Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Menibruꝫ primuꝫD primuꝫ videt̉. ſi tm̄ vna vis ſenſibilis.Dicit enī Aug. in li. aīa ſpiritu. ſenſusvnus ē ī aīa. ē id qd̓ ipſa. corpꝰ ſit.corporeꝰ dr̄ ītus ſit niſi vnꝰ. Ex accipit̉. ſit niſi vna ſenſibilis tm̄. Preterea. videtur ſimile. ſicut enī ſe hꝫ ītellectꝰ ad ītelligibilia. ita ſēſus ad ſenſibilia. ſꝫ ītellectꝰ multiplicat̉ ẜm vires diuerſas reſpectu ītelligibiliū. ſꝫ ē vna vis. ergo nec ſēſusmultiplicat̉ ẜm pluralitatē viriū reſpectu ſenſibiliū diuerſoꝝ. vt alia ſit vis ſenſibilis coloris. alia ſoni. alia ſaporis. ita de alijs. Cōtra anima ē ꝑfectio corꝑis. etẜm diuerſitatē ꝑfectiōis ē diuerſitas ꝑfectibilis. vt aliaē ꝑfectio corꝑis hūani. alia brutalis. ꝓpter qd̓. aliud ēcorpꝰ ī ſpecie. ſimilit̓ alia ſenſibilis ẜm vires ꝑficit ꝑtescorꝑis. erūt ergo diuerſe vires ꝑficientes diuerſas ꝑtescorꝑis. vt ſicut videmꝰ differētia organorū. ita ſit differētia viriū. enī aīa facta ē ꝓpter corpꝰ. ſꝫ corpꝰ ꝓpteranimā. Si ergo quereret̉ diuerſitatis ī organis. neceſſe eſſet redde̓ rationē a ꝑte aīe. niſi rōe viriū. Preterea. ſi ꝓpter vnitatē eſſentie anime. eſſet vnitas potentieſiue virtutis. ẜm eſſet niſi vna vis ī aīa. ita eſſet diſtīctio eſſentialis viriū. apprehēdentē extrīſecꝰ etintrīſecus. nec eſſet differētia anime que ē creatura rationalis quo ad ad deū. Dei enī eſt vna potētia ſicut vnāeſſentia. nec multiplicat̉ ex comꝑatiōe ad aliqd̓ alteruꝫ. ſit differētia inter animā deū quo ad accipietur vnitas ſenſus. penes vnitatē ſenſibil̓ aīe ī eſſentia. Ad qd̓ dicendū. potētia ſenſitiua media ē īter eſſentiam aīe actū. fit indifferēti ꝑti corꝑis ſiue differēti organo. dicendū ergo ē. diuerſe ſunt vires ſunt ꝑfectiones diuerſorū organorū. dicūtur tn̄ vnꝰ ſenſus ꝓpter ſentiēti apparet differētia viriū ītra. ꝓpter dicitAug. vnꝰ ſenſus ē ītra. varij tamē dicunt̉ .i. dinoſcuntur ꝓpter exercitia. ſꝫ ſic apparet intelligēti cuiꝰ ēgnoſce̓ differētias īteriores. Preterea. vnꝰ dr̄ ſenſuspter vnitatē ſubſtātie in radicat̉. Ad illud qd̓ obijcitur de ītellectu. dicendū ē. ē ſimile. ītellectꝰ enī nonvtit̉ organo. nec hꝫ ꝓportionē ad differētiā ītelligibiliū.vt hec minꝰ videat. quēadmodū ē ī ſenſu corrūpiturex excellētia ſenſibilis. vt videat minꝰ ſenſibile. proportionē hꝫ ad medietatē ī ſenſibilibꝰ. licet ītellectꝰſit idē recipit omēs formas ītelligibiles. tn̄ idē ſenſus recipit omēs formas ſenſibiles extrīſecus. aūtē. qꝛ ītellectus cōuertit ſe ad formas abſtractas a materia. ſenſus