Queſtio.lxxiij.

¶ Articulus. iij.Irca terciā diffinitōem bern̄. que eſt. liberuꝫarbitriū eſt ꝯſenſus ob volūtatis inamiſſibiIē libertatē. et rōnis indeclinabile iudiciū ſicobijcit̉. Querit̉ eī ꝗd dicat̉ h̓ ꝯſenſus: aut ſcꝫ ꝯſentire cūſenſu mentis. aut ꝯſenſu carnis. Si cū ꝯſenſu mētis. ſicuullꝰ ꝯſenſus eſſet malus. ſi v̓o cuꝫ ꝯſenſu carnis. ſic nullus ꝯſenſus eſſet bonꝰ. Reſtat gͦ ꝙ iſtud erit ꝯſenſus advtrūlibet. vel cū ꝯſenſu mētis. qui ſcꝫ ꝯſenſus eſt bonus.vel cū ꝯſenſu carnis. qui ſcꝫ ꝯſenſus eſt malꝰ: ſed iſte conſenſus medius nō videt̉ ꝑtinere ad liberū arbitriū. vnd̓dicit bern̄. Nemo putet ideo dictū liberū arbitriū. quiainter bonū et malū pt̄ate vel facultate verſetur. gͦ cōſenſus ẜm ꝙ indifferenter eſt ad bonū et malum: nō ꝑtinetad liberū arbitriū. ¶ Item querit̉ de hoc quod dicit̉. obvoluntatis inamiſſibilē libertatem: ex quo videt̉ ꝙ libertas voluntatis ſit inamiſſibilis: et hoc videt̉ falſuꝫ. Dīcem̄ aug. in encheridi. ꝙ hō male vtens libe. arbi. perditſeip̄m. gͦ liberū arbitriū eſt amiſſibile: ſꝫ hoc nō intelligitur ꝙͣtum ad potentiā. gͦ ꝙͣtuꝫ ad libertatem: gͦ libertaseſt amiſſibilis. ¶ Item querit̉ de hoc ꝙ dr̄. ob rōnis indeclinabile iudiciū. Nam diſtinguit btus bern̄. inter liberū arbitriū ⁊ liberum ꝯſilium. hec aūt vltima ꝑs diffinitōnis videtur ꝯuenire libero ꝯſilio: nōſolū ergo conuenit libero arbitrio. liberi em̄ ꝯſilij eſt eligere quid expediat vel nō expediat. ¶ Preterea. dicit bern̄. ſi ratio induceret neceſſitatē voluntati: nō iam eſſet voluntas liberaiudicium gͦ ratōnis reſpectu volūtatis non eſt niſi ꝑ modum ꝯſilij. ergo liberū ꝯſilium nō videt̉ differre a liberoarbitrio nec ecōuerſo: erit gͦ liberum ꝯſiliuꝫ ꝯſenſus ⁊cͣ.¶ Preterea. cuꝫ dicitur rōnis iudiciū indeclinabile: audicitur indeclinabile. quia nō pōt declinari in non rectitudinē. et ẜm hoc liberū arbitriū ex ꝑte ratōnis ſemperrecte iudicaret ſiue ſeq̄retur recta voluntas ſiue nō: qd̓cum nō ſit. eo ꝙ ratio eſt recta ⁊ nō recta. ſicut voluntasbona et mala: nō dicet̉ indeclinabile ẜm hanc ratōneꝫ.Si v̓o dicatur indeclinabile iudiciū. quia nunꝙͣ voluntas moueat̉ niſi ex iudicio rōnis: ꝯtra hoc eſt. ꝙ voluntas aliqn̄ ſcient̓ mouet̉ ī malū. ⁊ cū ſcient̓ mouet̉ ī malūmouet̉ ꝯtra iudiciū ratōnis. Sicut em̄ dicit bern̄. multa facit ꝯtra ꝯſiliū ſiue iudicium ratōnis. non gͦ hoc modo dr̄ indeclinabile. quo gͦ modo dicitur indeclinabile?¶ Ad primū dicendū. ꝙ ꝯſenſus ob hͦ dicitur. qꝛ mediuꝫeſt (ſicut dīc bern̄.) inter ſenſum mētis ⁊ ſenſum carnis.