Capitulū.IIII.
di in foro conſciētie. Si pro habitu: ſic ſcientianon eſt clauis vt. viſum eſt ſupra: et ipſe dominIoh̓. valde clare ꝓbat. Ergo ꝙ diffinit̉ ꝑ claueſciētie: cū habitus talis nō ſit clauis. Si autemaccipiat̉ ꝓ auctoritate diſcernēdi in foro cōſciētie. arguit ſic contra. Primo qui habet auctortatem diſcernēdi in foro conſciētie ex hoc nonhabet condere. vel ſtatuere iura in foro exteriori obligantia. Secūdo quia tunc omēs ſacerdotes habētes auctoritatē diſcernendi in foro cōſcientie: haberēt poteſtatē condēdi iura ⁊ ſtatuta. Tertio quia talis auctoritas diſcernendi reſpicit ſoluꝫ diſcretionē inter leprā ⁊ leprā: interpeccatū ⁊ peccatū: et nō aliuꝫ actū aliquid ſtatuēdi. Ergo per talē clauē circa fidem ⁊ bonos mores nil ordinat ſummus pontifex: quod nō poſſit ſucceſſor reuocare: vnde ſequitur ꝙ male etfalſe aſſumebāt. ¶ Secūda concluſio eſt ꝙ ipſedn̄s noſter negat id quod illi ſibi male. et falſe īponūt ſcꝫ ꝙ ſcientia nō ſit clauis. Nō enim hocnegat: vel ſi negat: aut implicite hoc negare videatur. accipit ſcientiā ꝓ habitu acquiſito vel infuſo: que vtiqꝫ nō eſt clauis vt quidam dicebant.Sed accipiēdo ꝓ auctoritate diſcernēdi nō negat eſſe clauem. Uerū eſt tamē ꝙ ad iſtam clauēcōiter ſumptam: nō ſpectat condere canones vl̓mutare. quia tūc omnis ſacerdos poſſet hoc facere quod nullus concedit.¶ §. VI.Tertius articulus eſt.vtrum vſus licitus poſſit ſeparari a iure vtēdi.Pro cuius declaratione primo declarat deſcribendo aliquos terminos circa materiā. Scd̓oagit de diuerſis modis habēdi aliquam rē. Tertio reſpōdet ad queſituꝫ. Quarto declarat quōfratres minores poſſunt habere nudū vſum facti. Demū ſoluit duodecī argumēta facta cōtraveritatem ſue cōcluſionis. Quantū ad pͥmudicit: ꝙ circa aliquā rem poſſunt iſta cōſiderariad preſens ſcꝫ vſufructus: vſus poſſeſſio: ꝓprietas: dominiū ⁊ ius. Quodlibet hoꝝ ſic deſcribit̉Uſufructus ẜm iuriſtas eſt ius vtendi ⁊ fruendi rebus alienis: ſalua eaꝝ ſubſtantia. ff. de vſufru. l. i. Rebus alienis dr̄: quia in rebus ꝓprijsnōᵉ vſufructus. Unde ſi habeo vſufructum viridarij ⁊ poſt ad me perueniat ꝓprietas: expirattūc vſufructus. Salua rerum ſubſtantia dicit̉quia in rebus que vſu conſumunt̉: nō ꝓvſufructus vt pane: vino: ⁊ hiꝰ. Ius vtendi dr̄:ad differentiā vtilis dominij: quod quādoqꝫ inrebus alienis habetur: ſicut emphiteota ⁊ fendatariꝰ habēt vtile dominiū cuiuſ dn̄iū directupertinet ad dominū ſuperiorē: a quo res tenet̉in emphiteoſim vel in feudū. Itē ponit̉ fruendiad differentiā nudi vſus: quia minus eſt in vſuqͣꝫ in vſufructu: datur exemplum de grege. Sꝫvſus alicuius gregis ſit tibi relictus in aliquoteſtamēto: tu poteris vti grege ad ſtercorizandū
in agro tuo tantū. Sed ſi fuerit relictuſ vſufructus eius. poteris grege vti nō ſolū ad ſtercorięandū ſed ad lanā: lac ⁊ fetus recipiēdū ⁊ diſtrahendū tales fructus vt volueris: fetuſ enī in iumentis vt pecudibus computant̉ in fructu: ⁊ d̓quolibet aīali irrationali. Secus aūt in ancilliſNā partus ancille nō ꝑtinet ad vſu fructuariūDat̉ aliud exemplū. Si viridariū fuerit tibi legatum ad vſum: poteris roſas: olera. ⁊ alios flores ⁊ fructus ſumere ad vſuꝫ tuū: ſed alij nō poteris vendere vel dare. Sed ſi vſufructus eiuſfuerit relictus: poteris nō ſolū ſumere ad vſumtuū: ſed ip̄os flores ⁊ fructus vendere ⁊ donarealteri ꝓut volueris. Et ſic patet ꝙ quicūqꝫ habet vſufructum: habet vſū ⁊ nō ecōuerſo. Uſusaūt ẜm iuriſtas eſt ius vtēdi rebꝰ alienis: ſaluarerum ſubſtantla: ideo dr̄. Rebus alienis: ꝗaẜm iuriſtas vſus nō dr̄ in re ꝓpria. Addit̉. Salua ſubſtantia reꝝ: quia ẜm eos vſus nō ꝯſtituit̉in rebus lque vſu cōſumūtur: quia in talibꝰ nōpoteſt reꝝ ſubſtātia permanere poſt vſum. nō ponitur fruendi: vt diſtinguat̉ ab vſufructu. Sedquia qͣꝫtum mihi videtur: legiſte iſto modo accipiūt vſum nimis ſtricte ſcꝫ ꝓ vſu ꝓ quo cōpetitſeruitus. Ideo accipiēdo vſum ẜm naturam etmagis large: ⁊ ẜm iura canonica: cū ẜm rei veritatem aliquis vtatur re ſua ſicut aliena: ⁊ vtiturpane cum comedit ⁊ cōſumit eum. Ideo ſic accipiendo vſum videtur mīhi ꝙ nudū vſum factide quo loquūtur conſtitutōnes Io. quadrupliciter poteſt imaginari. Primo modo poteſt dicinudus vſus facti ꝓpter omnis iuris nudationēSecūdo ꝓpter ꝓprietatis excluſionē. Tertio ꝓpter omnis vtilitatis priuationē. Quarto ꝓpteractionis in iudicio abdicationē. Exempla oīm:ſi equitarē equū cuius nō eſſem dn̄s: nec haberem aliqd̓ ius equitādi equū tūc haberē vſumnudū equitationis equi: ꝑ omnis iuris denudationē. ſicut habet fur ⁊ latro in re furtiua: quiahabet vſum denudatū ꝓprietate. Exemplū deſecūdo. Si eꝗtarē equū quē cōduxit ad vecturā ab alio poſſem dici hr̄e nudū vſū equi. ꝓpterꝓprietatis excluſionē: qꝛ nō habeo ꝓprietatemeius: ſic econuerſo equitādo equum meum nōhabeo vſū nudū: qꝛ eꝗ hēo ꝓprietatē. Exēpluꝫde tertio: qn̄ hꝫ alique vſū alicꝰ rei: vl̓ circa aliquā rē: ⁊ tn̄ carꝫ oī fructu ⁊ vtilitate: q̄ poſſꝫ ſibiīde ꝓuenire: ſic̄ ẜuꝰ ꝗ vtit̉ aliꝗbꝰ inſtrum̄tis advtilitatē dn̄i ſui: talis vſus poſſet dici nudