Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

QueſtioSeptima.

v̓o ponit creatōeꝫ. ſcꝫ ꝓductōeꝫ de nihilo. ſi poſſꝫꝓducere niſi ex aliquo. eſſet om̄ipotentia: cum maiorpotētia poſſit intelligi ẜm veritatem. et ita alia eſſetoīpotētia. Preterea ſi potētia eēt alligata materie.eēt om̄ipotentia: creatō eſt actus om̄i potētie. aūtquidā ph̓i ꝑuenerūt ad cognitōem creatōnis. hoc eſtqꝛ aſcenderūt vltra ratōem materie. etiaꝫ ꝑuenerūt. tum ex ſcripturis. ex operū ꝯſideratōibꝰ. patet qd̓ dicit̉ in .vij. li. ꝯfeſſ. vbi dicit̉. ꝓcuraſti mihi quēdam hominē quoſdā platonicoꝝ libros ex greca linguain latinā verſos: et ibi legi quidē hiſdē verbis. ſꝫ hecoīno multis et multiplicibꝰ ſuaderi ratōnibꝰ in principio erat v̓bū et verbū erat apud deuꝫ. vſqꝫ ad illud. etmūdus cognouit. Quod aūt ſequit̉. in ꝓpria venit et ſui receperūt ⁊cͣ. Et iterū et verbuꝫ caro factum eſt et habitauit in nobis. ibi legi. Ex quo patetcertū ex ſcripturis ex rōnibꝰ cognouerūt omīaverbū facta ſunt. ſolo verbo fecit oīa et ita materiā. de ſeip̄o. quare de nihilo. Queſtio. vij. de proprieatibꝰ creaturaꝝ in comꝑatōne ad cauſarRanſeundū eſtſequenter ad conſideratōnem creature in fieri ratōe ꝓprietatū ſiue ꝑſe accidentiū. Querit̉ de illis ꝓprietatibꝰ ſiue ꝑſe accidētibꝰ. relinquūtur ex rationibꝰ cauſaꝝ ſiue cauſis: ſub diuerſis rōnibꝰ. ſuntſura. numerus pondus: poſt de veſtigio: deinde deꝑſe accidēti. qd̓ ꝯcomitat̉ ip̄m fieri. demū de ꝑſe accidēti ſiue ꝓprietate eſt creati inqͣtū eſt ex nihilo. Primo dicendū de his tribꝰ ꝯditionibꝰ ſunt in ꝯꝑatōne adcauſam. ſub ſeptem membris. Et primo querendū eſt qd̓ his ratōnibꝰ deſignet̉. Scd̓o vtrū ꝯueniāt creature vniuerſaliter. Tercio vtrū ſolū cōueniant creature. Quarto ex qua parte accipiant̉. Quinto quare tot ſunt plures. Sexto vtrum creatura ſine his poſſit intelligi vel eſſeẜm eſt in fieri. Septimo de differentia iſtaꝝ diſpoſitionum ad aliasque videntur ꝯuenire. Nlembrum. j.Irca primū ſic ꝓcedendū eſt dicit aug. ſuper Gen̄. Menſura eſt illud aliqd̓ metimur. Numerꝰ d̓o numeramus. Ponduquo appēdimus. Suꝑ illud aūt. xj. Sap̄.Om̄ia in menſura ⁊c. glo. in mēſura qualitas. in numero qͣntitas. In pondere ꝯſiderat̉. Sꝫ he diſtinctōnes vident̉ inter ſe ꝯuenire mēſura in quātitatibꝰ det̓mīatur quēadmodū et numerus: mēſurat̉ em̄ ad qͣntita ꝯtinua refert̉. ſic̄ numerus ad diſcretā. Iteꝫ ſicutAug. ſuꝑ Gen̄. numerus om̄i rei ſpēm p̄bet. ex ꝑte qͣlitatis videt̉ accipi. recte dicit̉ in numero quātitas. Itē ſi mēſura numerus recipiunt̉ ẜm qͣntitatē et qͣltatē. penes quid accipiet̉ pondꝰ. ſint niſi tria .