Queſtio.xvij.

¶ Membrum quartumD quartū quo querit̉. cuiuſmodi ſit ordorōne cuiꝰ querit̉. viꝝ diceret̉ ordo in vniuerſo. ſi oīa eēt paria. qd̓ videt̉ ꝑ ꝯſideratōꝫ in ꝑtibꝰ vniuerſi. qd̓ colligit̉ ex ꝑtibꝰvniꝰ ſpēi. vel vniꝰ generis. vt vniuerſū in ſpē hoīm vl̓ genere aīaliū: cū ergo paria dicant̉ q̄ ſint eiuſdē ſpēi. vl̓ q̄ſūt eiuſdē generis: inqͣtū hmōi colliget̉ vniuerſū ex quadā pte ex paribꝰ pari rōe ī ip̄o toto. gͦ cū vniuerſū ſit exꝑtibꝰ ordinatis. poſſet vniuerſū eſſe ſi oīa condita eēntparia. ¶ Contra. Aug. in. li. de ci. dei. xj. A terrenis vſiqꝫ ad celeſtia: a viſibilibꝰ uſqꝫ ad inuiſibilia ſunt bonaalia alijs meliora adhuc inequalia. vt eēnt oīa. Et iterūin. xij. Cū deus ſit ſūma eēntia. rebꝰ quas ex nihilo creauit eē dedit. ſed nō ſūme. ⁊ alijs dedit eē amplius. alijsminꝰ. atqꝫ ita naturas eſſentiaꝝ gradibus ordinauit.¶ Itē aug. in. lxxxiij. q. nō eſſēt omīa ſi eēt equalia. nōem̄ eſſent multa rerū genera quibꝰ ꝯficit̉ vniuerſitas. p̄mas ⁊ ſcd̓as ⁊ deinceps vſqꝫ ad vltimas ordinatas habēs creaturas. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉ oīa. ex quo accipit̉ ꝙ n̄eſt vniuerſū ſine ordine creaturaꝝ. ẜm prius ⁊ poſteriꝰ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ordo in ꝑtibꝰ vniuerſi attendit̉ ẜmpriꝰ ⁊ poſteriꝰ. ⁊ ſimul. ⁊ iō ſupra in rōne ordinis dictūeſt pariū ⁊ diſpariū diſpoſitō. tn̄ magis reſpicit prius ⁊poſteriꝰ. In illis etiā que dicunt̉ eſſe ſimul inuenit̉ aliomō prius ⁊ poſteriꝰ. verbigratia. ſpēs huiꝰ generis aīaſimul ſūt. inqͣtū participāt genꝰ: nihilominꝰ tn̄ alio mōꝑticipāt priꝰ ⁊ poſteriꝰ dignitate: rōnale em̄ aīal priꝰ eſtdignitate irrōnali: irrōnabilia etiā inter ſe hn̄t priꝰ ⁊ poſteriꝰ dignitate. Similiter eſt in indiuiduijs eiuſdē ſpēialiqua em̄ p̄eminētia inuenit̉ in vno. q̄ nō inuenit̉ in altero. ⁊ ꝓpter hoc Aug. cū loquit̉ de ordine vniuerſi attēdit priꝰ ⁊ poſteriꝰ ẜm que deſcribit ip̄m. ¶ Ad obiectumaūt incōtrariū dicendū eſt. ꝙ nec in ꝑte vniuerſi nec ī toto vniuerſo inuenit̉ ibi ſimul eē. ꝙ nō inueniat̉ prius ⁊poſteriꝰ. Un̄ ſi eēt tm̄ ſimul nō eēt ꝑfectꝰ ordo vniuerſi.¶ Ad hoc v̓o qd̓ dicit. Aug. ſi eēt equalia nō eēt oīaIntelligendū eſt ꝙ ꝑ equalitatē nō tollit̉ multitudo rerū ꝯditaꝝ. ſed ſufficiētia: ſed ſi eēt ſola equalitas. tolleretur ſufficiētia q̄ ꝑ eſſe deſignat̉. Om̄e eī dr̄ cui nō poteſtaddi: addi aūt p̄t equalitati plꝰ em̄ ē eſſe equalia ⁊ ineqͣlia ꝙͣ equalia. ¶ Preterea. ph̓s dicit oē ⁊ totū ſuꝑ tresponimꝰ in pͥmis. magis aūt ⁊ magis recedēdo ē plus d̓inequalitate. equalitas eī manet indiuiſa. ineqͣlitas v̓odiuiſibil̓ ē. ⁊ iō ad ꝯpletōꝫ vniuerſi neceſſaria fuit ineqͣlitas. ¶ Itē querit̉ quid ſit ordo ꝑtiū ſuppoſito pͥori etpoſteriori. Ad qd̓ rn̄det aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. li. viij. Deiꝓuidētia regēs atqꝫ admīſtrās vniuerſā creaturā. ⁊ naturas ⁊ volūtates. naturas vt ſint. volūtates aūt vt neqꝫ infructuoſe ſint bone. nec impuīte male. ſubdidit pͥmitꝰ oīa ſibi. deinde creaturā corꝑalē creature ſpūali. irrationalē rōnali. terreſtrē celeſti. femineā maſculine. mīꝰvalētē valētiori. fructuoſiorē copioſiori. In voluntatibꝰat̄ bōas ſibi ceteras v̓o ip̄is ẜuiētibꝰ ſibi. vt hec patiat̉ volūtas mala. ꝙ ex iuſſu dei fecerit bona. ſiue ꝑ ſeip̄aꝫ ſiueꝑ malā. Ex his ptꝫ ꝗs ordo ſit in naturis. ꝗs ī voluntatibꝰ. De ordine aūt mali ī vniuerſo dr̄ infra ī tractatu d̓malo ⁊ pct̄o. ¶ Sed adhuc querit̉. cū priꝰ ⁊ poſteriꝰ dicat̉ multipl̓r. ſic̄ Aug. tāgit ī li. ꝯfeſ. xiij. priꝰ .ſ. tꝑe. priꝰdignitate. priꝰ origīe. priꝰ eternitate. vtꝝ oēs mōi pͥorisconueniant ad ordine vniuerſi ſi ꝯueniūt ꝗs illoꝝ dicat̉pͥncipalior ⁊ ẜmquē modū ꝯueniat. Ad quod dicenduꝫē ꝙ oēs modi ꝯueniāt: ꝯueniūt aūt ẜm ordinē. Nā p̄moeſt pͥus eternitate. deīde eſt priꝰ origine. tercio eſt priusdignitate. quarto ⁊ vltimo ē priꝰ tꝑe: ⁊ ex hoc ptꝫ ꝙ pͥncipalior ē modꝰ pͥoris ⁊ pͥmꝰ quo dr̄ aliquid priꝰ alio eternitate. hoc em̄ ſoli deo ꝯuenit. Alij d̓o modi pn̄t diuerſiscreaturis ꝯmunicari. Et ſic querat̉ vtꝝ alij modi ſinteiꝰ qd̓ eſt priꝰ. ꝙͣ qui dicti ſūt. Dicendū ꝙ ẜm ph̓m ſūt et

alij modi prioris. enūerat em̄ mōs prioris ſic. Dicunt̉ q̄dam an̄ ⁊ quedā poſt. Ante em̄ dr̄ quod eſt primū ens ⁊pͥncipiū in vno quoqꝫ genere. dicit̉ etiā an̄ quod eſt ꝓxinū alicui determinato pͥncipio. dr̄ etiā ante ẜm tp̄s. vtqd̓ eſt in p̄terito id quod remotiꝰ ab inſtāti in futuro v̓oid qd̓ eſt ꝓpinquiꝰ. Dicit̉ etiā an̄ ẜm locum qd̓ ꝓpinquiꝰeſt alicui loco termīato. Dicit̉ etiā an̄ ẜm motū qd̓ eſt ꝓpinquiꝰ ad motorē. ſicut iuuētꝰ an̄ ſenectutē. dicit̉ et̄ ẜmpotētiā ⁊ virtutē. ſicut dn̄s an̄ dn̄atū: dicit̉ etiaꝫ an̄ qd̓eſt fortiꝰ. ⁊ tale eſt id quod cogit alteꝝ ſequi ſua volūtatem. dicit̉ etiā an̄ ẜm ordinē. ſicut que in ſe ẜm relatōemadiuuant̉ ad aliꝗd vnū. ⁊ diuidunt̉ ẜm diſtinctōꝫ. ſicutſtās ē ẜm impropinquitatē ad terminū. Dicit̉ etiā aliomō an̄ ꝑ ſcientia. ⁊ hoc an̄ dicit̉ modo ſimplici: dicit̉ etiam ẜm diſtinctōꝫ ⁊ ſenſū. ẜm diſtinctōꝫ qd̓ eſt an̄ modovniuerſaliter. ẜm v̓o ſenſū res ꝑticulares. ⁊ ẜm diſtinctōꝫ vniuerſaliter accidēs an̄ totū. ſicut muſicꝰ an̄ hoīeꝫmuſicū. totū em̄ nō erit penitª ſine ꝑte. dicunt̉ etiā antepaſſiua ſicut rectitudo ⁊ leuitas vn̄ em̄ eſt paſſiuum linee ꝑ ſe aliud ſuꝑficiei: dicunt̉ etiā quedā