Capitulū IIII.

talis nō poteſt dici dn̄s rei ſimpliciter: ſed dominus vſus vel vſufructus. ¶ Aertiā diuiſio dominij eſt: quia dominiuꝫ meꝝ habet multos modos diſtinctos: quia quoddā eſt ſuperius ⁊ immediatū quodda altuꝫ: quoddā baſſum: qd̓dāvtile: quoddā directu: ⁊ ſic de alijs. Et ideo ſciēdū ꝙ licet eiuſdē rei n̄ poſſint eſſe ſimul pluresdomini ſimul quilibet inſolidū ẜm eundē modum ⁊ eadem rationē dominij vt in p̄dicto. c. licet. ⁊. l. p̄dicta. poſſideri tamen ẜm diuerſos modos dominij ⁊ diuerſa iura: vniuſ ⁊ eiuſdem reipoſſunt eſſe plures domini ⁊ diſtincti. Sic̄ eiuſdem cāpi: ruſticus habet dominiū vtile. burgēſis habet ibi dominiū directū. miles dominiumbaſſum. rex dominiū altum. Sextus ⁊ vltimusterminus declarādus eſt ius. Et quia dominiūaddit ſolū ſupra ius ſuperioritateꝫ. Ideo poteſtius deſcribi eadē ratione: ſicut ⁊ dominiū: dempta illa parte de ſuperioritate: vel ſic poſſumusdeſcribere ius: ꝙ eſt poteſtas exercēdi aliquemactum circa rem licite. Unde ſi licite poſſum vēdere librum habeo ius in venditione libri ſi licite poſſum legere: et ſtudere in libro: habeoius in lectione libri. Et ſic generaliter concludendo quantum habeo de poteſtate licita circarem: tantum habeo de iure ⁊ circa ipſam rem.Et ꝙ hoc ſit verum ſic declaratur. Homo circa aliquam rem non habet niſi duplex poſſe ſcꝫpoſſe facti quo ſcꝫ aliquis poteſt vti aliqua re d̓facto licite vel illicite: ⁊ poſſe iuris. quo ſcꝫ pōtvti aliqua re licite. Sed poſſe ſolius facti nō dr̄poſſe iuris. Poſſe igit̉ licite hoc eſt poſſe iuris.Eſt tamē ſciendū ꝙ nomē cōepluribus ẜm reꝫẜm modū quo cōiter accipit̉: retinet ſibi nomēꝓpriū cōtra alia: ſicut preſciētia que eſt cōis noipprobatiōis bonoꝝ ⁊ reprobationis malovt patet ad Ro. viij. Quos p̄ſciuit hos ⁊ p̄deſtinauit: retinet tamē ſibi nomē ẜm cōeꝫ acceptionē ꝓprium ⁊ diſtinctū cōtra p̄deſtinationeꝫ:vnde ⁊ mali dicūtur preſciti: nō boni. Sic in ꝓpoſito: poſſe facti licet ſit cōe licite ⁊ illicite vtētiquilibet enim de facto vtitur ſiue licite ſius illicite vtatur: tamē ẜm cōem acceptioneꝫ dicimuspoſſe facti: cōtra poſſe iuris: dicēdo iſte pōt defacto ſcꝫ qui poteſt exercere aliquem actū illicite. Ille autem dicitur poſſe de iure: qui poteſtlicite exercere aliquem actum. patet ergo ꝙ iusnō dicit aliud: niſi poteſtatē exercēdi licite actuꝫcirca aliquam rem. Et hoc etiaꝫ dicit b. Augꝰ. inli. de mendacio ſic inquies: faciat homo ꝓ temporali ſalute hominū quod poteſt. Cum aūt adhoc ventū fuerit: vt tali ſaluti niſi peccādo cōſulere nō poſſint: iaꝫ ſe exiſtimet nō habere quodfaciat. xxij. q. ij. faciat. Unde ⁊ iuriſte dicunt. Illud poſſumus: qd̓ de iure poſſumꝰ. ¶.§. II.Declaratis dictis ter

