Queſtio.lxxiiij.

noticiam ipſius. ¶ Item ſic̄ ponit̉ liberum arbitriū potētiſſimū in aīa ex ꝑte motiue. ita poſuerūt ph̓i intellectuꝫpracticū ex ꝑte motiue: gͦ ſicut ꝑuenerūt ad noticiam intellectus practici. ita potuerūt ꝑuenire ad noticiaꝫ liberi arbitrij. ¶ Item aut libeꝝ arbitrium eſt pt̄as faciendiquodlibet aut pt̄as ad oppoſita: ſꝫ ẜm quācunqꝫ ratōneꝫſumatur. ad vtrāqꝫ ratōnem pt̄atis ꝑuenerūt ph̓i. ergoꝑuenerūt ad noticiā liberi arbitrij. ¶ Contra. libeꝝ arbitrium eſt pͥncipiū meriti vel demeriti: ſed non ꝑuenerunt ad cognitōnem meriti vel demeriti. gͦ nō ꝑuenerūtad cognitōnem liberi arbitrij. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙlibeꝝ arbitrium duplicit̓ pōt cōſiderari. Uno modo ẜmꝙ tangit aug. in li. yponoſticon. vt arbitriū dicat̉ ab arbitrando ratōnali ꝯſideratōne. vel diſcernendo quid eligat quidve recuſet: libeꝝ autem eo ꝙ in ſua ſit poſitumpt̄ate. habens agendi qd̓ velit poſſibilitatem: et ẜm hocpoterant ph̓i ꝑuenire ad intentōem liberij arbitrij. hͦ em̄nihil aliud eſt ꝙ pt̄as rōnalis ad oppoſita. Alio v̓o modo dicit̉ libeꝝ arbitriū. qd̓ iudiciū habet ratōnis. non ꝑqd̓ ſit ydoneū ꝑuenire ad ea q̄ ad deū ꝑtinent: ſine deoaut inchoare aut ꝑagere: et hoc modo eſt vnū pͥncipiuꝫmeriti. Sicut gͦ nō ꝑuenerūt ph̓i ad cognitōnem meritiquod eſt ex gratia ⁊ libero arbitrio. ita nec ꝑuenerūt adratōnem liberi arbitrij. inꝙͣtum ſine ipſo non eſt meritūput dicit bt̄s bern̄. Tolle libe ꝝ arbitriū non erit quodſaluet̉: tolle gratiaꝫ. non erit vnde ſaluet̉: opus hoc ſineduobꝰ effici non pōt: vnū a quo ſit. alterū cui vel in quoſit. Quod gͦ a ſolo deo. et ſoli datur libero arbitrio: tamabſqꝫ ꝯſenſu non pōt eſſe accipientis: ꝙͣ abſqꝫ gr̄a dātisꝑ hoc pōt patere. ꝙ ph̓i ꝑuenerūt ad rem liberij arbitrijet rōnem ẜm hunc modū. ẜm alterum v̓o non ꝑuenerūtSic em̄ bonuꝫ nature attigerūt ph̓i: non tn̄ in rōne quaeſt diminibile ꝑ peccatum. Sic et illud quod ē liberū arbitriū nō tn̄ ꝓut ē initiū meriti aliquo modo.¶ Queſtio. lxxiiij. In quibus eſt libeꝝ atbitrium.Equitur determīare in quibꝰ ſit libeꝝ arbitriuꝫ. ¶ Et circa hͦ primo querit̉. Utrum liberū arbitriuꝫ commune ſit creature ⁊ creatori.ratōnali. ¶ Tercio vtrum omni rationali creature. ſcꝫ¶ Scd̓o an ꝯueniat rōnali creatue̓ ⁊ irhomini ⁊ angelo. bono ⁊ malo. ¶ Quarto vtꝝ homī comune ſit ꝙͣtum ad ſtatum innocētie. et ꝙͣtum ad ſtatumculpe et gratie. ¶ Quīto vtrū xp̄o homini et alijs hoībꝰNlembrum primūIrca primū ſic obijcit̉. Nihil ē ꝯmune creatori ⁊ creature ad minꝰ vniuocū. gͦ nec liberū arbitriuꝫ: et ſi dicat̉ ꝯmune. hoc eritequoce. ¶ Item liberū arbitriuꝫ in deo eſtſub̓a. in hoīe u̓o qͣſi accidens: gͦ liberū arbitriū nō eſt cōmune creatori et creature niſi ẜm nomē. ¶ Iteꝫ dīc damaſ. in deo nō dicimꝰ electōnem. ſꝫ eligere eſt ꝓpriꝰ actusli. ar. gͦ in deo nō dicet̉ libe. ar. gͦ libeꝝ arbitriū nō ē cōocreatori et creature. ¶ Contra anſel. in li. de libe. arbi.