TerciaQueſtio

plures ſunt rōnes exēplares. ¶ Preterea ex ſimilis qe arguit̉. nō enī ẜm eandē ſpecie aīa efficit domuꝫ⁊ efficit nauī. ⁊ ita de alijs artificijs ī ſpecie. Similit̓ gͦerit ī oꝑibus diuinis. vt diuerſa oꝑa diuīa. ẜm diuerſafiāt exēplaria. ¶ Ad cōtrariū ſic. vnꝰ ē mūdus ſenſibil̓.⁊ mūdus ſenſibil̓ ē exemplatū. multo gͦ fortiꝰ ē vnū exēplar .ſ. mūdus archetipꝰ. nā maior eſt vnitas exēplarisꝙͣ exēplati. ¶ Itē ſicut ſupra habitū ē. cā exēplaris eadēe ī eſſentia cū cauſa efficiēte. ſi ergo eſſent exēplaria plura. oportēt vnūqd̓qꝫ eſſe idē ī eſſentia cū cā efficiēte. ⁊ itaplura eſſent ī eadē eſſentia cū efficiēte. quorū nullū eſſetalterū. ſꝫ hoc nō poſſet eſſe ꝓpter ſui ſimplicitatē. ergo n̄ſunt plures cauſe exēplares. ¶ Itē ꝑfectiꝰ ē vno cognoſcere multa. ⁊ ſimilit̓ vno fieri multa. ꝙͣ multis multa.go cū exemplar ſit qͦ ꝯgnoſcit̉. ⁊ ẜm ꝙ ſit erit gͦ ꝑfectiſnū oīno ꝑ vnū cognoſce̓ multa. ⁊ ẜm id face̓. Sꝫ ꝑfectiſſimū cōuenit vno. gͦ vna ē cā exēplaris īdiuiſa ẜm eſſentiā qd̓ eſt cōcedendū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in contrariū. dicēdū ē ꝙ pluralitas ī eſſentiā ī exemplari n̄ acipit̉ ex pluralitate eſſentie ī exēplatis. n̄ enī ē ibi pluraitas ī eſſentia. Ꝙ tn̄ dicunt̉ plures ydee. hͦ ē ꝓpter quādam ſimilitudinē exēplatorū ad ip̄m exēplar. ⁊ quādamappropriationē ad modū qͦ loꝗmur ī exemplaribꝰ ⁊ exemplis rerū artificialiū. ſꝫ nō ē oīno ſimile. vnde pluraliterdicunt̉ ex ꝑte illa qͣ reſpiciūt ipſa ydeata. ⁊ ꝓpter hͦ dicitur pluralit̓. xj. ad hebr. vt ex iuiſibilibꝰ viſibilia fierēt. īuiſibilia enī vocat illa exēplaria ſiue rōnes. Qd̓ autē dicit aug. in lib. lxxxiij. q. nō eadē rōne equū cōditū qͣ homo. nō retorquet ad diuerſitatē eſſentie. ſꝫ ad differētiārōnis. vna enī eſſentia ē rō huiꝰ ⁊ illiꝰ. hꝫ ergo rō exemplaris quandā cōditionē ex ꝑte eſſentie diuine. vt cū dr̄incōmutabilis ꝑ ſe ſubſiſtēs. ⁊ huiꝰ mōi. Hꝫ et̄ aliā cōditionē ex ꝑte exemplatorū vt cū pluralit̓ dicimꝰ. aſcēdimꝰenī a pluralitate exemplatorū ad pluralitatē ſic dictaꝫAd illud v̓o qd̓ vltimo obijcit̉. dicendū ē ꝙ nō ē ſimilein exēplaribꝰ rerū artificiatarū. que fiūt ab aīa. exēplaria enī ſunt aduēticia. ⁊ nō eiuſdē eſſentie cū cā efficiēte.qd̓ ī ꝑfectiſſimo agente nō inuenitur.Mēbrū. iij. hꝫ duos arti. jꝰ.Uerit̉ ſuppoſita pluralitate aliqͦ mō exemplarium. vtrū dicat̉ cā exemplaris tm̄ reſpectueorū que fiūt vel facta ſūt. an dicat̉ cā exēplaris reſpectu eorū que poſſunt fieri. licet nunꝙͣ fiāt. ¶ Ꝙnō vltimo mō videt̉. dictū eſt enī. ꝙ pluralitas ex ꝑte exemplaris ē ī reſpectu exemplatorū ad ipſuꝫ. cū gͦ id qd̓ n̄eſt ī eſſe ſub rōne p̄teriti vel p̄ſentis