Deus dedit homini liberū arbitrium ad hoc: vt eo rectevteret̉. nō ad hoc vt eo nō recte vteret̉: ſꝫ recte vtit̉ in bonō: nō recte vtit̉ in malo. gͦ liberū arbitriū magis ē bonꝙͣ mali. ¶ Item aug. de ciui. dei. Arbitriū volūtatis tūceſt vere libeꝝ. cū vicijs peccatiſqꝫ nō ſeruit: tale autē datum ē a deo. gͦ libe. arbi. magis ſe hꝫ ad bonuꝫ ꝙͣ ad malum. ¶ Ꝙ aūt ſit magis boni ꝙͣ mali. bern̄. Nemo putet libe. arbi. ideo dictū. quia inter bonū ⁊ malū pt̄ate vl̓facilitate verſet̉. cū cadere poſſit ꝑ ſe nō aūt reſurgē: magis gͦ ſe hꝫ vt ſit mali ꝙͣ boni. ¶ Item libeꝝ arbitriū hominis ꝑ ſe ſufficiēs ē ad malū. nō aūt ꝑ ſe ſufficiēs eſt adbonū: gͦ liberū arbitriū magis ē mali ꝙ boni. ¶ Iteꝫ magis hꝫ alliciens ⁊ trahēs ad malū ꝙͣ ad bonuꝫ: gͦ magisdicet̉ mali ꝙͣ boni. ¶ Rnſio. ꝙ liberū arbitriū triplicit̓ꝯſiderat̉. Uno mō ẜm ꝙ nō cogit̉. et hoc mō dicit̉ liberūqꝛ indifferēter ē boni et mali. Alio v̓o mō ꝯſiderat̉ liberum arbitriū ẜm naturā ẜm quaꝫ aſſimilat̉ deo. hoc eſtẜm ꝙ libe. arbi. ordinat̉ ad bonuꝫ: et ẜm hͦ eſt boni pͥncipaliter: ⁊ hoc mō dicit anſel. qꝛ poſſe facere malū nō eſtꝑs libertatis. Tercio mō ꝯſiderat̉ ꝙͣtum ad defectū naͣture: quem hꝫ ex eo ꝙ eſt creatura: vel ẜm defectū voluntatis ꝓpriū: et hoc mō plus ē mali ꝙͣ boni. ꝗa ꝑ ſe tenditin malū: et hoc mō dicit bt̄s bern̄. Nemo putet libe. ar.⁊cͣ. ¶ Scd̓m hec aūt rn̄denduꝫ eſt ad aucͣtes. Nam illeaucͣtes q̄ ꝯcludūt: ꝙ libe. arbi. eſt indifferēter boni ⁊ mali: intelligunt̉ de libero arbitrio ẜm naturā illā. ẜm quānō cogit̉. Alie v̓o que ꝯcludūt ꝙ eſt tm̄ boni ſiue magisboni. intelligunt̉ de libe. ar. ẜm ꝙ aſſimilat̉ deo. Alie v̓ointelligunt̉ de libe. arbi. ẜm defectum queꝫ habet. ꝓpterquem dicit̉ eſſe vertibile. ꝓpter quē defectū plus inclinatur ad malum ꝙͣ ad bounm.¶ Articulus ſecundusD ſecundū quo q̄rit̉. Utrū liberū arbitriumdicat̉ libeꝝ pͥncipaliter ex ꝑte rōnis vel ex ꝑte volūtatis. Ꝙ autē ex ꝑte volūtatis videt̉.ꝗa qͦ ad voluntatē dn̄i ſumꝰ actuū noſtroꝝ. Un̄ dicit augu. Nihil eſt ita in pt̄ate nr̄a ſic̄ volūtas: ſꝫ illiꝰ eſt libertas principal̓r. cuiꝰ ē dominiū actuuꝫ nr̄oꝝ. gͦ cū volūtasſit hmōi. libertas primo ⁊ principaliter erit volūtatis.¶ Item ratio pōt cogi. ꝑ argumenta et ratōcinatōnes.ſꝫ nō volūtas. Un̄ aug. volūtas eſt animi motus: cogētenullo ad aliqd̓ adipiſcendū vel nō adipiſcendū. gͦ cuꝫ libertas ſit nō poſſe cogi. dicet̉ lib. arbi. liberū principal̓rex ꝑte voluntatis. ¶ Item bern̄. vniuerſa q̄ homīs ſunt.p̄ter ſolaꝫ voluntatē a merito ⁊ iudicio libera ſunt. quiaſui libera nō ſunt. gͦ ex hoc videt̉. ꝙ voluntas ſola in hoīelibera ſit. ¶ Contra. Liberū arbitriuꝫ ſic̄ dicit boeciꝰ.liberū de voluntate iudiciū: gͦ liberū arbitriū dr̄ liberū.quia ē iudex ſue volūtatis: ſꝫ iudiciū ꝑtinet ad rōnem.libertas attendit̉ principal̓r ex ꝑte rōnis nō volūtatis.