ſiue appetitū: aliqn̄ v̓o ꝯſentit in id qd̓ dictat ſenſus mētis. aliqn̄ in id qd̓ dictat ſenſus carnis. nō tn̄ eque ſe hꝫad vtrūqꝫ ex natura. ſed ꝑ ſe hꝫ vt ordinet̉ ad ſenſuꝫ mētis. ſcꝫ vt ordinet̉ ad bonū: ⁊ ideo dr̄ nō eque ſe habe̓ advtrūqꝫ. ¶ Ad ſcd̓m dicendum. ꝙ libertas nature non eſtamiſſibilis ẜm ꝙ natura eſſential̓r accipitur ī his in ꝗbus eſt: ẜm aūt ꝙ natura dicit̉ naturale bonū innocentie qd̓ primitꝰ ē datū. ꝓut dr̄ in. ij. li. ſenten. xxiiij. diſ. libertas arbitrij eſt ab om̄i labe ⁊ corruptela rōnis īmunis atqꝫ volūtatis rectitudo. ⁊ oīm potentiaꝝ aīe viuacitas. ſic eſt amiſſibilis: amiſſibilis etiā eſt ẜm ꝙ importat in ſe libertatē a peccato. his gͦ modis amiſſibilis dicitur. Sed ẜm hunc modū nō accipiebat̉ in rōne. ſed qꝛgi nō potuit. aut quia nō decuit. ¶ Ad terciū dicendūnon eſt idem liberum arbitrium ⁊ liberum conſiliumſicut dicit bern̄. Iudicij em̄ eſt diſcernere ꝗd liceat et ꝗdnon liceat. Conſilij aūt eſt ꝓbare quid expediat quid nōexpediat: hoc aūt non eſt idem illi. multa em̄ ꝑ iudiciuꝫlicita vel illicita decernimus. que tamen licita non approbamus et illicita reſpuimus. hoc autem modo accipitur iudicium in ratōne liberi arbitrij. non prout eſt commune arbitrio et conſilio. ¶ Ad quartum dicendum. ꝙlicet ratio non imponat neceſſitatem voluntati. ⁊ ita iudicium ratōnis non videatur aliud eſſe ꝙͣ conſilium: tamen non eſt ſic ꝯſilium ſicut ponitur in intentione libericonſilij: hic enim eſt conſilium quod procedit ex gratia

vel defectu gratie. Iudicare autem primo modo dictuꝫfuit ex ipſa ratōne in ſe: magis tamen proprie liberū cōſilium dicitur tm̄ ad libertatem gratie referri. ¶ Ad ꝗntum dicendum. ꝙ licet iudicium dicitur indeclinabile.quia inſeparabile eſt ẜm ꝙ ratio inſeparabilis eſt a libero arbitrio. Unde dicit Bern̄. habet voluntas rationalis. quocunqꝫ ſe vertit ratōem ſemper cōmitē. et quodāmodo pediſſequā: non ꝙ ſemꝑ eſt ratōe ſed ꝙ nunꝙͣ abſqꝫ ratōne moueatur: nō aūt accipitur iudicium indeclinabile a rectitudine ſicut obiectū eſt.¶ Articulus. iiij.D quartū quo querit̉ qualiter diſtinguāturiſte tres diffinitōnes inter ſe. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ cū ſint quatuor cauſe. cauſa mouensprima. cauſa finalis. et cauſa materialis. vel ꝙ ſe habetad modū cauſe materialis ⁊ cauſa formalis. Biffinitiobt̄i bern̄. attendit̉ in ꝯparatōne ad cām mouentem. cumdicit̉. ꝙ liberū arbitriū eſt ꝯſenſus: ꝯſenſus em̄ dicit conuerſionē viriū ad cauſam mouentē. in nobis em̄ eſt conſentire deo: vel non ꝯſentire. Diffinitio v̓o anſel. data eſtin ꝯꝑatione