vel futuri. nō habeat vnitatē. ergo reſpectu illiꝰ non poterit accipi vnitas.cōſequēter nec pluralitas. ergo id qd̓ tm̄ pōt eſſe. nō habet rationē exēplarē. ¶ Preterea multa ſunt īpoſſibiliaque deo ſunt poſſibilia. que nunꝙͣ cōtingēt. horū ī ſe neceſt vnitas nec pluralitas. conſequēter ergo nec reſpectueorū ſūt rōnes exēplares. ¶ Cōtra. ſi ſūt poſſibilia. poſſunt duci in actū. ducant̉ ergo ī actū. ſi ergo nō haberētrationē exemplarē cū nihil nouū fiat ī deo. fierent abſqꝫrōne exēplari. ergo aliqͣ facta eſſent a deo ſine rōne. qd̓abſurdū ē. ſicut habet̉ ī. q. ſupradicta lib. lxxxiij. q. ¶ Itēcū īfinita poſſit fieri a deo. finite autē eſſent ẜm iā dictūrōnes exēplares eſſent finite īfinitorū rōnes: cuiꝰ cōtrarium videt̉. eo ꝙ potētia dei extēdit ſe ad īfinita. ⁊ nihilpōt fieri a deo ſine rōne. ergo rō exēplaris potentiaꝫ hꝫad īfinita. ſꝫ finitū nō hꝫ potentiā ſuꝑ īfinitū. ergo rō exemplaris ē īfinite v̓tutis. ¶ Reſpōdendū ē ꝙ rō ſiue cāexenis. nō ē tm̄ reſpectu eorū que producunt̉ ī eſſe.ſed que poſſunt ꝓduci. licet nō ꝓducantur. intētio tamēexemplaris in effectu ē. vt ad ſimilitudinē eiꝰ fiat aliꝗd⁊ hͦ patet ꝑ illud qd̓ dicit̉ ī lib. lxxxiij. q. cū ipſe ydee ſiuerōnes. neqꝫ oriant̉ neqꝫ intereāt. ẜm eas tn̄ formari dicit̉qicꝗd oriri vel īterire pōt. ¶ Ad id v̓o quod obijcit̉in cōtraendū eſt. ꝙ licet ea que poſſunt eſſe ⁊ nō

erunt. nō habeant vnitatem ſimpliciter. nihilominꝰ habent vnitatem reſpectu cuius pōt ratio exemplaris dicipluraliter. nō enim actus rationis exemplaris depēdeta re exemplata. ſiue ſit actu ſiue ī potentia ⁊ nō in actu.Si v̓o dicatur ꝙ ſcientia diuina eſt rerū exiſtentiū. vt eorū q̄ ſunt vel fuerūt vel erunt. ⁊ ita nō poſſibilium. ⁊ perconſequens ꝙ ratio exemplaris nō ſit illorū. reſpondendum ꝙ ſic res ſe habent ad eſſe ita ad vnitatem. ⁊ ita adſcientiā. vnde omniū ſiue actualiū ſiue poſſibiliū. eſt diuina ſciētia. vnde ⁊ ratio exemplaris ſimiliter bonorū.ſ. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ ſecūdo d̓ īpoſſibilibꝰ. quetamen ſunt deo poſſibilia. dicendū ꝙ ſimiliter ratio exemplaris nō reſpicit poſſibilitatē vel impoſſibilitatē nature inferioris. ſed ratio exemplaris eſt eorum que ſuntpoſſibilia deo. non autem eſt exemplaris. ꝙ fieri debeant niſi ſint huiuſmodi q̄ congruant deo fieri impoſſibilium autē deo non eſt ratio exemplaris ⁊cͣ.Articulus ſecundusUm iam dictum ſit de ratione exemplari reſpectu poſſibilium ⁊ impoſſibilium. ſequiturde ratione exemplari ratione bonorum ⁊ nōmalorum. corruptibilium ⁊ incorruptibilium. Ratione cuius introducitur queſtio de hoc quod dicitur. j. Iohānis. quod factum eſt in ipſo