Quod videtur prīa Ioh̓.arbitriū. ergo nō eſt id in quo eſt meritum. ¶ Item in libro de ebdomadibꝰ. Motiua boni eſt in libero arbitrio¶ Item Bern̄. Totum et ſolum opus liberi arbitrij eſteius meritum ꝙ cōſentit. Unde in cōſentire meritū. ī nōcōſentire demeritum: ergo liberum arbitrium eſt in qͦ ēmeritum vel demeritum. ¶ Sed ꝙ debeat eſſe in volūtate. videt̉ Bern̄. in li. de virtutibꝰ ſenſus iſte eſt. penes volūtatem reſidet ratō meriti vel demeriti. et hec eſt ratio.nihil eſt tam in poteſtate noſtra ſicut volūtas. ergo voluntas eſt illud in quo primo attenditur ordo ad deumvltimū em̄ ī trinitate eſt ſūma volūtas patris et filij. primū aūt in nobis eſt voluntas creata. Unde ẜm voluntatē debet attēdi meritū vl̓ demeritū. ¶ Preterea. dicitBern̄. ſola volūtas qm̄ ꝓ ingenua ſui libertate. aut diſſentire. aut cōſentire. nulla vi. nulla cogitur nccītate: n̄ī merito capax eſt iuſticie vel īiuſticie. ergo ē vis penesquā attēdit̉ meritū. ¶ Ꝙ aūt illa vis ſit ratō. videtur ꝑhoc. ꝙ frenetici. pueri. nō pn̄t mereri. licet voluntatē habeāt. qꝛ nō habēt vſuꝫ rōis: ergo penes rōem r̄ſidet vismerendi. ¶ Preterea. ī illa diſtīguitur imago dei: mēsem̄ habet imaginem in potentia cognoſcēdi. ¶ Ad qd̓dicendū eſt. ꝙ illud penes qd̓ attenditur meritū. ſiue qd̓eſt capax meriti. attenditur ẜm li. ar. rationem et volūtatem: meritū em̄ eſt. cum cōformatur in actu gratuitoip̄a anima rationalis. que eſt ad imaginem. ex ꝑte motiue imagini increate. Unde cōformitas liberi arbitrijeſt ex parte poſſe rōnis. ex ꝑte iudicare: vel arbitrari. voluntatis ex parte velle ſiue eligere. tollatur em̄ aliquodiſtorū. nō iam dicitur capacitas meriti. Nam ſi nō eſſetpoteſtas ex neceſſitate determinata. nō eſſet merituꝫ: ſiiterum ſine iudicio ageret vel appeteret. nō eſſet meritūtunc em̄ nō habentia vſum rationis. que agunt ẜm impetum merentur. Si iterum eſſet iudicium. et nō eēt voluntas in id. nō eſſet meritum. Reſtat ergo ꝙ penes hectria attenditur meritū. vt ſic trinitas creata. trinitatiincreate in actu cōformetur.¶ Queſtio. lxxvj. de ſindereſi.Onſequēter dicendum eſt de ſindereſi. et rōne eiꝰ de cōſeentia. ¶ Circa aūt ſindereſim prīo q̄rit̉vtrū ſit potētia vl̓ hītꝰ. ¶ Secūdo ſi ſitratio. vel voluntas. vel differēs ab his.¶ Tercio vtrum ẜm eam contingat peccare. ¶ Quartovtrum cōtingat eam extingui vel nō extingui.Nembrum primumD primū. Ꝙ ſit potentia. accipi poteſt exeo quod dicit beatus greg. ſuꝑ illd̓ ezech̓.faciēs aquile deſuper ip̄oꝝ quatuor. Di1cunt pleriqꝫ iuxta platōnē. rōnabilitatemet irrōnabilitatē. iraſcibilitatē et ꝯcupiſcibilitatē. qͣrtaꝫponētes ſuꝑ has. quā greci vocāt ſindereſim. cum gͦalietres ſint potētie. potētia at̄ potētijs cōdiuidat̉. erit ſindereſis potētia. ¶ Itē ſindereſis ⁊ ſēſualitas ſūt oppoſiteꝙͣtū ad īclīatōꝫ. qꝛ ſic̄ ſēſualitas īclīat rōꝫ ad bo tn̄ſitoria. ita ſindereſis īclīat ad boͣ ſpūalia ⁊ et̓na. ſꝫ ſēſualitas ē vis motiua ex ꝑte īferiori. erit gͦ ſindereẜ motīa aꝑte ſuꝑiori. gͦ ē potētia. ¶ Itē. ij. mal̓. Cuſtodite ſpm̄ vr̄m⁊ vxore adoleſcētie nolite deſpice̓. glo. ꝑ vxorē adoleſcentie ītelligit legē nat̉alē ſcpͥtā ī corde: ſpūs v̓o dr̄ n̄ aīal̓ ꝑsq̄ n̄ ꝑcipit q̄ dei ſūt. ſꝫ rōnalis ſpūs. ꝗ̄ īterpellat ꝓ nobisgemitibꝰ inenarrabilibꝰ. Eſt gͦ rōnalis ſpūs. de quo loquit̉ potētia quedā in nobis. que inclinat̉ ī deū. cui ꝯiū-