Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxviij.

Nam aliterpoſſet inter illa diſtinguere. neceſſeeſt differre ſenſum ꝯmūem in obiecto a ſenſibꝰ ꝑticūlaribꝰ: et videt̉ hoc qd̓ dicit ph̓s. ſenſus ꝯn̄is eſtomīa ſenſu ꝑcepta recipit. et ꝓpter eaꝝ formas patitur in ip̄o copulant̉. Preterea querit̉ de inſtrumēto ſenſus ꝯn̄is. videt̉ aliqua ꝑs cerebri in ꝯueniūt ſenſibiles nerui. et arguūt medici. qꝛ leſio ſenſus ꝯn̄is ē exleſione cerebri: bonitas ſenſus eſt ex bonitate cerebri.ſꝫ ph̓s arguit eius organū eſſe cor. vel aliqd̓ ſimile cordiin hn̄tibꝰ cor. eo organa ſenſuū ꝑticulariuꝫ in ſuaradice ꝯtinuant̉ cordi. Preterea. nihil ē ſenſitiuū ſine calore. caloris v̓o ē expanſio a corde reditio ad interius in ſomno. ex arguit ſenſus ꝯn̄is organū eſt cor. pōt vrūqꝫ eſſe verū. qd̓ dicūt medici. et qd̓ dicit ph̓s. ſꝫmedici ad cām ꝓpinquā reſpiciūt. et ideo dicūt origineꝫneruoꝝ eſſe a cerebro. et ramificari motus different̉. vtfiat motus et ſenſus. Ph̓s v̓o reſpicit ad cāꝫ primā. videt em̄ licet ꝗes ſit in ſomno ab oꝑatōne ſenſus ꝯn̄isexcitati a ꝑticularibꝰ: nihilominus ē oꝑatō interiortinua ẜm motū. ſcꝫ fantaſie. illud poſſet niſi vbiviget calor aīalis in corde tꝑe ſomni. ꝓpt̓ qd̓ ſenſusmuis dicit̉ hr̄e cor. tanꝙͣ organum primū Articulus ſecundusRticulo ſcd̓o querit̉ de numero viriuꝫ ſenſibiliū cognitiuaꝝ interiꝰ qͣꝝ ſic accipit̉.dam em̄ ſunt qͣꝝ actus ſunt circa formas ſenſibiles. quedā circa intētōes formaꝝ ſenſibiliū. v̓o eſtcirca formas ſenſibiles. aut eſt app̄hendēs aut cuſtodiens. aut trāſformās ſiue ꝯferēs abſente materia. Si v̓oeſt app̄hendēs. dr̄ ſenſus ꝯn̄is: ſi v̓o cuſtodiēs dr̄ imasnatio. vel alio fantaſia: ſi v̓o eſt tranſformās vel coferēs abſente materia. dicit̉ imaginatiua. Si v̓o eſt circa intētiōes vt bonitatē malicia. ſiue nocumētū iuuamētū. ꝓut accidit de agno reſpct̄ū ouis aut lupi: auteſt apprehēdēs aut cuſtodiēs. Si apprehēdēs. dr̄ eſtimatiua. Si cuſtodiēs dicit̉ memoratiua. Et diſtīguūt̉ ẜmauicennā. vt ſenſus ꝯn̄is ſit in anteriori ꝑte cerebri. imaginatō vel fantaſia in eadem ꝑte. imaginatiua v̓o vl̓ excogitatiua in media: in eadē eſtimatiua: mēoratiua v̓oin vltima ꝑte cerebri. Sꝫ incidit queſtio qͣre reſpectuintentōnū dicūt̉ tres vires ſꝫ due tm̄ .