Queſtio.lix.

Membrum primumUod aūt ſit anima rōnalis. de qua principalit̓ intendimꝰ .ſ. aīa hoīs. accipit̉ ex actibus manifeſtis: actꝰ eī p̄mi ſunt ẜm rōnēpotentijs. potētie v̓o ipſi eſſentie. RōcinaIri em̄ diſcernere verū a falſo et bonū a malo. artes inuenire et īterp̄tari libere velle ⁊ hmōi. indicāt aliqd̓ eē pͥncipiū in homīe: quod nō eſt in aīantibꝰ vel vitā habētibꝰfigura etiā corꝑis indiciū eſt: ꝙ differēs eſt forma q̄ ꝑficit corpꝰ humanū. Cū em̄ alia corꝑa aīaliū ſint inclinata ad terrā naturaliter. corpꝰ humanū eſt natural̓r erectum ad celū: ex qͦ principiū formale indicat̉ eſſe intrinſecū: qd̓ ad ſuꝑiora ⁊ celeſtia ordinat̉. hoc aūt eſt aīa rationalis ſola ꝯꝑatōne aliaꝝ. gͦ anima rōnalis ē. Ex ip̄aetiā dr̄ia membroꝝ. hoc dep̄henditur: ex lingua q̄ eſt inſtrumentū locutōis. manū q̄ ē organū organoꝝ ⁊ hmōi.ī greg. nazanſenꝰ: ꝙ v̓o rectꝰ ē homīs habitꝰ. et ad cen̄ ſeſe ſuſtollēs. ſurſumqꝫ reſpiciēs. et hec dona eſſe certiſſimū eſt approbātia regia pt̄atem: deniqꝫ ꝙ ſolꝰ ita formatus ē: ceterorūqꝫ oīm prona ſunt corꝑa. ⁊ indeorſumpcliuius inclinata. manifeſtata differētia honoris eiusnditur. dum ꝯſtet illa quideꝫ huiꝰ eē ſubiecta potentie.hūc aūt ſuꝑeminētis exiſtē dignitatis. Nā alijs quideꝫom̄ibꝰ anteriora mēbra corꝑis pedes ſunt. in hoīs auteꝫꝯditōne hec mēbra manꝰ effecte ſunt: qꝛ rectitudini eiushabitꝰ eius vnꝰ egreſſus videbat̉ eſſe ſufficiēs. ꝗ geminispedibꝰ ſtandi ꝯſtantiam cauta ꝓuiſione firmaret. al̓s qͦꝫad vſuꝫ rōnis officia manus aptata ſunt: et ſi ꝗs rōnalinature mīſteriū manuū ꝓpriū ꝗd eſſe dixerit. mīme delīquit: nōſolū em̄ ad hoc qd̓ ꝯmune et ꝓmptū eſt intelligētie nr̄e reſpitio. q̄ ſcꝫ manꝰ lr̄is adminiſtratōe ſignamꝰ.Et quidē nec iſta gr̄a rōnalis impar ē dignitatis. ꝙ litteris quidē loꝗ poſſumꝰ. et manibꝰ diſputamꝰ. in elemētoꝝ figuris nr̄m reponētes eloquiū. Ex ip̄a etiaꝫ diſtinctōne corꝑis. ẜm dexterā ⁊ ſiniſtrā an̄ et retro. ſurſum etdeorſum in corꝑe hūano dep̄hendit̉ motor interior: q̄ eſtꝑfectio eſſe intellectualis: ſolū em̄ celū et corpꝰ hūanumhꝫ hāc diſpoſitiōeꝫ. vnde vtrūqꝫ corpꝰ hꝫ motorē intellectualem ſiue rōnaleꝫ. Ex ip̄a etiā noticia naturali q̄ nihil nouit tantū quantum deum eſſe ⁊ ſe. ſicut dicit aug.colligitur ipſam eſſe.¶ Nlembrum ſecundumUo ſuppoſito ꝯn̄ter ꝓcedendū eſt ad quidditatem ſiue diffinitōeꝫ: ſꝫ ꝗa diffinitionūeiꝰ quedā ꝑtinet ad alia ſcīam. qͣntū ꝯueniunt huic ſcīe diſſerendū ē. ¶ Diffinit̉ autēꝯꝑatōne ad cām efficientē cū dr̄. Anima ē dei forme ſpiraculū vite. et hͦ accipitur ex eo ꝙ dr̄ Gen̄. ij. Inſpirauitin ip̄m deꝰ ſpiraculū vite. ¶ Diffinit̉ etiaꝫ in ꝯꝑatōne adcorpꝰ qd̓ ſuſcipit ip̄a. Un̄ augꝰ. de aīa et ſpū. Anima eſtſub̓a quedā rōnis ꝑticeps. regēdo corpori accōmodata.