QueſtioSecunda

ab eterno: aut ē efficientis. aut exelaris. aut finalis.dicetur ergo de celatione iſtarum inter ſe cōmuniterdeinde ſingulatim de vnaquaqꝫ. ¶ Primo fit queſtio. v.tiones cauſe efficientis. exēplaris ⁊ finalis ſint ab et̓¶ Secūdo vtrum he tres rationes ſint in eadem ſubſtantia vel eſſentia. an differentes ẜm ſubſtantiā ſeu eſſentiam. ¶ Tercio de ordine iſtarum inter ſe.¶ Nembrum primumprimū. ꝙ non ſint ab eterno. videtur. priia enim eſſentia omnino ſimplex eſt. nec eſtpreterꝙͣ illarum que ad perſonas pertinēt.in diuinis ponere pluralitatem rationum.He ergo tres rationes nō inerunt prime eſſentie. videretur enim additio fieri ad eſſentiam. cū diceretur. prīaeſſentia eſt cauſa efficiens. Prima item eſſentia eſt cauſa exemplaris ſimiliter de finali. eſſentia autem diuinanon recipit additionem vt ſit perfecta in aliquo genereperfectionis. ¶ Preterea. primum ſeipſo intelligit. ⁊ ſeipſo eſt principium faciendi. ergo non querit cauſamexemplarem ẜm quā cognoſcat vel ẜm quā faciat. Propriorum etiam cauſatorum ſunt proprij fines. ⁊ ita proprie cauſe finales. nō ergo neceſſe eſt eſſe rationeꝫ exemplaris cauſe vel finalis ab eterno. ¶ Preterea ratō cauſe eſt. cuius eſſe ſequitur aliud per ſe. ⁊ nō ẜm accidensſed hoc dicitur ad cauſatum. ergo nō exiſtente cauſato.nō erit ratio cauſe. ſed cauſata non ſunt ab eterno. ergo nec rationes cauſarum. ¶ Similiter ſi accipiātur rationes illarum cauſarum prout deſcribuntur a ph̓o. nōvidebuntur cauſe ab eterno. dicitur eniꝫ cauſa vno modo quod eſt principium tranſmutationis ⁊ quietis prime. vt ambulatio eſt cauſa ſanitatis. ⁊ pater filij. vel vniuerſaliter agens acti. Alio v̓o modo dicitur forma ⁊ exemplar. ⁊ hoc eſt quod ſignat alicuius eſſe ⁊ genera eiꝰ.Dicitur etiaꝫ alio modo quo ſit aliquid. ⁊ eſt in eo ex qͦ⁊ dicitur alio modo tanꝙͣ complementum. ⁊ hoc eſt propter quod fit aliquid. vt ſanitas eſt cauſa ambulatiōis.ſed iſtis rationibus dicēdo cauſam. cauſa nō eſt ab eterno. ergo rationes cauſe efficientis exemplaris ⁊ finalisnon ſunt ab eterno. ¶ Ad contrarium ſic arguitur. Increatura reperiūtur he tres cōditiōes. vnitas. veritas.bonitas: ⁊ quo ad hoc ſunt veſtigium prime eſſentie q̄ ēcauſa omniū. ergo in primo eſt reperire tres rationes.quibus hec reſpondent. ſed nihil nouum fit in primo. ergo rationes ille ſunt eterne. ſed he ſunt ſumma veritas.ſumma vnitas. ſumma bonitas. ſed ſumma bonitas eſtidem quod cauſa finalis. ergo ⁊ alie due rationes cōueniunt ⁊ alijs duabus rationibꝰ cauſe .ſ. ſumma veritascauſe exēplari. ſumma vnitas cauſe efficienti. ergo tresrationes cauſe ſunt ab eterno. ¶ Preterea ſi non eſſenthe rationes ab eterno. inciperet aliquando eſſe cauſa exemplaris. ſed cauſa exemplaris eſt illud in ſubſtantia qͦintelligit. non tamen ad cuius ſimilitudineꝫ ſit res. idēenim eſt ydea ⁊ exemplar. ergo nō ab eterno intelligeret. ſi exemplar non eſſet. ſed ab eterno intelligit nō tm̄ſe ſed etiā alia. ergo ab eterno fuit ratio cauſe exemplaris. pari ratione efficientis ⁊ finalis. nam quod poſſitefficere habuit ab eterno aut non. Si non. ergo qd̓ aliquando habuit. ⁊ prius non habuit: ab alio accepit. ergo aliud erat nobilius: ſed hoc eſt impoſſibile. ergo abeterno potuit quia a ſe potuit. erunt ergo rationes iſteab eterno. Ad hoc reſpondendū. ꝙ prima eſſentia ſeipſa habet has rationes cauſe. ¶ Ad hoc autem ꝙ queritur. vtrū ſint eterne vel non. dicēdū ꝙ ratio cauſe autaccipitur habitualiter. aut actualiter. Si ergo accipit̉actualiter. nō ab eterno erant iſte rationes. neqꝫ enī eternaliter efficiebat ſua effecta. nec exemplabat ſua exēplata. ẜm ꝙ exemplar dicit̉. ad cuiꝰ ſimilitudinē fit aliqd̓.nec ab eterno finiebat. ſed ſicut dominꝰ dicitur cū tempore ſiue cū nunc temporis. quod magis proprie dicit̉.