mīuis: eſt modo vidēdū de diuerſis modis habēdi ius in aliqua re. Et poteſt attēdi hec diuerſitas ex ꝑte triū ſcꝫ ex parte ret habite. ex ꝑte habentis: ⁊ ex parte modi habēdi. Et ex parte rei ꝙdem habite. quia aliquādo quis habꝫ ius in aliqua re quantū ad ꝓprietatem ⁊ nō qͣꝫtuꝫ ad viūſicut ſi locaui tibi domū ad annū: habeo quidēius in domo in ꝓprietate: ſed nō in vſu per illuꝫannū: quādoqꝫ quis habet ius in vſu ⁊ nō in ꝓprietate: ſicut tu qui conduxiſti illam domū habes iuſ in vſu ſed nō in ꝓprietate: ⁊ quia eiuſdērei poſſūt eſſe diuerſi vſus ⁊ diuerſi modi alienandi: contingit in aliqͣ re haberi ius quātū advnum vſum: ⁊ nō quantū ad alium. ſicut placetdomino rei concedere. Un̄ cōceditur aliquādoalicui ꝙ poſſit inhabitare ſolum domū aliquando ꝙ poſſit inhabitare ⁊ locare. quandoqꝫ quishabet ius vtroqꝫ modo ſcꝫ in ꝓprietate ⁊ in vſuIlle aūt dr̄ ſimpliciter habere ius in aliqua re:qui poteſt licite illa re vti: qͣꝫtum ad omne vſuꝫ:qui natus eſt eſſe circa rem illam. ¶ Secundocōtingit diuerſitas ex parte habētium reꝫ. quiaquādoqꝫ habēs ius in aliqͣ re ē ꝑſōa ſingularis⁊ tūc dr̄ habere ius in ꝓprio: qn̄qꝫ vero eſt cōitas. ſicut monaſteriū habet ius in rebus monaſterij: nō aliqua perſona ſingularis: niſi quantūeſt pars cōmunitatis. Et quia duplex eſt cōitas.quedam ordinata per ſe. quedam ordinata peraccidēs. Per accidēs eſt vt cōitas mercatorummutuo conuenientiū ad mercanduꝫ ſimul ⁊ habentium lucrum ⁊ damnuꝫ in cōmuni. Perautem cōmunitas eſt: vt cōmunitas eccleſie vereligionis: que habet bona in cōmuni. Adhuccōtingit diuerſitas ex parte iſtorum. Naꝫ quando eſt cōmunitas per accidens ordinata tūc cōmunitas habet ius. per accidens in talibus bonis: perſone aūt cōmunitatis per ſe. Sed quando eſt cōmunitas ordinata per ſe: tūc ipſa cōmunitas habet ius per ſe in bonis: ſicut eccleſia velmonaſteriū. Sed perſone illius ꝯmunitatis habent ius per accidens: inqͣꝫtum ſunt partes cōmunitatis ⁊ ideo nō poſſunt agere ad diuiſionēTertio modo cōtingit diuerſitas ex parte modihabendi. Nam quandoqꝫ quis habet ius in renomine proprio ⁊ per ſe. ſicut dominuſ rei: quādoqꝫ neqꝫ nomine proprio neqꝫ per ſe; ſed nomine alterius et pro altero. ſcd̓m quod eſt ordinatum a principali domino. ſicut diſpenſatio ⁊ adminiſtratio alicuius rei conceſſe ſunt a dominoad hoc vt diſtribuat ipſam rem et diſpenſet: ettalis non dicitur habere ſimpliciter ius in illare: ſed poteſt dici habere ius diſpenſandi vel adminiſtrandi talem rem. Alio modo diciturquis habere ius. non nomine ſuo: ſed tantumpro ſe. Sicut cum aliquis concederet alicuidomum ſuam inhabitandam: quamdiu eiplacuerit. Talis haberet ius in habitatione