¶ Item aug. liberū arbitriū dicit̉ ab arbitrando. ſꝫ hͦ ptꝫad rōeꝫ. gͦ trahit nomē ex ꝑte rōnis. ¶ Item bern̄. Inſani ⁊ infantes qꝛ nō ſunt ꝯpotes rōuis. nō hn̄t vſum libertatis: gͦ nō dicunt̉ hr̄e libertatē arbitrij. ꝗa nō hn̄t vſumrōnis: gͦ libertas attenditur principal̓r ex ꝑte ratōnis.¶ Rn̄ſio. ꝙ libertas arbitrij principal̓r eſt ex ꝑte volūtatis. Ad aucͣtes v̓o in contrariū rn̄dendū eſt ꝙ ille attendunt̉ ẜm ꝙ libertas coartat̉ ad iudicādū. Ad auctoritates v̓o bern̄. rn̄dendum. ꝙ nō vult dicere ꝙ libertasattendat̉ pͥncipal̓r ex ꝑte rōnis ſꝫ ꝗa nō eſt in eis ſcꝫ infantibꝰ dormientibꝰ ⁊ inſanis vſus libertatis. quia noneſt in eis vſus rationis.¶ Articulus terciusDtercium quo querit̉. cum ſit triplex libertas. ſcilꝫ gratie. nature et glorie: ex qua libertate principaliter liberum arbitrium nomenſortiatur. Et videtur ꝙ glorie: quia vnumquodqꝫ denominari debet ẜm ſuum optimū: ſed liberius arbitriū eſtin iuſtis ꝙͣ in peccatoribus ⁊ in beatis ꝙͣ in iuſtis: ergo

cum liberum arbitriū dicatur liberrimū reſpectu libertatis glorie. videt̉ ꝙ ab ea principal̓r debeat denomīliberū. ¶ Ad hoc facit qd̓ dicit aug. de ciui. dei. Trimuꝫliberū arbitrium qd̓ homini datū eſt. potuit nō peccareſed potuit et peccare: hoc aūt nouiſſimū eſt eo potentiquo peccare nō poterat: gͦ cū eo potentiꝰ eo liberiꝰ. ab eodebuit principal̓r denomīari. ¶ Item aug. de p̄deſtinatione ſanctoꝝ. Nunꝗd in xp̄o non erat libera voluntasquia peccare nō potuit: attamē tanto magis erat libera.quāto magis ſeruire pctō non poterat: gͦ liberiꝰ eſt arbitrium in ſtatu glorie. et gratie in ſummo: gͦ ⁊cͣ. ¶ Contͣnomen liberi arbitrij ſonat in potentiā. et eſt in om̄iburōnabilibus creaturis: ſꝫ libertas gratie ⁊ glorie nō ē inom̄ibꝰ rōnabilibꝰ creaturis. nec ſonat in potentiā. ſꝫ ſolum libertas nature. gͦ ab illa ſola determinat̉ libeꝝ arbitriū. ¶ Rn̄ſio. libertas aliqn̄ dicit̉ habitus natural̓aliqn̄ habitus accidētalis: ẜm v̓o ꝙ libertas dicit̉ habitus naturalis rōnalis nature q̄ cogi nō pōt. non recipitmagis et minꝰ. ſꝫ eque ē in om̄ibꝰ rōnabilibꝰ creaturis.Un̄ dicit bern̄. Libertas a neceſſitate deo ⁊ vniuerſe creature rōnali indifferēter ꝯuenit. nec magis bone ꝙͣm.le: nec pct̄o vel miſeria minuit̉. nec maior ē in iuſto ꝙͣ inpct̄ore: nec plenior