QueſtioPrima

¶ Item cum dicit̉ liberum arbitrium deficiens ⁊ cauſa mali. defectus ille ab alio hꝫ ꝙ eſt ꝙͣ a ſe. Si non abalio. ergo principium eſt ante quod nullum in illo genere. ſi habet. alicubi eſt ſtare in genere defectuum. aubonū erit per ſe cauſa mali. Ꝙ ſi bonū ꝑ ſe nō eſt cauſa mali. tūc .n. oporteret ſummū bonū eſſe ꝑ ſe cauſammali. erit aliquis defectus primus in genere defectuū:ergo eſt principiū aliqud̓d maloꝝ. ¶ Iteꝫ dicit̉ in gen̄.primo. Tenebre erant ſuper facieꝫ abiſſi. ⁊ poſt ſeꝗt̉.ſpiritus dn̄i ferebatur ſuper aquas. ſiue inculabatẜm aliam lr̄am. ergo tenebre cum ſint priuatōnes. nōſemper ortum habent a luce. Sequitur enim. dixit deꝰfiat lux. ⁊ facta eſt lux: Alia gͦ eſt cauſa illarum tenebraruꝫ ⁊ illius lucis. ſed hec eſt prima lux creata. ⁊ ille ſunt prime tenebre. gͦ tenebraruꝫ ⁊ lucis differentiaſunt principia. Item viij. Io. Dyabolus eſt mendax ⁊pater eius id eſt mendacij: mendacium auteꝫ dicit̉ peccatum. gͦ fuit principium peccati: ſed non idem principium boni. gͦ differentia ſunt principia. ¶ Reſpondendum eſt. ꝙ boni ⁊ mali non ſunt duo principia vt ex eqͦſe diuidant. ſicut plures rationes concludūt. ſumendobonum generaliter. lꝫ enim malum generaliter aliquomodo habeat principium eo ꝙ factuꝫ eſt: nō tamen exequo ſe habet contra principium boni. ¶ Item ad illd̓auteꝫ quod obijcitur. ꝙ malum nō habet principiū ẜmaliquam rationeꝫ ſupradictam principij. Dicendumꝙ habet ẜm illam rationeꝫ principij. ẜm ꝙ dicit̉ efficiens large ſumptum principium. Eſt enim efficiēs proprie ſumptum. quod eſſe facit a forma completuꝫ ⁊ eſtefficiens large ſub quo continetur id quod facit eſſe ſb̓priuatione determinatuꝫ: ⁊ hoc ꝓprie dictum vocaturcauſa deficiens. Unde Auguſti. in lib. de ciui. dei dic̄.Si queritur cauſa mali. nō eſt inuenire niſi cauſaꝫ deficientem: ⁊ ꝓpter hoc poſuit ph̓us duo exempla ī illaratione principij. Pater eſt cauſa filij. ⁊ lis ē ab odio:lis enim eſt ab odio vt defectus a cauſa deficiēte. ¶ Adilld̓ v̓o quod obijcitur multipl̓r. ꝙ boni ⁊ mali ſunt diuiſa principia. Reſpondendū eſt ẜm ordinem. Primode hoc ꝙ dicit̉ bonum ⁊ malum ſunt genera aliorum.Aut enim accipiunt̉ bonum ⁊ malum cōmuniter. autꝓprie in genere moris. Si ꝓprie in genere moris. dicūtur ꝓpter hoc genera: quia omīa que ſunt in moribusad iſta duo reducunt̉: multoplus bonum ⁊ malum reducūtur ad vnum principium ſcꝫ voluntatem aut libarbitrium. ẜm ꝙ bonum ⁊ malum dicūtur recta ⁊ nōrecta. lib. arbitrium efficiens vel deficiens. Si v̓o accipiūtur bonum ⁊ malum generaliter. dicūt̉ eſſe genera.quia generaliter omīa comprehendunt: non quia illisreſpondeant duo principia. ſed bono reſpondet pͥmuꝫprincipium quod eſt ſummum bonum: malo d̓o reſpōdet eſſe ex nihilo. ſicut dicitur in fi. li. contra epiſtolaꝫfundamenti. ¶ Ad illud v̓o quod ſecundo obijcit̉ dd̓meſt. ꝙ malum ⁊ bonum ꝯtrahutur ad ea que proceduntex voluntate vertibili. vnde volūtas bona dicit̉ arborbona. voluntas mala arbor mala: ⁊ ẜm hoc fructus reſpondent arboribus. Unde bona voluntas. boni actcauſa dicitur. ⁊ mala mali: ſed non ꝓpter hoc boni ⁊mali generaliter prout hic intendimus: duo erūt principia. ¶ Ad tercium obiectum eſt reſpondendū. ꝙ bonum ⁊ malū recipiūtur dupl̓r. vt ſunt cōtrarie oppoſita. ſicut dicitur bonuꝫ ⁊ maluꝫ in actibus ⁊ habitibꝰ:⁊ ſic ſtant in cōtrarietate principioꝝ large ſumendoprincipium. Sumunt̉ auteꝫ bonum ⁊ malum ꝓut generaliter dicūt̉. nō in oppoſitione contrarietatis: ſꝫ velin oppoſitōne priuatōnis ⁊ habitus. ſicut ſe habent viſus ⁊ cecitas. vel in oppoſitōne ꝯtradictōis aliqͦ modoin genere entis. ꝓut bonum dicit̉ ens completū. malūv̓o deficiens a complemēto. ⁊ in hoc nō ens: ⁊ ẜm hācrationē oppoſitōnuꝫ. nō oportet reducere ad duo principia. ſꝫ bonum dicit̉ inqͣtū tendit in ens quod ē finis.