ꝙͣuis liberum arbitriū ẜm diffinitōem ꝯmunis ſit om̄iratōnali nature: multū tamen differt illa que dei eſt. abillis que rōnalis creature. gͦ liberum arbitrium eſt cōmune ẜm diffinitōnem creatori et creature. ¶ Itē dam̄yẜm imagineꝫ dicit̉ homo intellectuale ſignum ⁊ arbirio liberum. gͦ ẜm liberum arbitriū eſt homo ad imaginem dei: ſed aliqͣ ratio eſt ꝯmunis imaginis et eiꝰ cuiꝰ eſtimago. gͦ aliqua ratō imaginis eſt cōmunis creature etdeo. ¶ Item quicūqꝫ ſola volūtate ⁊ nulla neceſſitate bonus eſt libere bonus eſt: ſꝫ deus ſola voluntate nulla neceſſitate bonꝰ eſt. gͦ libere bonꝰ ē: gͦ habet liberū arbitriūEadē rōne et hō libere bonꝰ ē. et hꝫ libeꝝ arbitriū. ergo⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicendum. libe. arbi. ꝯmune eſt creatori et

creature: nō tamen dicit̉ vniuoce nec oīno equiuoce. ſedanologice: ſcꝫ ꝑ prius et poſterius: ꝑ priꝰ em̄ dicit̉ de creatore. ꝑ poſterius de creatura. ¶ Et per hoc patet ſolutio ad duo pͥmo obiecta. Nam nō ꝯcludebāt ꝙ liberumarbitriū nō eſſet ꝯmune. ſꝫ ꝙ nō eſſet vniuocū. ¶ Ad hocquod dicit dama. ꝙ in deo nō dicimꝰ electōem. Rn̄ſio.ꝙ eligere dicit̉ duplicit̓. Uno mō dicit̉ eligere. de terminare ſeu diffinire inter aliqua duo. et hoc modo cōuenitdeo electio. Alio modo dicit̉ eligere. rem prius ignotaꝫdeterminare: vnde hoc mō dicit̉ electio determinatō reidubie in alteram ꝑtem: ⁊ quia id importat ignorantiaꝫnō dicitur de deo. Un̄ dicit in deo non dicimꝰ electōnemnō em̄ ꝯſiliatur deus: ignorantie em̄ eſt ꝯſiliari.¶ Nembrum ſecundumD ſecundū quo querit̉. Utrū liberū arbitrium ſit ꝯmune creature rōnali ⁊ irrationali. Et videt̉ ꝙ ſic: dicit em̄ dama. ꝙ liberuꝫ arbitriū eſt moueri vel nō moueri. impetū facere vel nō face̓. appetere ⁊ nō appete̓. ſꝫ hoc ē commune creature rōnali ⁊ irratōnali ſenſibili. gͦ libe. arbi.eſt ꝯmune vtriqꝫ. ¶ Item in creatura ſenſibili rōnali. eſduplex v̓tibilitas ſcꝫ nature ⁊ appetitꝰ: vertibilitas autēẜm appetituꝫ eſt creature hn̄tis libe. arbi. gͦ in creaturairratōnali eſt liberuꝫ arbitriū. ¶ Contra. irratōnabiliaſic̄ dicit dama. magis agunt̉ ꝙͣ agant: ſꝫ liberū arbitriuꝫmagis agit ꝙͣ agat̉. gͦ irrōnabilia nō hn̄t libeꝝ arbitriū¶ Item liberi arbitrij