ad finē. ẜm ꝙ dr̄ pt̄as ꝯſeruandi rectitudinem ꝓpter ſe: rectitudo em̄ eterna eſt finis: ad quē ordinatur liberū arbitriū ꝑ ſe: mediāte ſuo actu. Diffinitiov̓o liberi arbitrij quā ponit aug. attendit̉ penes potētiasratōem ſcꝫ ⁊ voluntatē: que ſe hn̄t ad modū cauſe materialis. mouent̉ eī a primo motore ad bonū. Gratia v̓o ēforma. ẜm quā dirigūtur in finē. Sic gͦ pōt attendi differentia iſtaꝝ diffinitionū ſupͣpoſitaꝝ: nec hͦ obſtat. qꝛ potentie ille pn̄t ex ſe moueri libere in malū: non em̄ ad hͦcreatū eſt liberū arbitriū. ſꝫ cū poſſit in malū. cedat ei inmeritū nō ꝯſentire malo. ꝓut dicit̉ in eccͣo. xxxj. ꝗ potuit facere mala nō fecit ⁊cͣ.¶ Nlembrū terciuꝫD terciū membrū pͥncipale huiꝰ queſtōis§quo querit̉. Quid ſit liberuꝫ arbitriū ẜmnomen. ¶ Circa qd̓ primo querit̉. Utrumliberū arbitruꝫ dicat̉ liberū. eo ꝙ eſt boni⁊ mali indifferēter vel eo ꝙ ſit boni ⁊ mali: ſꝫ magis mali: vel eo ꝙ ſit boni et mali ſꝫ magis boni. ¶ Scd̓o cum liberū arbitriū ſit facultas voluntatis ⁊ rōnis. vtrum nomen libertatis habeat ex ꝑte ratōnis. vel ex ꝑte voluntatis. vel ex ꝑte vtriuſqꝫ: etſi ex ꝑte vtriuſqꝫ qua parte magis. ¶ Tercio cum ſit triplex libertas. ſcꝫ nature gratieet glorie: ex qua libertate pͥmo et principal̓r nomineturliberū. ¶ Quarto quare duobꝰ nominet̉ nominibꝰ. cumſit vna potentia. ¶ Quīto ſi ph̓i ꝑuenerunt ad rem liberi arbitrij: etſi aliqui ꝑuenerunt ad rem: quare non ꝑuenerunt ad nomen.¶ Ayticulus primusIrca primū ſic obijcit dama. Creatura ratōnalis vertibilis ē ẜm electōem: ex eo em̄ liberum eſt. ꝙ eligere poteſt vel recuſare: cum ergo eligē ſit tndifferēter inter vtrūqꝫ. et recuſare ſil̓r. gͦ liberū arbitriū dr̄ indifferēter boni ⁊ mali. ¶ Item bern̄.Eo dr̄ lib. ar. qꝛ ſiue in bono ſiue in malo eque liberamhēat voluntate: gͦ ⁊cͣ. ¶ Item hugo de ſct̄o Uic. Poſſe facere bonū pt̄atis eſt. poſſe face̓ malū infirmitatis ē: neutrū v̓o ꝑ ſe ē libertatis. Cum gͦ ſit libertas in his. erit invtroqꝫ indifferēter. ¶ Iteꝫ aug. in yponoſticon. lib. arb.ab arbitrādo nomē accepit. ex eo ſcꝫ ꝙ rōnalis creaturadiſcernat quid eligat ꝗdve recuſet. ¶ Ꝙ autē ſit magisboni. Anſel. pt̄as peccādi nō eſt libertas nec ꝑs libertatis. Qd̓ ſic ꝓbat̉. Qd̓ additū minuit ⁊ ſeꝑatu auget. nōē libertas nec ꝑs libertatis: ſꝫ pt̄as peccādi talis ē gͦ ⁊ī¶ Itē in pt̄ate peccādi nō ꝯuenit hō vel angelꝰ cuꝫ deo:imaginē tenet. ſic̄ dicit bern̄. ⁊ ꝯuenit in lib. ar. qͦ ad hocꝙ ē pr̄as rct̄e agēdi: gͦ li. ar. hoīs inagis ē reſpectu boniꝙ reſpectu mali. ¶ Item ſic̄ habet̉ in libro de libe. arbi.