Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxv.

differētia viriū vel ydēptitas ẜm differētias obiectorū.Ad primū dicendū. prīa differētia ē in ſeipſis. cōſequenter autē quedā differūt actꝰ differētes ī ſpē. quedam differūt organa. quedā obiecta. quedā ẜm materias. Differētia autē viriū qua dicit̉. alia ē naturalis. alia vitalis. alia aīalis ē ſeipſas. dinoſci pōtr̄gana. Organū enī naturalis virtutis ē ep̄ar. vel qd̓ teet locū eꝑatis. vitalis v̓o ē cor vel qd̓ tenet locū cordis.aīalis v̓o aliqd̓ organū ē cerebrū vel aliqd̓ loco cerebri.rōnalis v̓o ſenſibilis vegetabilis ſunt vires que ẜmſe differūt. nihilominꝰ tn̄ dinoſcit̉ eaꝝ differētia ex actibus ſpecie differētibꝰ. Tres autē vires aīe vegetabilis.nutritiua augmētatīa generatiua. differētes ſūt ī ſeip̄is ſunt cōſequētes adinuicē ẜm cōueniētiā materiaruꝫ.NNā nutritīa oꝑatur ſuꝑ alimētū. augmētatīa ſuꝑ quātūī alimēto. generatīa ſuꝑ reſiduū vtriuſqꝫ naturalit̓ contingit tn̄ alit̓. verūtame ſemꝑ oꝑatur augmētatīa cuꝫīuenit quantū ī alimēto. qꝛ qd̓ affert nutritīa aliqn̄ ē eqͣle ei qd̓ diſſoluit̉. aliquādo minꝰ. aliqn̄ plus. autemfuerit minꝰ vel eqͣle. oꝑatur augmētatīa. ſꝫ fueritplus. hoc autē quocūqꝫ. impīguari eſt de eoplus exiſtit. ſꝫ ẜm naturalē quātitate ī omnibꝰ exiſtitdiamētris. vt ꝑducat̉ ad cōplementū. tūc ē augmētatīa.ſemē autē ē de ſuꝑfluo eiꝰ qd̓ ꝑtinet ad eſſe determīatuꝫin quātitate. ſenſus autē diſtinguunt̉ ẜm organa vl̓ ẜmobiecta. vis autē cognitīa ītellectiua motiua penes obiecta. vires etiā cognitiue penes obiecta. vires etiā motiue penes obiecta. que etiā nullo genere dicuntur obiecta. Sic patet ergo. differētia viriū non ē tm̄ cognitīapenes actiones ī differētia actionū. nec penes organatm̄ nec penes obiecta tm̄. nec penes materias tm̄. nec penes mouētia tm̄. ſꝫ ē quedā differētia viriū īter ſe. quecedit omnē differentiā dictā. Ut auteꝫ manifeſtiꝰ fiatad differētias viriū deſcēdemus. Habet autē aīa ſic̄dicit Aug. vires. ꝗbus corꝑi cōmiſcet̉. eſt. qꝛ hisoꝑatur ſine corꝑe. ſunt naturalis. vitalis. aīalis. quedifferūt ī aīali ẜm differētias organorū. Natural̓ ī epate. vitalis in corde. aīalis ī cerebro. Naturalis oꝑat̉ perſpiritū naturalē. vitalis vitaleꝫ. aīalis v̓o per aīalem.Naturali reſpōdēt vene quas trāſmittit̉ humor. vitali reſpondēt arterie quas trāſmittit̉ motꝰ vitalis. aīali v̓o reſpondēt nerui quos trāſmittit̉ ſenſus. nihilominus motus neruos motiuos. ſꝫ hi arterijs cōueniunt ī aliqua ꝑte. Eſt autē queſtio de comꝑatione harum viriū inter ſe. Uidet̉ enī naturalis eſſe prior. cuꝫ .n.reſpōdeat vegetatiue. quod patet ex viribꝰ vegetatīe. ve p̄cedat ſenſitiuā ītellectiuā. vitalis auteꝫque eſt ī corde. reſpōdeat vite ſenſibili. p̄cedit ergo naturalis vitalē. Preterea. videt̉ ex hoc qd̓ dicit ph̓s. ſicutapud medicos epar. prime generatiōis eſt principium.ita apud eos cor ſcd̓e generatiōis ē principiū. cum ergoprima generatio ſit membrorū ex hūoribus. ſcd̓a v̓o fiat ſpirituū ſicut dicit Auicē. mēbra autē oportet eſſe priꝰvt differāt ſpiritꝰ. erit ergo operatio virtutis naturalisante operationē vitalē. ergo virtꝰ ante virtutē. Sed videt̉ contrariū per hoc. vita eſt primus actꝰ aīe in corpore. alij autē ſunt actus cōſequētes. vita autē tranſmittitur deſerēte ſpiritu vitali per mēbra. erit ergo virtꝰ vitalis primo operās cōſequenter natural̓ alie. Prete rea. cor ē ẜm ph̓m primū membrū formatuꝫ in corpore. ꝑficitur virtute vitali. ergo virtꝰ vitalis ē prima inter virtutes. Similiter. querit̉ de virtute vitali comꝑatione ad animalē. videt̉ enim animalis virtus ſitnobilior. minus indigeat alijs. ipſa enī abſtrahit formas a materia. quod faciunt alie. eductio ergo potentie huius ad actū poteſt fieri ſine alijs. Preterea.virtutis vitalis motus qui ē ẜm dilationē conſtrictionem. iſto autē motu non videtur indigere vis aīalis. adhoc. exeat in actum. ergo dependet aīalis a vitali. Preterea. animalis plus appropinquat ad intellectiuam que oꝑatur preter corpus. ergo minus depēdet aboperatione corporali. Sed contrariū videtur per hoc

