Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

terire. ſed intelligi et diſcerni ab hoībꝰ pn̄t: ſicut hore qn̄ nubilus dies ē. trāſeūt ꝗdē et ſua ſpacia ꝑagūtſꝫ diſtingui a nobis et notari pn̄t. Sꝫ obijcit̉. ſi lūafuit ꝯdita ſole. ꝓpter qd̓ annus lunaris ꝯtinet totdies qͦt ſolaris? Annus em̄ ſolaris ꝯtinet tricētos ſexagintaꝗnqꝫ dies qͣdrante. vn̄ ꝯputant̉ in āno biſextiliricēti ſexagintaſex. Annus v̓o lunaris ꝯtinet tricentos ꝗnqͣgintaqͣtuor. Ad qd̓ rn̄det. fuit ꝯditus in qͣrtodie mūdi. luna v̓o fuit cōdita ꝑfecta ſiue plena. ſic̄ dicitdama. decebat em̄ ꝯpletā in lumīe fieri. Auguſt. tn̄hoc diffinit. ſcꝫ in plenilunio. ſꝫ ꝑfecta ſic arguit. qa ꝑfectiſſimo ꝯditore ꝯdita: luna eſſet ꝯdita plenaſol aūt in quarto die md̓i oportuit anticiparet ſolevndecim diebꝰ. vt ſic eēt quīt adecima. ſic eēt qͣſi in oppoſitōe ſolis. ex hoc ꝓceſſu tꝑis accidit. annꝰ lunaris excedebat̉ ab anno ſolari. ſicut dicit damaſ. Articulus quartusD quartū articulū agit̉ de hoc qd̓ ſequit̉.Fecit duo magna lumīaria. maius ſolis. minus lune. Sꝫ obijcit̉ aliqͣ alia lumīariaſunt maiora luna. et ꝓbant diſtantiā corpoꝝ apparitōem. qͣre dixit de luna potius ꝙͣ de aliqͦ alio luminari. Ad qd̓ rn̄dendū. hoc qd̓ dr̄ vt p̄eſſet nocti. nl̓lum em̄ lumīare quātūcūqꝫ ſit. in nocte tantū dominat̉ īillumīatōe. quātū luna dn̄at̉. Preterea ꝓpinꝗor ē nob̓.Unde ampliorē inducit effectu plures ⁊cͣ. De qd̓addit̉ ſtellas et de quibꝰ ſtellis. Articulus quintusD quintū vbi agit̉ de ornatu celi. addit̉ſtellas: q̄rit̉ em̄ de ꝗbꝰ ſtellis intelligit̉. Utꝝ tm̄ de fixis. aut de erraticis. Et videt̉ de erraticis. qꝛ ꝯnumerat ſole et luna. Ecōtra videt̉ defixis. qꝛ dixit. poſuit ea in firmamēto. Ad qd̓ rn̄dꝫ ꝯn̄iter loꝗt̉ de ſtellis. ſiue dicunt̉ fixe. ſiue dicunt̉erratice. Ad illud qd̓ dr̄ poſuiſſe eas in firmam̄to. dicēdū. firmamētū ibi accipit̉ tota ꝑte ꝗnte eſſentie. ꝯtinet oīa lumīaria. Sꝫ adhuc querit̉ rōe huiꝰ v̓bioſuit. vtꝝ lumīaria moueāt̉ ſuo motu. an motu ſui orbis. Si em̄ poſitū dicit̉ illud qd̓ eſt fixū. videt̉ ſuomotu moueant̉. ſꝫ motu ſue ſpere. Preterea. ſi ꝓpriomotu mouerent̉. aut diuident corpus ſue ſpere aut nondiuiderēt. Si diuiderēt. tunc duo corpora eēt ſil̓ ineodē loco. qd̓ ē incōueniēs. Si v̓o diuiderēt. tūc reciꝑetinta eēntia ſectionē. quēadmoū aer et aqͣ. et ita eſſet corus rarefactibile denſabile: ſꝫ qd̓ tale ē. corruptibile ē.ū ſuꝑiora corꝑa de volūtate dei ſunt. corrūpun̉ rarefiūt nec denſant̉. Preterea. hoc atteſtat̉ plꝰ habere de materia vl̓ minꝰ. raꝝ ē qd̓ plus de loco hꝫminus de materia. denſuꝫ ecōuerſo: hec ꝯueniātilli corꝑi. eſt illud corpus rarefactibile aut denſabileReſtat ex his rōibꝰ. et alijs qͣs ponit ph̓s in li. de celoet. mouēt̉ ꝓprio motu. ſꝫ motu ſui orbis. Preterea. ſuꝑfluū eēt pone̓ ip̄a ſe moueri. nihil alid̓ facerēt ſuo motu. ꝙͣ ea fit a motu orbiū ſuoꝝ. Alij v̓ovolūt ex oppoſito dice̓. ſi mouerent̉ tm̄ motu ſui orbisaut mouerent̉ orbes motu firmamēti ꝓpter ꝯtinuitatē. tūc ncc̄e eēt planete eēt in vna diſpoſitōne. firmamētū ſꝑ vno motu moueat̉: aut eoꝝ orbes habentꝓpriū motū. et ſi hn̄t ꝓpriū motū. aut mouēt̉ ab oriēte īoccidētē ſicut firmamētū. et tūc ẜm maiorē nobilita corꝑum minorē ſit motꝰ naturalis. in diſtantia ſebrent orbes planetaꝝ a firmamēto. in illa ſiue ẜm illaꝫportōnalit̓ eēt motus: et ita ꝙͣcito firmamētū qd̓ ē ſuus nobilius feciſſet ſuā reuolutōeꝫ. tācito alij orbesfacerēt ſuā. et ſic accidēt illud qd̓ prius. Reſtat moueant̉ ꝯtra firmamētū: ſꝫ ſi mouerent̉ ecōtrario. fortius motū vincat ſuꝑ minus potēs: ncc̄e eſt vt firmamen reuolutōe ſua faciat illos orbes reuolui ab oriente inoccidētē. et hoc apparet ex hoc ſol in motu diurno re-

