QueſtioQuinta

bonus eſt. quia fecit exiſtere que non erant. Et Dyoniſius de diui. no. optimi eſt optima adducere. ergo natura bonitatis ſummi boni. induxit optima ad manifeſtaonem ſui in creaturis. vnde Dyoniſius in libro de dino. Si omnium ſummitas diuina bonitas. a ſublimiſſimis ⁊ maximis eſſentijs. vſqꝫ ad nouiſſima peruenit. ⁊ adhuc ſuper omnes eſt: neqꝫ his que ſurſum ſuntanticipantibus eius excellentiam. neqꝫ his que deorſuꝫſunt ambit in tranſgrediētibus. ſed illuminat potentiaomnia. ⁊cͣ. ſit diuine bonitatis ſignatiua imago ſol. ẜmmultam conſonantiam. ⁊ omnia quecunqꝫ eum participare poſſunt illuminat. ſed bonitas eius idem eſt quodnatura eius. ergo ex neceſſitate creature eius condidit:creaturas. ¶ Iteꝫ ſi potuit creaturas facere ⁊ noluit. īuidius fuit vel ad minus non ſumme bonus. ita obijcithereticus. Si autem voluit ⁊ non potuit impotens fuitſed a deo remouetur impotentia. ⁊ potentia in eo ſumma bonitas. ergo bonitas eius reducit neceſſarie volūtatem. ¶ Item Auguſtinus in libro de ciui. dei. xxij. hāccauſam id eſt ad bona creanda bonitatem dei. hanc cauſam tam iuſtam atqꝫ ydoneam. que diligenter conſiderata ⁊ pie cogitata omnes controuerſias querentiū mūdi originem non viderunt: cum ergo dei bonitas ſit cauſa iuſta. ⁊ cauſa iuſta ſit neceſſaria: ex neceſſitate ſue bonitatis bona creauit. ¶ Item Boetius. quia bonus eſtdeus ſummus. ergo bonitas erit ratio neceſſaria eſſe rerum. ¶ Preterea. per ſimile poteſt argui. quod inducitDyoniſius de igne ⁊ ſummo bono. ignis enim eſt calefacere ſummi boni producere ⁊ ſaluare: ſed ignis neceſſitate nature ſue calefacit. ergo ſummum bonum ex neceſſitate nature ſue bona producit ⁊ ſaluat. ¶ Ꝙ auteꝫvoluntate fiant creature. habetur ex hoc quod dicit auuſtinus. iij. de trini. Uoluntas dei eſt prima ⁊ ſummaauſa omnium ſpecierum ⁊ motionum. nihil eniꝫ fit qd̓de intellectuali atqꝫ interiori aula ſummi imperatorisnō egrediatur. Et iterum in libro. lxxxiij. q. querit. quare deus mundum voluit facere. querit cauſam voluntatis diuine. nihil autem eſt maius voluntate eius. nō ergo cauſe mundi id eſt voluntatis. alia cauſa querendaeſt. ¶ Item in. xxiiij. ca. xj. de ciui. dei ſatis ſignatur deūnulla neceſſitate. nulla ſue cuiuſꝙͣ vtilitatis indigentia:ſed ſola bonitate .i. bona voluntate feciſſe quod factumeſt. ¶ Item q̄ differentia eſſet inter proceſſioneꝫ filij a patre. ⁊ proceſſionem creature. ſi de neceſſitate nature ſiuede natura produxiſſet creaturas. ¶ Ad obiecta ergo reſpondendum eſt. ꝙ ſua volūtate gratuita condidit creaturas. ſicut habetur ex auctoritatibus precedentibus.