ſ. qꝛtitas. qͣlitas. relatio. penes aūt relatōem videt̉ accipi. pondus em̄ eſt qͣntitatis vel qͣlitatis. vt ẜm maioremjntitatē vel minorē ferat̉ deorſum. inqͣtū plus hꝫ de materia. vel ẜm qͣntitatē grauitatis eſt ꝯditō materialis ita vidēt̉ ẜm ꝓprietatē oīa ad qͣntitatē referri. vt nūerꝰad diſcretā qͣntitatē: mēſura ad ꝯtinuā. pōdus v̓o ad mo. ẜm ph̓m inter ꝯtinuas qͣntitates nūerat̉. Sꝫ obuiat qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. Numerꝰ rei ſpēm p̄bet:mēſuran p̄figit. pondꝰ v̓o in ſuo loco ordinat ꝗeſcere facit: ſꝫ iſta tria .ſ. modus ſpēs ordo. accipiūt̉ex ꝑte qͣntitatis. ſꝫ magis ex ꝑte qͣlitatis. Ad qd̓ dicē. hic acpiūt̉ qͣndā ſimilitudinē. reſpectu eoꝝ inie dicunt̉: hec aūt ꝓprie dicunt̉ in rebꝰ cor-

poralibꝰ. qͣndā v̓o ſimilitudinē trāſferunt̉ ad res ſpūales. Unde claudiaus in tractatu de aīa. Mēſura ineſtaīe ẜmcitatē. numerꝰ v̓o ẜm virtutū numeroſitatē. pondus ẜm appetitū in id in qd̓ tēdit: et aīa rōalistribꝰ indiuiduis memoria. intellectu. volūtate ſubſiſtit.ꝗbꝰ capax eſt numeri mēſure ponderis. Aug. v̓o ſuperGen̄. ſic diſtinguit. In aīabꝰ mēſura ē aliqd̓ agendi. neſit irreuocabilis immoderata ꝓgreſſio: numerꝰ aūt eſtaffectōnū v̓tutū. quo a ſtulticie deformitate. ad ſapientie formā colligit̉: pōdus volūtatis amoris vbi appetitquid cui p̄ponat̉. hec accipiāt̉ hic ẜm ꝓpietatēſꝫ ẜm ſimilitudinē: attēdēda eſt ſil̓itudinis. vt mēſur adicat̉ſitio. ẜm quaꝫ res eſt in ſe finita. ad adv̓tutēīmerus inqͣtū hꝫ ſpēm et formaꝫ. diſcernit̉ abalia: pondꝰ v̓o diſpoſitō. ẜm quā ordinat̉ in finē. Adillud aūt qd̓ obijcit̉.nēſura attēdit̉ ī qͣntitate ꝯtinuaquēadmoī numerus in diſcreta ita in mēſura qͣlitas. Itē numerus prebet ſpēꝫ rei. ad qualitatē potiusreferri dꝫ. ꝙͣ ad quātitatē. Rn̄dendū eſt. mēſura vbiprie accipit̉. materialit̓ ſupponit qͣntitatē. ſꝫ formalit̓ ſuꝑponit id qd̓ termīat qͣntitatē. hic aūt accipit̉ formaliteret ideo dicit̉ in mēſura qͣlitas: ſꝫ attēdimꝰ hic qualita. ẜm eſt vnū genus eoꝝ ſunt: ſꝫ ſicut qualitas dicit̉finire ſiue terminare qͣntitatem. ita hic diſpoſitō terminat vel finit rei eēntiā aut virtutē. vt dicat̉ eſſe