quod dicit ph̓s. cor eſt primū recipiens motū ab anima. influens ſuper alia. omnes ergo motus in corporefiunt pre exiſtente motu cordis. Preterea. ſenſas nonſit ſine calore ſicut dicit ph̓s. cum enim expandit̉ calorad exterius. fit ſenſus ꝑticularis. autē fit reditio caloris ad interius. operatur ſenſus īterior. ſic ergo ſenſusnon ſit ſine calore. Caloris autē fons eſt cor. ergo operatio aīalis dependet ab operatione vitali. ergo virtus inꝙͣtum huiuſmodi inclinata ad actū. eſt poſterior virtuteilla inclinante ad actū. Hoc etiam īdicatur ex hoc remanet motus vitalis vbi eſt ſenſus vel motus. ſicut ēin membro ꝑalitico. ſicut eſt in apoplexia. ex quo patꝫ prior eſt vitalis ſpiritus ī ſua operatione ī animali ꝙͣanimalis. Ad quod videtur dicendū. per hoc dicitAuicē. oſtendens differentiam naturalis ph̓i medici.Dicit enim. medicus iudicat. ẜm id quod apparet. etex propoſitionibus ſufficiētibus procedit. naturalis d̓oph̓s qui conſiderat primam cauſam. tm̄ propinquā.dicit omnium operationum principum eſſe cor. ſicut viſum fuit ariſto. Secūdū hoc ergo dicendum. primusactus in animali. eſt mediante virtute vitali. licet priꝰoperetur in ſemine virtus naturalis. tamen in aīali.ſed vitali. vt calor ſpiritalis influat ſuper naturalem. etſic vis naturalis operetur in nutrimento. Similiter vtcalor ſpiritualis influat ſuper membra. per miniſtratur ſenſus motus. ſic fiant ſenſus motus. hoc eſtquod dicit ph̓s. In ſanguinem habentibus hec pars eſtcirca cor. vniuerſa enim ſanguinem habentia. cor habēt principium motus. proprij ſenſus. motus ergo ſpiritus. manifeſtum eſt qm̄ cor eſt principium. Ad obrecta autem reſpondēdum eſt. proprietas vegetatīe adſenſitiuam attenditur duobus modis. vel quo ad ſenſuꝫ ſic eſt verū procedit. vel quo ad vitam in animali.ſic licet vegetatina operetur prius in ſemine ꝙͣ illa. cumtn̄ factum eſt animal. operatur prius illa vitalis eſtcorde. ꝙͣ vegetatiua in animali. prius eniꝫ viuit animalꝙͣ nutriatur. Ad ſcd̓m dicendum eſt. aliter loquendum eſt de virtute vitali prout perficit cor. aliud ꝓutperficit membra alia. Prout enim perficit cor. ſic eſt prior alijs. prout autē defertur calor ille ſpiritualis ad aliamembra oportet primo membra eſſe. deinde expandicalorem vitalem ſuper illa. Ex his ergo poteſt patere.qualiter reſpōdendū ē ad illud qd̓ ſcd̓o querebat̉. Adillud v̓o qd̓ obijcit̉ de comꝑatiōe virtutis aīalis ad vita. dicēdū. prior ē vitalis aīali. ſicut oſtēſuꝫ ē ī ſua oꝑatiōe. Ad obiectū autē ī cōtrariū dicendū ē. lꝫ ſit nobilior aīalis vis vno. alio tn̄ vis vitalis ē nobilior. quo ad hoc enī. aīalis cōpulat̉ organo. vt iſtumoꝑet̉ mediāte calore vitali. ſicut ē īdignior vitali. finistn̄ ſue oꝑatiōis ē nobilior. vt .ſ. ſpēs magis magis abſtrahat̉ a ſubiecta materia. Ad ſcd̓m vo ſoluendū ēīteremptionē. motꝰ enī in ꝑte ſenſibili īdiget motū qui eẜm dilatationē conſtrictionē. indiget enim caloris expanſione ad mēbra ſenſibilia. qd̓ ſit ſine his motibꝰ. Ad terciū dicendū eſt. licet animalis plꝰ ꝓpinquatad ītelligentiā ex ꝑte finis ī ſuo motu. tn̄ ex ꝑte prīcipijmotus depēdet ab oꝑatione virtutis vitalis. Queſtio. lxvj. de viribꝰaīe ī ſpāli. Et prīo v̓tute aīali exteriori ipſiꝰ aīeIs habitis omiſſisillis ꝑtinēt ad cōſiderationeꝫ natural̓v̓tutis vital̓. eo ſūt altēiꝰ ꝯſideratōnis. trāſeūdū ē ad ea ſūt v̓tutis aīal̓.Et prīo v̓tute aīali extēiori. ſcd̓o īteriori. iterū de cognitia. deīde matēia. Quia v̓o ſēſus exteriores cognitō īgredit̉. cōſequēs affectō. dicēdū ē prīo nūero ſenſuū. Si vna tm̄ ſit dis ſenſibilis.aut plures. Scd̓o ſuppoſito ſint plures. queritur. anqn̄qꝫ aut pautiores vel plures. Tercio penes quid accipiatur numerus virium ſenſibilium.