vita erat. ⁊ ſine ipſo factūeſt nihil. ex his enim verbis peccatum quod nihil eſt. ſifactuꝫ eſt ab alio ꝙͣ ab ipſo. non eſt in ipſo vita. ¶ Ꝙ autem ratio exemplaris non ſit malorui. patet per rationem exemplaris. Exemplar enim eſt. ad cuius ſimilitudinem fit vel fieri poteſt ab ipſo qui habet exemplar. ſedmala culpe nec fiunt nec fieri poſſunt a deo. cuius ē ratio exemplaris. ergo maloruꝫ non eſt ratio exemplaris.vnde ſuper illud in pſalmo. que ignorabam interrogabat me. Quomodo ars neſcit vitium. ſic ego qui ſuꝫ arsomnipotentis dei. ⁊ loquitur xp̄s. ergo malum non eſt īarte ſumma. ergo nec in ratione exemplari. ¶ Item in libro de libe. arbi. quicqd̓ forme cuiuſpiam rei deficientisremanet. ex illa forma ē que neſcit defice̓. motuſqꝫ ip̄asrerum deficientiū vel ꝑficientiū excedere numerorū ſuorum leges nō ſint. cū ergo malum inꝙͣtum huiuſmodiformam non habeat. licet aliquid forme ſubſit: non habet formam exemplarē in deo. nec eſt ex ipſa. licet formaque ſubeſt malitie quo ad hoc ꝙ eſt. habeat formam exemplarem. ⁊ ſic ab ea. ¶ Item in. iij. de libe. arbi. nature inꝙͣtum ſunt. a deo ſunt. inꝙͣtum auteꝫ vitioſe. ab eiꝰqua facta ſunt arte recedūt. Intantū auteꝫ recte vituperantur. inꝙͣtum earū vituperator artē qua facte ſunt nature vidit. ⁊ hoc in eis vituperet quod ibi nō videt. ergomalorū ſiue vitiorū inꝙͣtum huiuſmodi nō eſt ars ſūmaſiue ratio exēplaris. ¶ Cōtra. omnia ſciunt̉ a deo ſiuebona ſiue mala. qd̓ enī incognitū ē iuſte punire nō pōt.punit autē iuſte peccata. ergo p̄cognita ſunt. ergo ſunt īſciētia eius. ſed ſciētia eius idē ē ꝙ ars ſumma ſiue ratōexemplaris. ergo ſunt ī ipſa ratione exemplari. ¶ Itē anſelmus ī monologis ſūmo ſpiritui dicere nihil aliud eſtcogitādo intueri. ſed cogitando intuent̉ mala ab ip̄o.go dicunt̉: ſed que dicunt̉ ab ipſo ſunt ī ratione exemplari ſiue in arte. ergo mala ſunt in ratione exemplari.Reſpondendū eſt. ꝙ ẜm ꝙ ea dicūtur eſſe in arte vel ī ratione exemplari que fiunt ab ea vel ẜm eā. mala nō ſuntin arte vel in ratione exēplari inqͣtū huiuſmodi. nihilominus tamē ſunt ī ipſa ſcientia. ſciētia enī ẜm modū ſcientie ad plura ſe extēdit ꝙͣ ars. ars enī ē ẜm ꝙ huiuſmōiprincipiū faciēdi ⁊ cogitadi que ſunt faciēda. ſciētia v̓oē prīcipiū cogitādi. ⁊ ip̄as ſpes rerū ⁊ priuatiōes. priuatiōes aūt ī hͦ ꝙ n̄ īueniunt̉ ſpēs. vn̄ Dyoni. ī li. de diui.no. c. vij. d̓ ſapīa ītellectu ⁊ v̓itate ẜm vnā cauſe cōtinētiāoīa ſciēs ⁊ ꝯtinēſ. ſic̄ lumē ꝑ ſemetip̄ꝫ p̄accipit tenebraviſioneꝫ nō aliunde videns tenebras ꝙͣ a lumine. ¶ Aobiectum autem reſpondendum eſt. ꝙ licet idem ſit ſcientia ⁊ ars diuina in eſſentia. cōmunius tamen dr̄ ſci-