¶ Diffinitur etiā reſpectu vtriuſqꝫ a caſſiodoro cum dr̄.Aīa eſt ſub̓a ſpiritalis a deo creata. ꝓpria ſui corꝑis viuificatrix. ¶ Diffinitur etiā ꝯꝑatōne ad ſuū finē cū dicitſeneca. Aīa eſt ſpūs intellectualis ad br̄itudinem in ſe ⁊in corꝑe ordinatꝰ. ¶ Diffinitur etiā in ꝯꝑatōne ad viresquibꝰ agit in corꝑe cū dr̄. Aīa eſt ſpūs intellectualis. rationalis. ſemꝑ viuens. ſemꝑ in motu. bone maleqꝫ volūtatis capax. hec autem diffinitio eſt in libro de anima ⁊ſpiritu. et conſonat cum quadam ratōne Ioh̓is damaſ.quam hic tangit. ¶ Diffinitur etiam ẜm quādam conuanientiam eius ad om̄e. ẜm ꝙ dicitur. Anima eſt omniūſimilitudo: quam exponit augꝰ. in libro de anima et ſpiritu cum dicit. habet enim vires quibus omnia comprehendit ſiue inueſtigat. et omnibus ſimilis exiſtit. cuꝫ ſitvna. ſimilis eſt terre per ſenſum: aque per imaginē. aeriper ratōnem. firmamento per intellectum: celorum celoper intelligentiam: ſimilis eſt lapidibus per eſſentiaꝫ.

arboribus per vitam. animalibus per ſenſum et imaginatōnem. hominibus per ratōnem. angelis per intellectum. deo per intelligentiam. ¶ Diffinitur etiam inꝙͣtum eſt ſeꝑabilis a corpore. Anima eſt ſubſtantia ſpiritualis ſimplex et indiſſolubilis incorporea paſſibilis.Circa iſtas diffini.§. j.tōnes poſſet obijci ad explanatōnem earū. Nam cū deiforme ⁊cͣ. nonne hoc totū poſſet conuenire angelo deiformis em̄ eſt: et ſpiratur a deo ẜm ratōnem vite. ¶ Ad qdicendum. ꝙ deiforme dicitur ad differentiaꝫ anime iratōnalis. ſpiraculum vite dicitur ad differentiam āgeli. Angelus em̄ etſi ſpiratur a deo vt vita. non tn̄ eſt ſpiraculum vite corporis: et hoc mō intelligitur in diffinitione aīe: et diſtinguit ab angelo. ¶ Similiter pōt obijciꝯtra illam diffinitōnem. Anima eſt ſub̓a incorporea ⁊cͣ.dicitur em̄ ꝯtrarium vt videtur in li. de eccleſiaſticis dogmnatibꝰ. Solus deus eſt iucorporeus. creaturas autēalias dicimꝰ corporeas. Rn̄ſio. corporeuꝫ dicitur dupliciter. vel abſolute. vel rōne alicuius ꝯditōnis ſiue reſpectiue. Si abſolute. ẜm hoc non eſt anima homīs corporea. īmo incorporea: dicitur tn̄ corporea. quia aliquamhabet circūſcriptōneꝫ vel diffinitionē localē ꝯparationead deum. qui oīno incircūſcriptus eſt. In hoc ergo ꝙ dicitur ſubſtantia differt ab accidente. In hoc autē ꝙ incorporea. differt ab eſſentia corꝑis qd̓ habet trinam dimenſionē. In hoc autē ꝙ eſt rōnis particeps. differt abirratōnali. In hoc aūt ꝙ ē regendo corpori accōmodatadiffert ab angelo. qui dicitur ſub̓a incorporea. rōnis ꝑticeps: regendo corꝑi accōmodata. ¶ Sꝫ obijcitur nonncū angelus aſſumit corpꝰ regit illud. gͦ accōmodat̉ corꝑiregendo. gͦ nō differt ẜm hāc rōnem ab angelo. Rn̄det̉.