eſt cōtradicere appetitui naturalivel ſequi eū: ſꝫ irratōnabilia nō ꝯtradicūt appetitui naturali. ſꝫ ſequunt̉ iliū: gͦ non hn̄t libeꝝ arbitriū. ¶ Itemom̄is oꝑans ẜm libeꝝ arbitrium laudat̉ vel vituꝑaturſꝫ irratōnabilia in his que agūt nec laudant̉ nec vituperant̉: gͦ nō hn̄t libeꝝ arbitrium. ¶ Rn̄ſio ad primuꝫ. ꝙlibertas eſt potētie abſolute a materia: forme em̄ alligate ad materiā: non hn̄t inclinatōem niſi ad vnam ꝑtemqꝛ coartant̉ ab ip̄a materia cui alligant̉. hinc ē etiā ꝙ n̄mouent̉ a ſeip̄is īmo ab alio: ſunt em̄ entes in potentia.Om̄e em̄ qd̓ exit a potētia in actū. exit ꝑ aliꝗd actu enshinc ē ꝙ ſenſibiliū brutoꝝ appetitꝰ nō ē liber. qꝛ ip̄a visſenſibilis ī eis materialis ē. et ꝑfectō materie ſcꝫ corꝑisphiſici organici: ⁊ iō coactōni ſb̓iectꝰ ẜm īmutatōeꝫ materie. hinc ē. ꝙ īmutatōe facta ꝑ apprehēſionē alicuiꝰ delectabilis: neceſſe hꝫ apprehēſiua vis ī brutis inclinari adillud: īmutatōne at̄ facta ꝑ īmutatōeꝫ alicuiꝰ triſtabilis.neceſſe hꝫ appetitiua moueri ab illo fugiendo. Hinc gͦ ēꝙ in irrōnabilibꝰ nō ē libertas arbitrij. In rōnabilibusaūt libertas arbitrij ē. inꝙͣtum hmōi ꝓpter ip̄aꝫ rōnaleꝫvim: q̄ eſt vis abſoluta a materia qd̓ pꝫ ex apprehenſiōeintellectiua. q̄ nō intelligit materialia niſi in abſtractōea materia. Hinc ē ꝙ cū nō ſit alligata apprehenſione facta alicuiꝰ triſtabilis vel delectabilis. nō coartat̉ vis appetitīa ad ſectandū. delectabile vel fugiendū triſtabileꝓpterea manet in ratōnali natura arbitrij libertas. ⁊ iōeſt laudandꝰ vel vituꝑandꝰ ex actu ſuo. Prete̓a. irrōnabilia nō hn̄t vim ꝑ quā poſſint diiudicare nat̉ales actꝰ.⁊ ꝓbare ꝓbandos ⁊ reprobare reprobādos. īmo appetitiua in eis ē ſubiecta inſtinctui nat̉e. vn̄ nō eſt ī eis pt̄asꝯtradicēdi nat̉ali appetitū: hō v̓o hꝫ pt̄ateꝫ diiudicandinaturales motꝰ. ⁊ ꝓbādi et reprobādi ⁊ etiā ꝯtradicēdinat̉ali appetitui: ⁊ iō eſt li. ar. ⁊ hoc ē qd̓ dicit orige. Hampliꝰ ceteris aīalibꝰ hō. vim rōnis. qͣ diiudicare et diſcerne̓ de motibꝰ nat̉alibꝰ poſſit: ⁊ alios ꝗdaꝫ reprobare⁊ abijce̓: alios ꝓbare ⁊ ſuſciꝑe. cuiꝰ rōnis iudito motushoīs ad vitā dirigi poſſit. Iteꝫ dam̄. irrōnabilia nō ſuntlibera arbi. agunt̉ eī magis a nat̉a ꝙͣ agāt: iō nō ꝯͣdicūtnat̉ali appetitui ciboꝝ. ſꝫ ſil̓ cū appetierit: impetū faciūtad actū: hō v̓o rōnalis ens. agit magis ꝙͣ agat̉. id̓o appetens ſiꝗdē velit. pt̄atē hꝫ refrenādi appetitū vel ſeꝗ eū: vn̄irrōnabilia nec laudāt̉ nec vituꝑant̉. hō v̓o laudat̉ ⁊ vituꝑat̉. ¶ Ad pͥmo obiectū dicēdū. ꝙ appete vel nō appete̓impetū face̓ vel nō face̓ ⁊cͣ. non ſufficit ad libertatē. ſꝫ ad