autē cōuertit ſe ad formas ī materia. formed̓o exiſſētes ī materia habēt diſꝑationē ſiue operationēin ſpecie. Nembꝝ ſecūdumEīde ſuppoſito. ſint plures ſenſus ſiue vires ſenſibiles. Querit̉. vtrum ſint ꝗn̄qꝫ. aupautiores. aut plures. videt̉ octo. enīſenſus natꝰ ſit ad ſenſibilia. octo autē ſuntmedietates formarū ſenſibiliū. qͣre erūt octo vires. octodutē medietates ſunt. Eſt enī medietas in coloribꝰ. vnaalbi nigri. In ſonis vna acuti grauis. In odoribꝰ.vna fetidi ſui oppoſiti. In tactu v̓o medietas. vna calidi frigidi. alia humidi ſicci. Eſt iterū leuis grauiseſt iterū lenis aſꝑa. qdā etiā addūt mollis duri. Reſtat. octo ſunt medietates vel nouē. ꝓpter qd̓ octo videbunt̉ vires eſſe differētes ī ſpecie vl̓ nouē. vt ſic̄ penesvnā medietatē vna vis ſenſitīa ī ſpecie accipit̉. ita accipiat̉ penes alias. hoc videt̉ ph̓s dice̓. dicēdo. tactꝰ ēplures ſenſus. Auic. dicit. ẜm quoſdā octo ſunt ſenſus. Uident̉ iterū eſſe pauciores ſenſibiles vires. guſtus enī ē niſi quidā tactꝰ ī ꝑte corporis determīata Preterea. aīa ſenſibilis ē ꝑfectio ī oībus aīalibꝰ. ſicutergo eque ꝑticipāt genꝰ. ita eque ꝑticipāt ea cōſequuntur eſſentialit̓ ꝑfectioē. ſed ī omnibꝰ aīalibꝰ ſunt ho

differētie ſenſuū. ſꝫ tactꝰ ē ī omnibꝰ. ſimilit̓ guſtꝰ ī pluribus. Reſtat ergo. hi ſolū ſūt eſſentialit̓ ſenſus. ita tot erūt vires ſenſibiles. oporteret dice̓. aliquavis ſenſibilis eſſet fruſtra. aut vna aīa haberet pluresvires ꝙͣ alia. ſequeret̉ imꝑfectio aīe ad imꝑfectionemcorꝑis. Ad qd̓ dicendū. ſūt ꝗnqꝫ ſenſus ꝗbus reſpōdent ꝗn̄qꝫ differētie organorū. ſunt eſſentialit̓ ſenſus īaīali perfecto. Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de hoc pluresſūt ſenſus ꝙͣ quinqꝫ. dicēdū ẜm numerū medietatū inobiectis. accipit̉ numerꝰ ſenſuū. ſꝫ ẜm numerū medietatū ī organis. Una autē medietas ē in organo ſenſusex pluribꝰ medietatibꝰ cōpoſita. ex oībus enī cōtrarietatibus primis cōſequētibꝰ actiuis paſſiuis. ſit medietas ī organo tactꝰ. vt ẜm illā fiat diiudicatio excellētis. diminuti medij in obiecto. ẜm differētias cōtrarieta. hoc ē. qꝛ tactꝰ ē ſenſus adheret ipſi eſſe aīalis.ẜm ea ꝑtinent ad cōpoſitionē aīalis accipitur imediate. Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de munitiōe viriū ſenſibiliūreſpōdendū ē. licet viſus auditꝰ olfatꝰ ſint ībus aīalibus. nihilominꝰ ſunt eſſentialit̓ ſenſus. ſꝫ nonẜm que determinat̉ eſſe aīalis. ſꝫ bn̄ eſſe. requirunt̉ inaīali perfecto. Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. eque ſunt anmalia. ita eque habēt vires aīe ſenſibilis. reſpōdendeſt. animal dr̄ eque. vt ē genꝰ in rōne. ſed eque vtgenꝰ in naturaº. qd̓ ſi aliquo eque ī natura. tn̄ ille vires inerūt. niſi que cōſeaunt̉ vniuerſaliter eſſe anime ſenſibilis Nembruꝫ terciuꝫDterciū quo querit̉. penes ꝗd accipiat̉ numerꝰ viriū ſenſibiliū apprehedentiū extrīſcus. dixerūt enī quidā. ẜm differētiā mediorū. qd̓ videt̉. ſunt enī tm̄ tres differenItie mediorū. caro in tactu ī guſtu. vel ẜm quoſdā hūorſaliuaris. In alijs v̓o aer vel aqͣ. Reſtat ergo. non eſſent ẜm hec niſi tres ſenſus. Si v̓o ẜm differētias obiectorū. ẜm hec plura ſint obiecta ( enī omīa que diſcernunt̉ tactu. ad vnū eſſe ī genere reducūtur) eēt plures ſenſus. Si v̓o ẜm differētias principiorū vel mouētiū. ſicut dixerūt quidā. vt viſus penes naturā lucis. odor penes natura ignis facientē vaporē. ſonꝰ penes natura aeris. guſtꝰ penes naturā aque. tactꝰ penes natu terre. Cōtra hoc. aer cōis ē in viſu auditu olfatu. Preterea. aer ē effectiua ſoni ſꝫ materialis.ſicut lux effectiua erat ſenſibilis ī viſu. humidū autē ī guſtu ē ab aqua tanꝙͣ ab efficiēte. in tactū autē accipit̉medietas ex oībus elemētis. ergo tactꝰ attēdit̉ tm̄ẜm terre naturā. ſꝫ ẜm cōplexionē ex oībus elemētis factā. reſtat ergo. ẜm numerū prīcipiorū accipiat̉ h numerꝰ quinqꝫ ſenſuū. Uidet̉ tn̄ Augu. ſuꝑ Gen̄.ad litt. iſto aſſignare reducēda ad prīcipia. quadamtrāſmutatiōe dicit. Inchoat motū ī oībꝰ ſenſibꝰ a ſubtilitate ignis. ſꝫ in oībus ad idē ꝓuenit. In viſu eniꝫꝓuenit rep̄ſſo colore vſqꝫ ad eiꝰ luce. In auditu vſqꝫ adliꝗdiorē aerē calore ignis penetrat. In olfatu enī traſitaerē purū. ꝑuenit ad humidā exalationem. vn̄ craſſiohec aura ſubſiſtit ī guſtu. hāc trāſit ꝑuēit vſqꝫ ad corpulentiā. etiā penetrato atqꝫ traiecto. ad terrenauitatē ꝑuenit. tangēdi vltimū ſenſum agit. Ad qd̓ poteſt dici. ſi debeat accipi diuiſio ẜm rationē mediorū.accipit̉ ẜm rōnē mediorū corporū īter extrema. Extresautē corꝑa in comꝑatione corꝑis animal̓ ſūt ignis terra. media autē ſunt aer aqua cōmixtū. Aer autē triplicē habet diſpoſitionē. ex īfluētia lucis. ex influētia caloris ignei que fit ex vapore. ex ipſa cōmotiōe raritatis eſt ꝓpria eiꝰ diſpō. Aqua v̓o habet diſpoſitionē vna exinfluētia lucis. alterā ex cōi diſpoſitiōe aere. que ē raritas. terciā ex ſe. cōmixtū autē habet vnicā. ergo he ſunt niſi quinqꝫ. erūt quinqꝫ differētie mediorū ſenſibiliū. ex cōi diſpoſitiōe influēte ſuꝑ aerē aqua. eſtmediū in viſu. ex diſpoſitiōe v̓o influēte ex calido igneo