ꝙ eſt regē corpꝰ duplicit̓. vel vt ꝑ illud moueat̉. ⁊ ſic etiam ꝯuenit angelo vt regat corpꝰ: vel vt ꝑ illud viuificet̉⁊ ſic ꝯuenit aīe: ex hoc em̄ dicta eſt aīa. qꝛ corpꝰ viuificatnō ſic dicitur angelꝰ. ¶ Reſtat ad explanatōem ipſiꝰ diffinitōnis on̄dere aīam eſſe ſub̓am ⁊ incorporeā. Ꝙ autēſit ſubſtantia. nō tm̄ vt forma ſubſtantialis. ſꝫ vt ꝗd ensin ſe. p̄ter hoc ꝙ eſt actꝰ corꝑis on̄ditur. Om̄e enim mouens alterū ꝑ ſe. diſtinctū eſt ꝑ eſſentiaꝫ ab illo. Nam ſinō eſſet ꝑ eſſentiam diſtinctū. ſeip̄m moueret: quod ē impoſſibile. eo ꝙ mouens ē actu: mobile v̓o ī potētia reſpectu ipſiꝰ. Reſtat ergo ꝙ mouens ꝑ ſe eſt diſtinctum pereſſentiam a mobili. ſꝫ aīa mouet corpꝰ: ergo eſt diſtinctaꝑ eſſentiam a corpore. gͦ eſt ſub̓a preter ſuſtantiam corporis. ¶ Forte diceret aliquis. ꝙ mouens non exigit diſtīctionem a moto ẜm eſſentiam ſed qualem habet for̄a reſpectu materie. Contra forma nullum habet actum niſiin materia. et mouens aliquem habet actum preter illd̓ꝙ mouetur. ergo non eſt tm̄ forma materie. et hoc patetper exemplum. Igneitas em̄ non mouet materiam cuiᵍeſt actus. ſed materiam aeris vt extrahat in actu quodfuit in potentia eodem modo ponderoſum quod mouet̉a remouente ꝓhibens mouetur. et producente ad ſuumlocuꝫ. Reſtat ergo cum anima per ſe moueat corpus. ꝙerit aliquid p̄ter hoc ꝙ eſt forma ſiue actus corporis: ergo erit forma ſiue actꝰ corporis: ergo erit ſubſtātia ſimpliciter. ¶ Item anima ſe habet ad corpus ſicut nautaad nauim. ſꝫ nauta ẜm ſub̓am diuidit̉ a naui cuꝫ mouetnauim et ẜm accidens mouet̉. ergo aīa ẜm ſubſtantiamdiuiditur a corꝑe: etſi mouet̉. ẜm accidens mouetur: ergo anima eſt ſub̓a preter corpus. ¶ Item forma q̄ ſoluꝫeſt eſſe materie in ꝑficiendo totū. ꝑficit om̄es partes materie. et ꝯſimili ratōne. vt eſt dicere quelibet ꝑs ignis eſtignis: ſꝫ anima ꝑficit totum cuiꝰ eſt anima. nō ꝯſimili ratione: ergo nō eſt tm̄ actus vel eſſe materie. Ꝙ autē nonperficiat aīa vnāquāqꝫ ꝑtem conſimili ratōne. patet perhoc ꝙ nulla pars aīalis eſt aīal. nam in anuloſis corporibus de quibus magis videtur nulla illaꝝ dicitur animal. licet quelibet ꝑ ſe habeat motū. ¶ Ꝙ aūt ſit incorporea videt̉. quia nulla forma corporea ē in diuerſis lo-