in angelis ꝙͣ in hominibꝰ: manet taꝫintegre in creatura ꝙͣ creatore. ſꝫ in creatore potētior: eẜm ꝙ libertas ſic dicit̉ liberum arbitrium dicitur libeꝝprincipaliter rōne libertatis nature: ẜm v̓o ꝙ libertaseſt habitus accidētalis. ſic eſt liberū arbitriū diminuile vel etiā amiſſibile. et recipit magis ⁊ minꝰ: et ẜm hocmaius ſiue pͥncipaliꝰ dicet̉ libeꝝ arbitriū liberū a libertate gratie vel glorie: ẜm aūt ꝙ liberū arbitriuꝫ diuidiꝯͣ liberū ꝯſiliū ⁊ liberū ꝯplacitu. dr̄ libeꝝ a lib̓tate nat̉e.¶ Articulus quartusD quartū quo querit̉. quare libeꝝ arbitriuꝫduplici noīe cenſeat̉. cū em̄ ſit vna potentiavt videt̉ ꝑ hoc ꝙ vnum habeat actu ſcilꝫ eligere. vel etiā deo obtemꝑare. ſicut dicit bern̄. ꝙ facultātem habet qua deo obtemꝑet: ⁊ vna potentia inqͣtuꝫ huiuſmodi. vnicuꝫ habeat nomē. nō deberet noīari nomīeduplicis potentie ſꝫ vniꝰ. ¶ Sꝫ ꝯtra dama. In ipſo hoceſt in libe. ar. ꝯiugate ſunt cognitiue et vitales v̓tutes: gͦhꝫ in ſe rōnem plurium viriū. ¶ Item bern̄. liberum arbitrium eſt ꝯſenſus ob voluntatis inamiſſibilē libertatēet rōnis indeclinabile iudiciū: et vult dicere. ꝙ rōne voluntatis dicit̉ liberū. nomen d̓o arbitrij ſortit̉ ꝓpter rationem: gͦ recte ſortiet̉ duo noīa. ¶ Rn̄dendū ꝙ eſt q̄daꝫpotentia q̄ determinat̉ tm̄ reſpectu cognitōis. eſt et aliaq̄ determinat̉ tm̄ reſpectu affectōis: qꝛ v̓o circa libe. ar.ꝯſiſtit meritū vel demeritū. ⁊ ad meritū vel demeritnexigitur cognitio et affectō: habet liberū arbitriū qd̓ eſtcognitōnis et qd̓ eſt affectōnis. et ē potentia determinata reſpectu vtriuſqꝫ: ⁊ ideo duo ſortit̉ noīa. vt dicat̉ liberū ꝓpter volūtateꝫ. ⁊ arbitriū ꝓpter rōnem. ¶ Item q̄rit̉quare dicit̉ libeꝝ arbitriū. nō liberū iudiciū. Iudicis eieſt ẜm imperiū diffinire qd̓ non ē arbitrij: cū ergo liberūarbitriū ſit in aīa ſic̄ potentiſſimū imꝑando. gͦ plus tenformam iudicis ꝙͣ formā arbitrij: gͦ potiꝰ deberet dici liberū iudicij: ꝙͣ liberū arbitrij. ¶ Rnſio. Iudex in iudicado debet ſeꝗ leges. et artat̉ et hortat̉ ad ſequēdum illasarbiter at̄ nō artat̉ ad ſeq̄nduꝫ illas. Uerutn̄ arbitri nōē ẜm imꝑiū diffinire ſic̄ iudicis. Un̄ dicēdū. ꝙ li. ar. hꝫin ſe officiū iudicis qͦ ad rōnem. qꝛ inqͣtuꝫ deliberat. dꝫſequi leges: ſꝫ inꝙͣtuꝫ eligit vel vult. tenet formā arbitrhoc enim ad voluntatem ꝑtinet.¶ Articulus quintusBꝗntū qͦ q̄rit̉. qͣre ph̓i n̄ ꝑuener̄t ad noticialibe. ar. Et videt̉ ꝙ debuer̄t ꝑuenire. qꝛ lꝫ nōꝑuenerunt ad ea que ſunt fidei vel gratie. tamen ꝑuenerūt ad ea q̄ ſunt nature: cum ergo liberuꝫ arbitrium ꝑtineat ad naturaꝫ. videtur ꝙ peruenerunt ad