QueſtioQuarta

reſpicit nō tm̄ ea que ſunt. ſed ea que poſſunt eſſe ⁊ erūt.vnde quo ad hoc vitam habent in ſcientia beneplaciti.¶ Ad ſextū dicendum. ꝙ cū dicitur omīa in ipſo ſunt vita. nec dicendum eſt ſimpliciter ꝙ omnia ſunt vnum inipſo. vel ꝙ omīa ſint multa in ipſo. ſed ſi fieret reduplicatio vt diceretur. omnia in ipſo ſunt vnuꝫ in ipſo. vnaeſſent. Unde Anſel. in monologis. In ſeipſis ſunt eſſentia mutabilis ẜm īmutabilem rationem creata. In ipſov̓o ſunt ipſa prima eſſentiā. ⁊ prima exiſtēdi veritas. nōtamē concedēdum eſt. ꝙ omnia ſint vnum vel deſcendēdo. vt dicatur. aſinus vel leo. eſt aſinus vel leo in deo. vl̓idem etiam cum homine in deo. Aliter enim fit ſermoſubgenerali ratione ⁊ ſub ſpeciali. pluralitas ergo ex ꝑte cauſatarū prohibet dicere vnitatem. vnitas v̓o omnimoda que eſt in deo. prohibet dicere pluralitatem. ſedmedia via incedendum eſt. ſicut iam dictū eſt.¶ Queſtio. iiij. de cā finali.Onſequenter ergodicendū eſt de cauſa finali. circa quamqueritur triplici membro. ¶ Prīo. vtrūſit vna cauſa finalis prima. ¶ Secūdovtrum ſit idem quod eſſentia prima .ſ.deus. ¶ Tercio ytrum omnia appetant hanc rationemcauſe finalis.¶ Nembrum primumID primum ſic. finis ⁊ bonum idem eſt. qd̓enim queritur. propter bonum queritur. ſiergo eſſet infinitum in cauſis finalibus. n̄perueniretur ad bonum. quod vltimo queritur. ergo fruſtra eſſet intentio querentis. nō ergo eſt īfinitum in cauſis finalibus. ſed eſt aliqua cuius gratiaalie queruntur. ¶ Preterea cum finis ⁊ bonum ſint idēvltimus finis erit ſummū bonum. ſed impoſſibile eſt eſſe duo ſumme bona. nam vnum. aut haberet omnē qd̓aliud. ⁊ tunc nō differret. aut ſi non haberet aliquid boni. haberet vnum quod nō alterum. ⁊ ita non eſſet ſummum: impoſſibile eſt ergo duo eſſe ſumma bona. ergo etduos eſſe omnino vltimos fines. quorum vnū eſt preteralterum. ¶ Preterea quicquid ſit in alijs cauſis. intentio finis ⁊ infiniti opponūtur. ſi ergo eſt cauſa finalis.tollitur infinitum. ergo neceſſe eſt vnam ſolam eſſe vltimam ad quam eſt peruenire. ¶ Item quicunqꝫ diſcreteagit. non facit id quod facit per intellectum. niſi quia ītendit aliquem finem. ſi enim preter finem ageret. flultꝰdiceretur. ¶ Item nullus ponit ſibi duos fines ex equoſi enim poneret. inordinata eſſet actio eius. neceſſe ē ero agentem per intellectum ſibi ponere vnum finem ationis. Si autem ille finis propter aliud queritur. ⁊ illud propter aliud. nunꝙͣ quieſceret intētio. ſed quieſcitintentio eius qui bene diſponitur. ergo neceſſe eſt eſſe vl̓timum finem. erit ergo vna ſola finalis cauſa vltima.¶ In contrariuꝫ ſic obijcitur. finis eſt ratio eius quodeſt ad finem. ſed non eadem ratione. ſicut dicit Aug. inlibro. lxxxiij. q. conditus eſt homo ⁊ equus. ⁊ loquitur d̓vltimis rationibus. ⁊ ita de vltimis finibus. ergo diuerſarum cauſatorum diuerſi ſunt fines. ¶ Item finis determinat formam rei. ⁊ ea que ordinata ſunt ad illam.Si ergo eſſet vnus finis vltimus duorum differentiuꝫ.vnde veniret differentia. cum forma reſponderet fini. etita cum indifferens eſſet finis. indifferens eſſet forma.poſita ergo indifferentia finis. poneretur indifferentiaformarum. ergo ⁊ eorum que ſunt propter formas. ergores erunt indifferentes. ſed neceſſe eſt eſſe rerum differētiam. ergo neceſſe eſt eſſe finium differentiam. ¶ Ad qd̓reſpondendum. ꝙ vna eſt cauſa finalis vltima omniuꝫ.de qua dicit Dyoni. dedit nobis omnia quecūqꝫ ſunt ⁊fiunt. propter pulchrum ⁊ bonuꝫ ſunt ⁊ fiunt. ⁊ ad ip̄m