¶ Ad aliud v̓o quod primo obijcitur in contrarium. deneceſſitate bonitatis. Dicendum eſt. ꝙ nomen neceſſitatis non congrue hic dicitur de deo. vnde Anſelmus ī libro cur deus homo. in deo nulla cadit neceſſitas. Neceſſitas enim videtur dicere coactioneꝫ. ſed nec neceſſitasvtilitatis ex parte ſua. ſicut habitum eſt in precedēti auctoritate. Si v̓o dicatur neceſſitas congruitatis ſiue ydoneitatis. ſicut tangitur in quadam auctoritate. tuncpoteſt dici. ꝙ ex neceſſitate bonitatis condidit res. Nōamen videtur congruere ꝙ dicatur ex neceſſitate nature. licet enim idem ſit bonitas quod natura eius. tamenſi diceretur ex neceſſitate nature. videret̉ poni talis neceſſitas. qualis eſt in rebus naturalibus. In rebus enīnaturalibus. ignis ex neceſſitate nature generat ignem⁊ homo hominem. non ſic autem eſt. cuꝫ creature fiunta deo. ¶ Ad ſecūduꝫ dicendum eſt. ꝙ cum dicitur. deusẜm rationem bonitatis creat res in ratione bonitatis.vt a bono neceſſarie ſit bonuꝫ. notatur igitur neceſſitasex congruentia cauſe finalis ⁊ eius quod ordinatur adeam. nec ex hoc ſequitur. ꝙ ex neceſſitate nature condiderit creaturas. ¶ Ad illud v̓o quod tercio obijcitur. ꝙbonitas dei eſt iuſta cauſa conditionis rerum. ⁊ ita neceſſaria. Reſpondendum eſt. ꝙ iuſticia vno modo īportat debitum ſicut dicit Anſelmus. ⁊ ẜm hunc modū nō

dicit̉ bonitas dei cauſa rei iuſta ſed ex debito. Alio v̓omodo dicitur iuſticia ẜm congruentiam. quia decet bonitatem eius. ⁊ ẜm hunc modū dicitur bonitas dei iuſta cauſa. Unde in auctoritate additur ydonea ad determinationeꝫ. ¶ Ad quartum v̓o dicendum eſt. ꝙ cumdicitur quia bonus eſt deus ſummꝰ. vel bona ſunt queſunt ab ipſo. notat̉ ex iam dictis neceſſitas congruentieque eſt cauſati ad cauſam. non auteꝫ neceſſitas inferendi: nam ab eterno deus fuit bonus. nec ab eterno eſt bonitas creature. Similiter natura dei ab eterno fuit bona. nec tamen creatura ab eterno fuit bona. ¶ Ad vltimum dicenduꝫ eſt. ꝙ non eſt ſimiliudo in agentibꝰ ẜmnaturaꝫ. ⁊ in primo agente ẜm voluntatem. naꝫ agensẜm naturam producit ſibi ſimiles ſpecie vel in genere.agens d̓o ẜm voluntatem rectam. producit ſimile .i. ꝓportionabile in diſpoſitione: vt a bono bonum. ab vnovnum. ⁊ ita de alijs diſpoſitionibꝰ que conueniunt cauſe ⁊ cauſato. ¶ Preterea. lꝫ ſit ſumme bonus: tamen ꝗain ipſo ideꝫ eſt natura quod voluntas. que eſt ſumme libera: non creat res niſi ẜm libertatem ſue volūtatis.