eius. nonvlterius ſe extēdēs. ſimiliter v̓tus ſiue potētia rei. Nimerus etiā accipit̉ multipl̓r. ꝓprie em̄ dicit̉ numerꝰ qͣntitas diſcreta. Itē dr̄ numerꝰ illa qͣntitas que habetꝑtes in ſe diuiſas: ſꝫ diuiſionis ab alio. Un̄ vnū nūero dr̄. qd̓ eſt in ſe indiuiſuꝫ. et ab alio diuiſum: etvtunt̉ numeratores. volūt res abinuicē diſcerne̓. Adſimilitudinē primi modi accipit Rabanꝰ in glo. dicit̉in numero qͣntitas: res em̄ in ſpē cōſtituit̉. hꝫ plura exquibꝰ ꝯponit̉. et iſte eſt numerꝰ eēntialis accidētalis:ſicut de vna linea diuiſionē fiūt due. Scd̓m aug. v̓o accipit̉ ſcd̓o. inqͣtū numerus ē diſpoſitō. ẜm quam resdiſcernit̉ ab alia re. Unde numerꝰ ẜm ethimologiā dicitur amicꝰ memeris. q. diuiſio ſiue diſcretio ẜm ſignificatōem: et ideo dicit numeꝝ om̄i rei ſpēm p̄bere. Adillud v̓o qd̓ obijcit̉ de ponde̓. debeat accipi ẜm qͣntita vel ẜm qͣlitatē eſt grauitas. Dicēdū eſt. accipitur hic ꝓprie ſꝫ ꝯmūiter. ẜꝫ quādā ſimilitudinē: vt ſicutponde̓ fert̉ corpus ad ſuū locū ſcꝫ deorſuꝫ. ita diſpoſitōeiſta que hic pondꝰ ſignat̉. refert̉ ſiue ordinat̉ vnaq̄qꝫres ad ſuū fine. aūt dic̄ claudianꝰ. mēſura ī aīaattēdit̉ ẜm ſuā capacitatē. refert̉ ad. vnaq̄qꝫ res creata hꝫ qͣndaꝫ extenſionē v̓tutis termīata. ad hūc mo dic̄ ip̄e de aīa. aūt dic̄ numeꝝ ẜm v̓tutū numeroſitatē. refert̉ ad qd̓ dic̄ aug. numerꝰ dr̄ affectōnuꝫ v̓tutū. a ſtulticie deformitate. ad formā ſapīe colligit̉. vnde attendit mēſurā numerū. ꝙͣtū ad ip̄iusaīe in ſe. ſꝫ ꝙͣtū ad eiꝰ v̓tuale. Un̄ numeꝝ attendit ip̄epenes ea ordinātur ad ſapiētiā. vt numeroſitas hm̄oivirtutū numerꝰ dicat̉. pōdꝰ d̓o ex ꝑte motiue ordinat̉ad bonitatē: et patꝫ ſubiūgit: aīa tribꝰ ſubſiſtit. intellectu ſiue ꝯſilio memoria volūtate. Nam ẜmmemoriā attēdit̉ pͥma capacitas. ẜm eſt vis ꝯtentiuaſpēꝝ. De memoria em̄ ancedēte intellectū volūtatē loꝗtur. Intellectꝰ d̓o ſiue ꝯciliū ad rōem ꝑtinet. ſuas virtutes colligit ad ſapiētiā. Volūtas v̓o ſuo ponde̓ ſpūaliinclinat̉ ad bonitatē. Nos aūt loꝗmur de his tribꝰ dipoſitōnibꝰ. ꝓut prīo attēdunt̉ circa ip̄ius rei. deindecirca diſpoſitōes ꝯſequentes eſſe Membrum. ij.Uod aūt ꝯn̄ter q̄ſitū eſt. vtꝝ hec tria ꝯueniant om̄i creature. ſic terminat̉. Numerus ineſt niſi rei numerabili: res at̄ naturalis que numeꝝ habet: habet et multitudinem. vnaqueqꝫ creatura in ſe ꝯſiderata. ponit mulzo nec ponit nume ſi numerus extitudinem. e