XII.Titulus

in iudicio abdicationem. Et hoc quo ad vſum:tertius terminus eſt poſſeſſio: que ſic deſcribit̉Poſſeſſio eſt corporalis rei retetio corporis etanimi iuris adminiculo interueniēte. Sic diffinit Hoſtien̄. in ſumma. Corporalis rei dr̄: qꝛ ẜmiuriſtas incorporalia nō poſſidētur. Detētio dr̄quia poſſeſſio ẜm iura dicitur quaſi pedum pſitio. Aliter nō acquiritur poſſeſſio: niſi corꝑanimo interueniēte. Unde ſi alterum deficit nōeſt poſſeſſio. Iuris adminiculo addit̉: quia quāuis aliquis alicui rei corpore ⁊ animo īſiſtat: tn̄niſi habeat iuris adminiculū: nō ꝓprie dicit̉ poſſidere. Ꝙ ſi obijciatur: quia fur ⁊ raptor rem furatam poſſident: ⁊ tamē nō habēt iuris adminiculum: Rn̄. ꝙ fur ⁊ raptor non dicitur propriepoſſidere: ſed ſolum iniuſte detinere. Ꝙ autemfures ſint reſtituendi: vt extra de reſti. ſpo. c. Inlitteris. hoc introductum fuit ẜm rigorem iurisin odium rapientiū res ſuas hominibus: quianullus debet eſſe index in cauſa ſua. Et ideo rēfurtiuā nō debeo accipere a fure: niſi auctoritate iudicis. Dicit tamē Inno. ꝙ ſi conſtaret tuncper ꝓpriam confeſſionem ipſum eſſe predonemvel conſtaret de ꝓprietate rei: predoni eſſet reſtitutio deneganda: quia nunqͣꝫ vere poſſidet: necnaturaliter nec ciuiliter. ¶ Quartꝰ terminus eſtꝓprietas que ſic diffinitur ab Hoſtien̄. Proprietas eſt dominiū rei iuſtis modis queſitum. Acꝗritur autem dominiū iure gentiuꝫ ⁊ iure ciuili.Et iure quidem gentium per occupationemſicut in his que nō ſunt in bonis alicuius hominis: que occupanti conceduntur: ſicut ſunt fere:beſtie: aues: et piſces: que in terra mari et aerecapiūtur: ⁊ in his que cōmunia ſunt: vt in mari⁊ in littore maris. vt lapillis ⁊ gēmis que ibi ſūtvt patet Inſtitꝭ. de reꝝ di. per totum. Zamē circahoc ſunt multe cōſuetudines in diuerſis regionibus contra iura. Item in his que ab hoſtibuſcapiūtur: quod intelligendū eſt in bello iuſto etſeruato iure militari: de quo di. i. Ius militare.Iure autem ciuili acquiritur dominiū multipliciter ſcꝫ preſcriptione: vſucapione: arrogationemonachatione: teſtamēto: ſucceſſiōe ⁊ alijs multis modis iure ciuili inductis. ¶ Quintū quorequiritur circa rem: conſiderādū eſt dominiūCirca quod aliqui doctores dicūt idem eſſe dominiū ⁊ ius: quia tantū habet quiſ de dominioin re: qͣꝫtum de iure. Aliquibus autem doctoribus videtur oppoſitum: ⁊ tota ratio eſt: quia ẜmſimplicium ⁊ Ariſto. in predicamētis: relatio dominij eſt relatio ſuppoſitionis. Et ideo nullusdebꝫ habere dominiū in aliquo: niſi ſit ei ſuppoſitus. Sed aliquis poteſt habere ius in aliquocui nō eſt ſuprapoſitus: immo econtra. Sicut filius habet ius in patre: ſeruus in domino. quiatenētur eis dare alimentū. Similiter monachꝰin monaſterio: ſubditus in prelato: qꝛ tenentureis ad ſacramentorum adminiſtrationeꝫ. Ergo