¶ Membꝝ terciuꝫEinde dicendum eſt de tercio mēbro queſtionis. ſcilꝫ vtꝝ agat per ſe. an aliqͦ addito. Ꝙ agat aliquo addito hoc videt̉. PriCma eniꝫ cauſa ponit cauſatum ſuū in eſſeſi ſit vniuerſalis. addit̉ ei aliquid ꝑ quod eſt ꝓpria cauſa illius: ſed cauſa prima eſt cauſa vniuerſalis. gͦ addit̉ei aliquid ad hoc ꝙ ſit cauſa ꝓpria hꝰ vel illius: ergocauſa aliquo addito. ¶ Iteꝫ ſol nō eſt cauſa ꝓpria huiꝰvel illius diſpoſitōnis. niſi cum addit̉ aliqua ꝯditō ſuꝑeſſe ſolis. maxime in oppoſitis diſpoſitōnibꝰ: cū gͦ hͦ ſit īſole naturali reſpectu ſuoꝝ effectuū. pari rōne erit ī ſole ſpūali reſpectu ſuoꝝ effectuū. ¶ Item cauſa vniuerſalis cū ſit ꝓpria. aut ſeipſa fit ꝓpria huiꝰ cauſati vel illius. aut per aliud: ſi ſeipſa fit ꝓpria. hoc non videt̉. ꝗaaliunde eſt cōmunitas. ⁊ aliunde eſt ꝓprietas: gͦ ex aliare videt̉ eſſe ꝓprietas: ſꝫ ſeipſa eſt vniuerſalis. gͦ alia reꝙͣ ſeipſa erit ꝓpria hꝰ cauſati vel illius. Quod etiaꝫ videt̉ in vniuerſali vel ꝑticulari in creaturis. Uniuerſaleenī ⁊ ꝑticulare ex diuerſis rōnibꝰ accipiunt̉. ⁊ ꝑticulare addit ſuꝑ vniuerſale: ſic gͦ erit in ſuꝑnis. vt vniuerſale ⁊ ꝓprium ex diuerſis rōnibꝰ accipiant̉. ⁊ ꝓpriū huiꝰcauſati vel illius. addat ſuꝑ cauſam vniuerſaleꝫ. ¶ Adꝯtrariū ſic obijcit̉. ſi ageret aliquo addito vt eſſet cauſanō eſſet prima cauſa. Nam illud additum. aut eſſꝫ prima cauſa aut cauſatū: cum vna ſola ſit cauſa prima. illud aūt cauſatum exit in eſſe. nō niſi ꝑ cauſam primaꝫſed eſt cauſa vniuerſalis. gͦ aliquid addit̉ ei ad hͦ ꝙ ſit ꝓpria cauſa illiꝰ: ⁊ iteꝝ querit̉ de illo. ⁊ ita erit abire ininfinitū. aut oportebit ſtare in primis. vt nō ſit cauſa illius cauſati vel iſtins aliquo addito: gͦ erit ꝑ ſe cauſa.¶ Iteꝫ in aliꝗbꝰ cauſatis agentibꝰ apparet ꝙ ꝑ ſe agātvt ſol per ſe illumīat. ⁊ ignis per ſe generat ignē. gͦ cumnobilior ſit actio prime cauſe ꝙͣ actio alicuius deſcendetis ab ipſa. ergo erit actō prime cauſe per ſeipſaꝫ. ¶ Itēcum ſit cauſa que dat eſſe. ⁊ iterum cauſa que dat motum: nobilior eſt cauſa que dat eſſe. ꝙͣ illa que facit motum tm̄. Sed in cauſis facientibus motuꝫ. eſt aliqua q̄per ſe facit motum. vt in motore ſpere ſuperceleſtis. ergo aliqua erit earum que dāt eſſe. que per ſe dat eſſe. ſedque per ſe dat eſſe. nobilior eſt ea que aliquo addito dateſſe: cum ergo nobilior diſpoſitio attribuenda ſit primeeſſentie. erit illa conditio cauſe que ꝑ ſe dat eſſe. ¶ Iteꝫeſt cauſa per ſe ⁊ cauſa per accidens. Cauſa v̓o ꝑ ſe. queagit per naturam ⁊ per intellectum. habet a cauſa p̄maque deus eſt ꝙ agit: gͦ cauſa pͥma ꝑ ſe ml̓tofortiꝰ agit ꝙͣcauſa ſecūda. Ex his gͦ cōcludit̉. ꝙ cauſa pͥma ꝑ ſe agitnō aliquo addito in his q̄ fiūt ꝑ creatōꝫ. hec .n. ſunt prima cauſata. ¶ Ad iā dicta rn̄dendū eſt. ꝙ ꝑ ſe age̓ dicit̉ẜm plures modos. Dicit̉ .n. ꝑ ſe agere. hoc eſt ꝑ ſuā na-