an̄ naturalit̓⁊ ſubſtātialiter. que ſūt illa que poſſibile eſt vt ſint .i. ꝗbus poſitis nō eſt neceſſe alia eē. iſtis aūt n̄ exiſtentibꝰneceſſe eſt alia nō eē. i. que ſic dicunt̉ an̄. ſunt talia a ꝗbus nō ꝯuertit̉ ꝯſequētia. Cuꝫ ergo tot ſint modi pͥoris⁊ poſterioris. omēs iſti ꝯueniūt ad ꝑfectōꝫ ordinis ī vniuerſo: ſed ille modꝰ maxime attēdit̉. ẜm quē attēdit̉ ordo in vniuerſo ꝓut dr̄ an̄. quod eſt ꝓximū principio: ẜmhoc em̄ ꝙ ꝓpinquiora ſunt pͥmo prīcipio aut remotiora.ẜm hoc hn̄t ordinē in vniuerſo. an̄ em̄ illuꝫ modū nō eſtalius modꝰ. niſi quo principiū eſt an̄ prīcipiatum. ⁊ illemodus deo conuenit qui eſt ante omnia cauſalitate eteternalitate.¶ Membrum quintumID quintum quo querit̉ que ſit cā ordinisAd quod ſic. tū ex ꝑte efficientis. tū ex ꝑtefinis. Ex ꝑte efficientis videt̉. ꝙ ſapiētiadiuina ſit cauſa. ẜm ꝙ dicit beatꝰ Gre. ꝙex magnitudine creaturaꝝ intelligit̉ oīpotēs. ex ordine⁊ diſpoſitione ſapiēs. ex gubernatione bonꝰ. gͦ ordo increaturis atteſtat̉ ſapīe diuīe tanꝙͣ cauſe. Ꝙ aūt volūtas diuīa ⁊ pt̄as ſint cā habet̉ ex hoc qd̓ dicit aug. ī. v.de ciui. dei. ip̄m cauſaꝝ ordinē ⁊ quādā ꝯnexiōꝫ dei ſūmi tribuūt volūtati ⁊ pt̄ati. ex quo habet̉ ꝙ volūtas ditas ſunt cauſa ordinis in creaturis. q̄ ſunt paruinaſod dicēdum. ꝙ ordo in creaturis eſttes mūdia diuinaīpiētia. ⁊ voluntate. Indiuiſa eniꝫeſt operur tn̄ propter appropriationem ꝙ congruit ſapientie diuine ordo. quia ordinare res decenterin ſe congruit ſapientie. Poteſt enim homo eſſe potensbonus nec tamē habet rationem ordinandi vnumquodqꝫ decenter in ſuo ordine. ſed hoc congruit ſapienti perquam ſimilitudinem nos de deo loquimur. licet ſit ī eopotentia ſapientia et voluntas. ꝙ ergo dicitur ex ordine ⁊ diſpoſitione ſapiens. attenditur per appropriationem. ¶ Sed ſimiliter queritur. ex parte cauſe finalis ipſius ordinis vniuerſi. ratione cuius queritur. ſi vniuerſum ſiue mundus habet ordinem in partibus. vtrum p̄ter illum neceſſario ordinem habeat ad aliquid quod n̄eſt de vniuerſo. Nam ſi nō habet ordinem ad aliquid extra. cum finis ſit cauſa extrinſeca. nō habet ordinem adfinem ergo vniuerſum totaliter finietur in ſeipſo. Si vero habeat ordinem ad aliquid extra. tunc eſt queſtio.Utrum magis perficiatur ab ordine partium inter ſe.an ab ordine ad illud ꝙ eſt quaſi extra. et videtur ꝙ abordine partium inter ſe. ſicut eſt in compoſitione corporis humani. quod ex ordine partiuꝫ eſſentiatur. ¶ Eedcontra hoc eſt. ꝙ finis nō dicitur. eſſe ſimpliciter in creaturā. Nā ſi eēt finis ī creat̓a. oꝑteret ꝙ creat̉a n̄ ordīaret̉ ad alid̓. ordīat̉ at̄: n̄ gͦ ī ip̄a ꝯſtituit̉ finis ip̄iꝰ mundi