uoluit̉ ab oriēte in occidētē. et ita de alijs: niſi aliquiseſſet ꝓprius motus ip̄oꝝ. acciderēt. ille variationes accidūt. Inueniūt̉ em̄ planete in qualibet reuolutōe ſub alio puncto. ꝙͣ fuerūt in p̄cedēti reuolutōne he variatōes ſint manifeſte in planetis: ncc̄e ē aliquē motū orbiū eſſe ꝯtra firmamētū. Quid ē dicit̉.poſuit ea in firmamēto: īmo in alio corꝑe poſita ſunt illa ſydera. qd̓ naturā hꝫ mouēdi ecōtra ip̄i firmamento Preterea. ẜm hec tollerent̉ motus lune q dicūt̉ differentes ẜm aſtrologos. ẜm ecentricū epiciclū. et alios circulos qͦs ip̄i aſſignāt: tollerent̉ etiā retrograditiones ꝓgreſſiones alie variatōes in illis aſſignant̉.ſi motū ꝓpriū habeāt. nec hoc obſtat qd̓ dr̄. celūrecipit diuiſionē. et ita poſſit planeta moueri ꝑſpaciū celi. videat̉ moueri aera ſine diuiſiōe aeris. neaccidēs pōt moueat̉ de loco ad locū. moto aerein eſt. nec eſt alia ſub̓a ꝙͣ corporea. erit corpus motū corpus aliud diuiſum. qd̓ eſt eqͣlis ſpūalitatisita dicūt planetā ſit maioris lumīoſitatis. moueritſpaciū corꝑis celi. tn̄ celo diuiſo. Ad qd̓ dicendū ſiue ſic ſiue ſic poſita ſunt lumīaria in firmam̄to. ẜmintentōꝫ ſupͣdicta: ſiue ſint fixa in ſuo orbe. ſiue ſe mobilia: ꝑſcrutatō hoꝝ relinquēda eſt eis. circa hec negociant̉. hoc ſuppoſito qd̓ dicit ſcriptura: ſi v̓o altera ꝑsdocumēta ſacre ſcripture poſſit ꝯfirmari. illi ꝑti ē adherendū. Et qꝛ mouent̉ orbiculariter corpora ſupradicta. queri ſimilit̓ ſole:. vtꝝ moueant̉ a ſe vel ab alio corpore. vel ab aliqͦ incorporeo. qd̓ eſt ncc̄e moueri:lum aūt corpus a ſe mouet̉. neceſſe ſit diſtare ſitiaꝫ mouētis a ſubſtātia moti: nec ab aliquo alio corꝑoporteret em̄ ſtatū eſſe: ergo ab incorporeo eſt primꝰ motus. Huius gratia ponebat quidā ſuꝑiora corpora eſſeanimata. vt quēadmodū aīalia mouent̉ e diuerſo a prīcipio nature quod eſt anima. ita ē diuerſo moueant̉ illacorpora. que quātū eſt de ſua natura vel figura. plusmouent̉ ab oriente in occidentē. ꝙͣ ecōuerſo: niſi eſſet inclinatō motoris quo moueret̉ ſic vel ſic. Alij poſuerunintelligētias ſeꝑatas. ꝗbꝰ mouent̉ iſta corꝑa celeſtia ſicvel ſic: et diuerſas eſſe. ẜm quas diuerſi orbes mouent̉ Ad quod dicendū ē ẜm expoſitores ſacre ſcripture. dicenda ſunt corꝑa aīata. Unde Ioh̓. damaſ. nulliaīatos celos vel luminaria exiſtimet. Inanimati enimſunt inſenſibiles. quare et ſi dicat diuina ſcriptura. letent̉ celi exultet terra. eos in celo ſunt angelos. et qꝙin terra ſunt homines ad leticiā vocat. Nouit autē ſcriptura ꝓſopopeya. id eſt perſonaꝝ fictōne vti. vt de aīatis et inanimatis loqui. ſicut illic. Mare vidit fugiiordanis cōuerſus eſt retrorſuꝫ. Quid eſt tibi mare ⁊cͣet montes et colles interrogantur ſermones exultatōiſicut nobis ꝯſuetuꝫ eſt dicere. congregata eſt ciuitas edificia ſignificare volentibus ſed ciuitatis habitatoribus. Et celi enarrant gloriā dei. vocē que aurib̓ſenſibilibꝰ auditur emittere. ſed ex magnitudine ꝯditoris nobis virtutē oſtendentes. quoꝝ pulchritudine excōgitantes. factorem ſicut optimū artificem admiramu glorificamus. nec ex eis elicitur oporteat tottores. quot ſunt orbes qui mouētur. poſſunt em̄ ab vnomotore recipere diuerſas inclinatōes. et maxime ab lilo motore quem non eſt neceſſe agere ẜm conditionenmaterie Queſtio. liij. De operequinte diei.Ixit quoqꝫ deꝰ ⁊cͣ.Deinde procedendum eſt ad opute diei. qd̓ eſt corꝑis medij inter celūterrā. et deſcribit prīo diſpoſitōeꝫtis de faciēdo. Scd̓o ē ꝯſideratō eiꝰ vt ē a ꝓpineneris. Tercō approbatō notat̉ pͥmi agētis.pͥmoy