ſ. eſtimatiua etmemoratiua: reſpectu d̓o formarū ſenſibiliū ẜm ſe dicūtur tres. Ad qd̓ dicendū. reſpectu formaꝝ ſenſibilium addit̉ vna vt ſint tres. q̄dā eſt app̄henſiua a ſenſibꝰ ꝑticularibꝰ. et hec dicit̉ ſenſus ꝯn̄is: nulla aūt ē apprehēdēs intentōes ex ſenſibꝰ ꝑticularibꝰ. ſꝫ abintus hꝫ ꝓpter hoc illa abūdat ex illa ꝑte. Preterea. ꝓpt̓ ꝗdeſt intētiua ante ꝯpoſitiuā formaꝝ ſenſibiliū. ꝯpoſitiaaūt intētōnū ſenſibiliū eſt ante ſua retētiuā. Rn̄dendum eſt. forme ſenſibiles qͣs oportet ꝯponere. vel ſupͣquas negociat̉ imaginatiua. veniūt abextra ſenſus: etniſi eſſent fixe intra. eſſet ꝯpoſitio imaginatiue ſuperillas abſente ſenſu. et ideo neceſſe eſt precedāt retētiua: intentōes v̓o ſunt ab intra innate. et ideo eſt ncc̄ememoratiuā precede̓ ſed ſequi. eo ſeruat ꝯpoſitōes factas intentōnū formis ſenſibilibꝰ. Queri etiā pōtquare in vna ꝑte cerebri collocant̉ app̄hēſiua formarūſenſibiliū retētiua: aūt app̄henſiua intētōnū. memoratiua eſt retentiua. Ad qd̓ dicendū. diſſimiliter dicunt̉ retētiue. hoc em̄ qd̓ eſt in anteriori ꝑte cerebri. eſt niſi retētiua. ad vt in eis fiat ꝯpoſitō et operatō abſente ſenſu. Illa v̓o eſt in memoratiua. generaliter eſt retentiua vt ex illa poſſit eſtimatiua intellectiua etiā negociari. vn̄ dr̄ memorie rememoratōis ꝓmptuariū: et ſignū huius eſt. qd̓ Ioh̓. dama. enumeratvires. enumerat niſi imaginatiuā ſiue imaginatōeꝫ excogitatiuā rememoratiuā: dās intelligere priaeſt apprehenſiua. ſecunda collatiua. tercia retentiua.ergo computat in prima ꝑte retentiuaꝫ niſi cum apprebenſu

Queſtio. lxviij. De viribus anime motiuis. et primo de ſenſualitate.Abito tractatu deognitiuis viribꝰ ab intus et extra partis ſenſibilis. ſeꝗtur dicere de motiuis.Ponunt̉ aūt differētie motiue ſenſibil̓.ꝯcupiſcibil̓ et irāſcibilis. ẜm aug. ſenſualitas. Quidāfantaſia. ſicut dicit ph̓s. eſtimatiua.etiā ponūt quaſdā vires affectiuas alias ſiue differētesab illis. ẜm qͣs eſt gaudium et dolor. et ira et timor. ſꝫoportet iſtas pone̓ differentes a ꝯcupiſcibili iraſcibili. ẜm ꝯcupiſcibile ſint gaudiū et dolor. ẜm iraſcibileira et timor. aug. aūt ponit ꝯcupiſcētiā timore. loquit̉ de his in li. de ciuita. dei. xiiij. dicit em̄. ꝯcupiſcentia eſt appetitus eoꝝ volumus. et ſimiliter leticia: metus aūt et dolor in diſſenſione: ſꝫ ꝯſentimus appetēdo volumus. ꝯcupiſcētia dicit̉: ꝯſentimꝰ fruendo hisvolumus. leticia dr̄: diſſentimꝰ ab eo qd̓ accidē nolūmus. metus dr̄: aūt diſſentimꝰ ab eo qd̓ nobis nolentibꝰ accidit. dolor vel triſticia dr̄. Poteſt aūt queri.liter fantaſia et eſtimatiua dicūt̉ motiue. inter