malum v̓o ẜmidit in nō eſſe: boni gͦ erit prīcipiuꝫſummū bonum. mali v̓o non erit principium: res enimdefectibilis in ſeipſa deficit. ſed non a ſeipſa eſt. ¶ Adquartum obiectum dd̓m. ꝙ deus eſt cauſa rei. non ẜmꝙ deficit defectu culpabili. Auguſti. iij. de li. ar. Oīnonon inuenio. nec inueniri poſſe. ⁊ prorſus non eſſe affirmo. quomodo tribuant̉ peccata noſtra creatori deoquando ⁊ in ipſis laudabilem eum inuenio. nonſolumꝙ ea punit. ſed etiam ꝙ tunc fiunt cum ab eius veritate receditur. Sed eſt duplex maluꝫ. culpe ⁊ pene. Mali culpe non eſt deus actor: mali d̓o pene eſt actor. ſicuthabetur in principio lib. de li. arbi. ⁊ in libro retractationum. vbi explanat illam queſtioneꝫ libri. lxxxiij. q.Non putetur ex hoc ab illo non eſſe penam malorum.que vtiqꝫ malum eſt his qui puniuntur: ſed hoc ita dixi. quemadmodum dictum eſt. deus mortem non fecit.cum alibi ſcriptum ſit. Mors ⁊ vitā a domino deo eft.Malorum ergo pena. malum eſt quidem malis. ſed inbonis operibus eſt dei. quia iuſtum eſt: defectum ergoculpabilem eſt reducere ſicut dictum eſt ad cauſam deficientem. defectum v̓o penalem inqͣtum iuſte infligit̉ad cauſam efficienteꝫ: ex parte v̓o ſuſceptibilis ad cauſam deficientem. ¶ Ad quintuꝫ obiectum dicendū eſt.ꝙ defectus primus voluntarius eſt a libero arbitrio.non ẜm id ꝙ aſſimilatur primo. ſed ex ſeipſo inꝙͣtumvertibile eſt ẜm voluntatem in nihilum. ⁊ ita mali inꝙͣtum malum eſt. non ponemus bonum inꝙͣtum bonūprincipium. nec tamen ſine bono ſubſiſtit. ⁊ ideo eiusprincipium: ſicut contingit dicere non eſt primum vtē diuerſo diuidens contra principium boni. duo faciciat principia cum illo. ¶ Ad ſextum dicendum. ꝙ licꝫprius loquatur de tenebris ꝙͣ de luce. in principio geneſeos: non tamen tenebre habēt ſubſiſtens principiū:tenebre enim nihil aliud dicuntur. niſi ꝙ nonduꝫ erataduentus lucis. vnde per negationem ſe habent reſpectu lucis. ⁊ ex hoc cauſabatur ꝙ nondum erat lux¶ Ad ſeptimum dicendum. ꝙ cum dicitur ab initio inveritate non ſtetit: non dicitur initium ẜm ratōnē cauſalitatis. ſed ab initio .i. poſt initium duratōnis. Sedcum dicitur. Dyabolus mendax eſt ⁊ pater eius. dicitur cauſa peccati deficiens. anteꝙͣ gratia nulla erat:nec ꝓpter hoc erit diuerſum principium mali. e diuerſo diuidens contra primuꝫ principium boni. defectuseniꝫ prime cauſe deficientis non ſubſiſtit niſi in bonocuius boni eſt primum principium bonorum beatorum.¶ Articulus ſecūdusFD articulum ſecūdum quo querit̉. vtrūſint duo principia. vnum ſpiritualium.⁊ aliud corporalium: quod videtur rationibus ⁊ auctoritatibus. Ratio vna ē exhoc. ꝙ principiatum aliquam habet ſimilitudinem cūſuo principio: principium v̓o rerum ſpiritualiuꝫ ſummus ſpiritus eſt. ſimplex ⁊ incircumſcriptus. immutabilis. Res v̓o corporales in omnibus his diſſimilitudinem habent. neqꝫ enim ſpiritus ſunt vel res ſpirituales ⁊ ſunt multe compoſitionis. habent etiam circūſcriptionem diuiſiuam. ⁊ ſunt multiplicis mutatiōis:ergo maximam habent diſſimilitudinem. non gͦ ſuntprincipiata a principio rerum ſpiritualium. ⁊ ſunt pͥncipiata: quia non a ſeipſis ſubſiſtunt. ergo habent aliud principium. ¶ Item non eſt eadem materia rerumſpiritualium ⁊ corporalium. ꝓportionalis enim eſt materia forme: neqꝫ enim adinuicem eſt tranſmutatō formarum iſtarum vel illarum. neqꝫ eſt continuatio: ergoprincipium primum ex parte ſuſceptibilium ſiue paſſiuorum. eſt differens in rebus ſpiritualibus ⁊ corporalibus: ſed correſndentia ſunt principium actiuuꝫ ⁊principium ſuſceptim. ergo pari ratione erūt prin-