non tamē ex tēpore. ita ⁊ cauſa dicitur ẜm hoc. ſecus tamen eſt in exemplari ẜm ꝙ habet rationem ydee. prouteſt illud quo fit cognitio. ſic enim dicitur eternaliter. ſicut infra habebitur. Si v̓o accipiatur habitualiter. vtcauſa dicatur quod ſibi ſufficiens eſt ad cauſanduꝫ. ẜmhoc rationes iſte erunt ab eterno. nō enim ſufficientiamcum tempore vel ex tempore acceperunt. ¶ Ad illud v̓oquod ſcd̓o obijcitur. dicedum ꝙ prima eſſentia non indiget exemplari. nec habet exemplar alterum a ſe ſimiliternec cauſam finalem. ⁊ ẜm hoc procedit predicta ratio.ſed quia ſe ipſo eſt cauſa exemplaris. ſeipſo eſt finalis.nulla additio fit ei vt in hoc perficiat̉. ⁊ licet diſtinguātur he rationes. cauſe exemplaris .ſ. ⁊ efficiens. nō tamēſunt duo principia ab eterno ſicut poſuit plato. Bualitas enim principiorū dualitatem ponit in eſſentia. nonautem he due rationes ſunt in duabus eſſentijs. ſicut videt̉ plato ponere: vt quēadmodū opifex ⁊ matēia dicūt̉duo principia. ita opifex ⁊ forma dicūtur duo. quod lōgiſſimum eſt a veritate. niſi accipiatur forma. que cummateria eſt principiū cōſtituendi compoſitū. ¶ Ad tercio obiectū dicendū eſt. ꝙ ph̓s loquitur de cauſa ẜmeſt in actu cauſe. cauſa v̓o in actu cauſe eſt cū tempore.ex tempore. ſicut in cauſis naturalibꝰ. ⁊ illo mō non habet locum ī rationibus eternis ipſius cauſe. de quibꝰ iādictū eſt. hoc enim etiam apparet per exēpla que ip̄e ponit. cū dicitur pater cauſa filij. ⁊ exercitium ſanitatis eodem mō cauſa ambulationis ſanitas. ⁊ forma hoc quodſignat alicuius eſſe. hec enim omnia ad cauſam cum tēpore vel ex tempore retorquentur.¶ Membrū ſecundum.ID ſecundū quo querit̉. vtrū he ratiōes ſintvnius eſſentie aut differāt. Ꝙ differant. videtur per ſimilitudinē ſumptam in artificibus ⁊ naturalibꝰ. Alteriꝰ enī eſſentie ē anima que agit. ⁊ ars ẜm quā agit. ⁊ finis propter quē agitvt patet in domificationē. Similiter ī naturalibus. qd̓mouetur. ⁊ ẜm ꝙ mouet̉. ⁊ propter quod mouetur. vt lapis ⁊ ponderoſitas ⁊ locus deorſum. ergo videt̉ ſimilit̓in his que fiunt a volūtate prima. cum hoc etiā fiat ī alijs volūtarijs. ergo he tres rōnes differūt ẜm eſſentiā.¶ Item in cā exemplari dicunt̉ plures ydee. in cā finaliplures rōnes ẜm ꝙ dicit Aug. in lib. lxxxiij. q. Singulaſunt ꝓprijs cauſata rōnibus. efficiēs v̓o oīno ſine pluralitate. nō ergo videt̉ vnū in eſſentia exēplaris ⁊ finaliscū efficiēte. ¶ In contrarium v̓o ſic. Maior eſt īdiuiſioin cauſa prima ꝙͣ in alia ſequenti cauſa: ſed ī natura cūeſt principium generationis. vniuoce cōcidunt in vnumefficiens. formalis ⁊ finalis. ergo multofortius erit incauſa prima. vt eadē ſit in eſſentiā exemplaris. efficiensformalis ⁊ finalis. Itē. xvj. prouer. vniuerſa propter ſemetipſum operatus eſt deus. ⁊ aug. de trini. dicit. ꝙ ip̄eeſt ars ſumma omniū rationū viuentiū ⁊ īcōmutabiliūergo exemplar nō differt in eſſentia ab efficiente. nec finis ſimilit̓. Si enī ab alio haberet exemplar ꝙͣ a ſe. haberet aliud prius ſe. Similiter ſi ꝓpter aliud ageret ꝙͣꝓpter ſe. ⁊ finis mouet efficientē. eſſet aliꝰ motor ſuip̄iuscū ergo nō habeat aliū motorē nec aliū directorē. erintidē exemplar ⁊ finis. quod ē concedēdū. ¶ Ad obiectumautē prīo in cōtrariū. dicendū ē. ꝙ nō ē ſimile in cā perfecta ⁊ imꝑfecta. cauſe v̓o artificiales vel naturales imꝑfecte ſunt ī ip̄is creaturis. ⁊ ꝓpt̓ hͦ licet ī eis diſtinguantur ẜm eſſentiā tres p̄dicte rōnes. nō tn̄ ſic ē in cā prima⁊ perfecta que hͦ agit ī vnitate. quod alij agūt ī multiplicitate. ¶ Ad ſecūdo v̓o obiectū dicendū ē. ꝙ lꝫ cā exēplaris ẜm rationē ydee dicat̉ pluraliter. ⁊ finalis ſub hocnomine ratio. vel ꝓpter ipſas rōnes. nō tamē differūt ineſſentia ab efficiēti. nō enī illa pluralitas dr̄ niſi ī reſpectu eorū que fiūt. ⁊ n̄ dicūt plu ralitatem eſſentie ex parte cauſe.