C vniſb̓ ⁊c̄Capitulum .I.

aitulum primum de diffinitione virtutū aīqꝫearundem diuiſione.Irca virtutē in generali conſideranda ſunt ſex. diffinitio diuiſio earum.numerus: cōnexioduratio: acquiſitioMe operatio. ¶ Quōtum ad primum autem ſic diffinitur ab Auguſt: no in. ij. li. de li. arbi. Uirtus eſt bona qualitasmētis: qua recte viuitur: qua nemo male vtiturquā deus in nobis ſine nobis oꝑat̉. In qua diffinitōne tangūtur qͣtuor bona que ex virtute cauſantur. ¶ Primum eſt hominis perfectio: in eoꝙ dicitur virtus eſt bona qualitas mentis: perficit enim hominem quātum ad partem intellectiuam per prudentiam: ⁊ alias appetitiuam rationalem per iuſticiam: ⁊ alias appetitiuam ſenſualem per fortitudinem quo ad traſcibilē: pertemperantiam quo ad cōcupiſcibilem. Factuntenim potentias expeditas ad bene operandum.¶ Secundū eſt operis directio. Unde ſubditurquā recte viuitur. Recte enim viuere in bn̄ operari conſiſtit. Et per hanc clauſulā diſtinguiturvirtus proprie ⁊ ſtricte dicta: a ſcīentia et intellectu ⁊ ſapiētia: licet enim ſint bone qualitates mētis: non tamen ſunt bone qualitates voluntatisregulantes ipſam voluntatem ⁊ dirigentes: ſedperficiētes tantū intellectum. Unde poteſt bene⁊ male viuere: habens eas. ¶ Terttum eſt criminis excluſio. Unde ſubditur qua nemo male vtitur. Nullus enim poteſt male vti actu virtutiseo ꝙ actus virtutis vel a virtute ꝓcedēs: nunqͣꝫpoteſt eſſe malus: ſed ſemper eſt bonus. Poteſttamē aliquis male vti virtute tanqͣꝫ obiecto: puta cum male ſentit de virtute: cum .ſ. odit eā velſuperbit de ea. Qd̓ Iſidorus in li. de ſummo bono ꝓhibet dicens. Cum quis ex deteriori iā melior eſſe ceperit: caueat de acceptis extolli virtutibus: ne grauius per virtutes corruat: ꝗ priusex lapſu viciorum iacebat. ¶ Quartum quodcauſatur a virtuto ē infuſio diuini numinis cuꝫconſenſu voluntatis. Unde dicitur: quam deusin nobis ſine nobis operatur: quod intelligiturquo ad virtutes infuſas: ſine nobis operātibusprincipaliter: ſed non ſine nobis cōſentientibusſeu cooꝑantibus Rainerius. Et ī paruulis quidem cum infundātur virtutes in baptiſmo quā

tum ad habitum: vt dicitur extra de bap Maiores. ſine ipſis conſentientibus expreſſe: quia conſentire non poſſunt nō habentes vſum rationispoſſunt dici conſentire in qͣꝫtum non diſſentiūt.Sed in habentibus vſum rationis: nunqͣꝫ ſineipſis cooꝑantibus ſeu afſentientibus. vn̄ Hierony. Liberi arbitrij nos cōdidit deus: nec ad virtutes nec ad vicia neceſſitate trahimur. Alioꝗnvbi neceſſitas ibi nec corona: de pe. di. ij. ſi enim.Sunt virtutes om̄es de quibus loquimur: quidam habitus: habitus autem eſt qualitas de duficili mobilis a ſubiecto: ⁊ facit hominem prompte ⁊ delectabiliter operari. Unde ẜm ph̓m. Signum habitus generati eſt delectabiliter oꝑari.vnde diffinitur habitus ꝙ eſt quo agimus cumvolumus. Sicut autem habitus viciorum faciunt homineꝫ prompte oꝑari malum: ita habitusvirtutem bonum.De virtutibus danturdiuerſe diuiſiones: ẜm diuerſos reſpectus. Etvno modo poſſunt ſic diuidi videlicet ꝙ virtutes. Alie ſunt naturales: alie acquiſite: alie infuſe. Que diuiſio virtutū attenditur penes cauſaꝫearum. Alique enim ſunt ex diſpoſitione naturali. Alie .ſ. acquiſite ex freq̄ntatione actuali ſeuoperum aſſuetudine. Alie inſuſe ex munere diuinali ſeu gratia. Et prime quidem non ſunt ꝑſecte virtutes: ſed potius quedam ſemina ⁊ inchoationes virtutum. Et ſic intelligende ſunt auctoritates: que tales inclinationes naturales ⁊ aptitudines ad virtutes: appellant virtutes: vt illudIob. xxxi. Ab inſantia mecum creuit miſeratio⁊ de vtero matris mee egreſſa eſt mecum. Miſeratio virtus ē ⁊ glo. ſuper illud Math̓. x. Circuibat ieſus totam galileam: dicit. Docens naturales iuſticias .i. virtutes .ſ. caſtitatem: humilitatē:iuſticiam: quas naturaliter homo habet. Et illd̓Dama. in tertio libro naturales ſunt nobis virtutes. ¶ Pro cuius maiori declaratione notandum ẜm. h. Thomam. iª. 2ᵉ. q. lxiij. arti. i. ꝙ circaſcientias ⁊ virtutes aliqui poſuerūt eas eſſe abintrinſeco: ita .ſ. ꝙ omnes virtutes ⁊ ſcientie naturaliter preexiſtunt in anima: ſed ꝑ diſciplinaꝫ⁊ exercitium impedimēta ſcientie ⁊ virtutis tolluntur: que adueniunt anime ex corporis gr̄auitate: ſicut ferrum clarificatur per limationē. Ethec fuit opinio platonicoruꝫ. ¶ Alij dixerunt ꝙſunt totaliter ab extrinſeco .i. ex influentiā intelligentie agentis vt ponit Auicēna. ¶ Alij dixerunt ꝙ ẜm aptitudinem ſciētie ⁊ virtutes inſūtnobis a natura non autem ẜm perfectionem: vtdicit philoſophus in. ij. ethicoꝝ. ⁊ hoc verius eſt¶ Ad cuius maniſeſtationē oportet conſiderare ꝙ aliquid dicitur alicui naturale dupliciter.¶ Uno modo ex natura ſpei. ¶ Alio modo exnatura indiuidui. Ex natura quidem ſpeciei dicitur homini naturale: id quod cōuenit ei ſcd̓m