cognitiuas ſint poſite. Ad qd̓ dicēdū ē. motiue dicūt̉ quediſponūt ad motū mediū cognitōis boni mali. inclinātis ad appetitū vel fugā: differūt aūt inter ſe. qꝛ fantaſia et diſpoſitōes ad motū ex apprehenſiōe forme ſenſibilis. ꝯueniētis vl̓ incōueniētis: eſtimatiua v̓o eſt diſpōſitōes ad motū ex apprehenſione intētōis in re ſenſibili. Querit̉ itaqꝫ ſpecialiter primo de ſenſualitatē. Utrūſit ꝑtis ſenſibilis vel rōnalis. Scd̓o vtrū ſit in genere motiue diſponētis ad motū.vel facientis motū: faciētē aūt dico imꝑantē vel exequētem interius vel exterius. Tercio vtrū ſit idē ſenſualitas qd̓ inferior portō rationis. ſicut dicit magiſter in ſentētijs. Quarto vtꝝ in ſenſualitate ſit peccatū vel. Membrum primumD primū ſic. ſit ꝑtis ſenſibilis. videt̉hoc qd̓ dicit mgr̄ in ſententijs. ij. li. di. xiij. quicqd̓ in aīa nr̄a nobis ꝯſiderantibꝰccurrit. qd̓ ſit ꝯmū beſtijs. ad rationē ꝑtinet: qd̓ aut reꝑis in ea ꝯmū beſtijs. ad ſenſualitatē ꝑtinet. Si ergo ſenſualitas eſt ꝯmūis nobisbeſtijs: ad ꝑtem ſenſibilē ꝑtinet. Uel aliter. ratōnal̓ꝑs eſt. in qua differimur. ſenſibilis in ꝯuenimꝰ. ſenſualitas ad ꝑtē ſenſibilē ꝑtinet. Itē aug. in li. de trini.ſenſualis motus nobis pecoribuſqꝫ eſt ꝯmūis. ſecluſus eſt a ratōe ſapiētie: ſꝫ cuius eſt actus eius eſt potētiaſenſualis motꝰ ē ꝑtis ſenſibilis. ſenſualitas. CōtraAug. de trini. quo coluber aꝑtis paſſibꝰ ſꝫ ſquamaꝝminutiſſimis niſibꝰ repit. ſic lubricus deficiēdi motꝰ negligētes minutatim occupat. incipiēs a ꝑuerſo appetitu ſil̓itudinis dei. ꝑuenit ad ſimilitudinē pecoris: ſꝫ iſtelubricus motus eſt motꝰ ſenſualitatis. motus aūt illeꝯuenit niſi rōne vtentibꝰ. ſenſualitas cuius eſt motuseſt rōnalis ꝑtis. Itē ſuꝑ illud. Infelix ego ⁊cͣ. glo.gradus fabricauit adaꝫ. qͦs ad filios eius expoliatoraſcendat. niſi clemētiſſimus dn̄s ꝓtegat. Hi aūt gradꝰdicunt̉. Primꝰ corruptio carnis. Scd̓s fomes. Terciꝰprimus motus. Quartꝰ ē delectatio citra ꝯſenſuꝫ. Quītus eſt ꝯſenſus. Per hūc ꝗntū ſathanas ingredit̉. cumprimus motus ſit ſenſualitatis. primꝰ aut motꝰ ſitꝯn̄is nobis brutis. ſenſibilis aut ꝑs ꝯn̄is eſt. pͥmusmotꝰ ē ſenſibilis ꝑtis. et primꝰ motꝰ ē ſenſualitatisſenſualitas eſt ꝑtis ſenſibilis: ē illiꝰ vel rōnalis: eſt rōnalis. Ad qd̓ dicēdū. ſenſualitas ē ꝑtis ſenſibilis. Sed ꝑte ſenſibilē ē acciꝑe dupliciter. Unoter ordinē ad rōnalē ꝑtē. et ẜm inſunt ei. ꝯmūia ſuntnobis pecoribꝰ. Alio v̓o inqͣtū ꝑticipat ex ordīe