ẜm iſtos ius ⁊ dominiū non ſunt idem: ſed iusin plus ſe habet qͣꝫ dominiū: quia dominiū omne eſt ius: ſed nō omne ius eſt dominiū: videturenim addere dominiū ad ius quandā ſuperioritatem ⁊ auctoritatem. Unde ẜm hoc ſic diffinitur. Dominiū eſt ius vtendi ⁊ poſſidēdi ⁊ habendi aliqua re ſimpliciter ꝓ libito voluntatis: velẜm aliquem determinatū modū cum quadamſuperioritate. Dicitur in deſcriptione iſta ius: qꝛſi aliquis detineret vel vteretur aliqua re ſineiure: ſicut fur ⁊ predo: taliſ nō haberet dominiūdicitur ius poſſidēdi: quod debet intelligi iureproprio nō alieno quia ꝓcurator. Economus etdiſpenſator vtitur licite rebus domini ſui: ſedhoc nō facit iure ꝓprio ſed alieno. Dicitur autēſimpliciter ꝓ libito volūtatis. Simpliciter quatum ad dominiū ꝓprium ⁊ perfectu: per quodquis habet ius in re qͣꝫtum ad ꝓprietatem ſimpliciter: ⁊ qͣꝫtum ad omnē vſum qui eſt natꝰ eſſecirca ip̄am rem quia poteſt eam donare: vēdere⁊ diſtrahere ſicut placet. dicitur autē ẜm aliquēdeterminatum modū ꝓpter duo. Primo ꝓpterdominia conditionata. puta cum quis eſt dominus rei quo ad ꝓprietatem ⁊ vſum ſimul: ſed tn̄nō poteſt vendere niſi certis perſonis: puta propinquiori de genere ſuo: vt determinato modoſeruando legitimā liberis: ẜm leges vel ẜm ſpeciales patrie conſuetudines. Secūdo ꝓpter dominiū imperfectum. Uſu fructuarius enī ⁊ vſurarius: licet nō habeāt perfectū nec plenū: ꝓ eoꝙ nō habēt ius in ꝓprietate rei: tn̄ nō habet dominiū veꝝ ſed imꝑfectū: ꝓ eo ꝙ veꝝ ius hn̄t invſu vel vſuftuctu rei: licet nō in ꝓprietate ip̄iusrei. Alioꝗn nō poſſēt iure ſuo vedere vl̓ alienare vſū vel vſufructū. Addit̉ in deſcriptōe. Cū q̄dā ſuꝑioritate: qꝛ vt dictū dn̄iū videt̉ addere ſupra ius quādā ſuꝑioritatē ⁊ auctoritatē cū ſit relatio ſuꝑpoſitōis. Eſt aūt ſciendū ꝙ cū dn̄iū v̓tdictū ē ſit qd̓dā ius hn̄di ⁊cͣ. Sicut tripliciter diuidit̉ ius: ita ⁊ dn̄iū. Nā ius pͥma ſui diuiſiōe diuidit̉ a ph̓o in v. ethi. in naturale ⁊ poſitiuū. Etẜm hoc ē duplex dn̄iū .ſ. naturale ⁊ politicū ſiueciuile. Ius naturale ē qd̓ ꝯpetit alicui a naturahn̄di ſcꝫ ⁊ vtendi aliqͣ re cū qͣdā ſuꝑioritate ⁊ auctoritate ſuꝑ eā: ſic̄ eſt ius pr̄is ſupra ꝓlē: ius viri ſupra vxorē: ⁊ dn̄i ſuꝑ ſeruū. Ius politicū ſeuciuile dr̄ ius cū qͣdā ſuꝑioritate: qd̓ non cōpetitalicui a natura: ſed mere ꝑ adinuētionē ⁊ collationē hūanā vl̓ diuinā ſpūalē ⁊ ſuꝑnaturalē: ſicut dn̄iū dn̄i pape ſuꝑ totā eccl̓iaꝫ: vt ſicut dn̄iūvniꝰ vl̓ pluriū ſuꝑ vna ciuitate vl̓ regno. Scd̓adiuiſio dn̄ij ciuilis eſt: qꝛ qd̓dā eſt veꝝ ⁊ ꝑfectū.Aliud eſt veꝝ ſed imꝑfectū. Ueꝝ ⁊ ꝑfectū dn̄iūeſt quādo quis habet dominiū in ꝓprietate rei⁊ in vſu eius: ita ꝙ poteſt eā vendere ⁊ ꝯſumare⁊ vſum eius ꝓut ſibi placet. Sed dominiū veꝝſed imperfectū eſt: quādo habet ius ſolū in vſuvel in vſufructu rei: ſed non in ꝓprietate. vnde