omnia inſpiciunt. ⁊ ab ipſa mouent̉ ⁊ cōtinentur ⁊ ip̄iꝰgr̄a. ⁊ alibi. pulchꝝ ⁊ bonū ẜm omnē cām cuncta deſiderant. ⁊ nō ē aliquid exiſtentiū. qd̓ nō ꝑticipet pulchro ⁊bono. etiā nō exiſtēs ꝑticipat pulchro ⁊ bono. tūc enim⁊ ip̄m bonū ⁊ pulchrū ē. quādo in deū ẜm omnē oblationē ſubſtātialiter laudatur. ¶ Ad illud autē quod obijcitur ī contrariū. primo dicendū eſt. ꝙ licet diuerſe rationes ꝓxime ſint equi ⁊ hominis. nihilominꝰ tn̄ vna ēvltima ratio q̄ a fine omniū accipit̉. ⁊ ẜm hāc accipiturvnitas in vniuerſo: erunt ergo rationes prime ẜm ipſuꝫmodū quē loquit̉ in illo libro. loquitur enim de rationibus formalibꝰ. nihilominus tamē rōnes q̄ ſunt in rebꝰordinabūtur ad vltimū finem. ¶ Ad aliud dicendū ē. ꝙlicet finis vltimꝰ ſit vnꝰ. nō propter hoc erit in differentia rerum: ſed ex differētibus rebus vnitas vniuerſi colligetur. Sicut enī ad vnum punctū qui ē centrū. omneslinee recte ducte ad circūferentiam. ex omni parte terminantur. ſic per quandā ſimilitudinē omnia que ſunt invniuerſo. tendūt ad vnū finē. ⁊ ille dicit̉ finis finiū. ẜmautem hūc finē nō accipit̉ rerū differentia. ſed ẜm finesꝓprios. penes quos differētia formarū determinat̉. ⁊cͣ.¶ Nembrum ſecundumEquitur dicere. vtrum iſta cauſa finalis ſiidē quod eſſentia diuīa. qd̓ nō videt̉. actio⁊ motꝰ dicunt̉ eſſe ꝓpter id quod nō habet̉ſed ſunt propter fine. ergo finis nō habeturab agente ⁊ mouēte. ſed diuina eſſentia agit. ergo agitpropter finem nō habitum. ſed ſiue ſit nō habitus a ſe ſiue ab alia re. erit differens ab ipſo agente. ergo nō eritcauſa finalis eadem cum eſſentiā agentis. ¶ Iteꝫ ī alijsagentibus ſic eſt. ꝙ id propter quod agit. nō eſt idem cūeſſentia agentis. vt domificator agit propter protectionem ab imbribus ⁊ caumatibus. ergo in primo agenteſic erit. nihil enim querit ſeipſum. ſed finis queritur. ergo ipſum nō eſt idem cum eſſentia agētis primi. ¶ Cōtra. Dyo. in lib. de diuinis. no. omnia ad ſe ipſam bonitas conuertit. ⁊ princeps cōgregatrix eſt diſperſorū. vtprincipalis ⁊ viuifica deitas: ⁊ omnia ipſam vt principium. vt continentiā. vt finem appetūt. ergo viuifica deitas eſt illa bonitas q̄ eſt omnium finis. Itē primū eſtperfectiſſimū agens. ergo nō agit ꝓpter aliquid extra ſeſi enim ageret ſic. deeſſet ei aliquid ergo nō eſſet perfectiſſimum. agit ergo propter ſeipſum. ⁊ hoc eſt quod dicitur. xvj. prouer. vniuerſa propter ſemetipſum operatꝰeſt dn̄s. impium quoqꝫ ad diē malū. Et de homine qui ēprīcipalis creaturā dicit̉. xliij. yſa. omnē qui īuocat nomen meū. in gloriā meā creaui eū. formaui eū. ⁊ feci eū.Itē. x. marci. Nemo bonꝰ niſi deꝰ vnꝰ. ⁊ bonum ⁊ finisidē. ergo ipſe ē prīcipalis finis. ¶ Ad qd̓ reſpōdenduꝫꝙ ipſe eſt cā finalis ſicut oſtēſum eſt. ¶ Ad obiectū v̓o īcontrariū. dicendū eſt. ꝙ agere propter finē dicit̉ dupliciter. vel qui ē perfectio agētis. ſicut dictum eſt de domificatore. ⁊ ſic nō agit propter aliud a ſe. vel qui ē ꝑfectioeius quod agitur vel in quo agit̉. ⁊ ẜm hoc agit deꝰ ꝓpter nō habitū ab eo qd̓ agit̉ vel ī quo agit̉. ¶ Si v̓o obiciat̉. ꝙ ſi deꝰ ageret ꝓpt̓ ſe. ageret ſemꝑ ⁊ ita eternalit̓.dicendū ē ꝙ niſi generare vel ſpirare vel ītelligere dicātur agere. ⁊ cōſimilia que ab eterno ſunt. nō ſemꝑ egit.dicēdo ſemꝑ eternitatis. ſemꝑ tn̄ egit. dicēdo ſemꝑ tꝑis:⁊ cū agit nō agit vt ſemꝑ ſibi aliꝗd acꝗ̄rat. licet in hͦ ſuabonitas manifeſtet̉. ſꝫ ꝓpt̓ finē ꝗ acquirit̉ creature. illetn̄ finis ē ꝓpt̓ ſummū finē. vnde dicit Dyoni. ipſe oīumcā ꝑ bōitatis excellētiā. oīa amat. oīa facit. oīa cōuertit.oīa ꝯtinet. Et iterū ē oīm principiū. ⁊ finis ſuꝑ prīcipale ⁊ ſuꝑ finale. qꝛ ex ipſo ⁊ ꝑ ipſuꝫ ⁊ ī ipſo omīa. vt ait ſacer ſermo. ¶ Ad id v̓o qd̓ obijcit̉ ſcd̓o. dicendū ꝙ nō eſtſimile in creaturis agentibus. ⁊ in ipſo creatore. creatura enim agēs agit ꝓpt̓ aliquā imꝑfectionē ſui vel alteriꝰcreature. creatoris v̓o nulla eſt imperfectio.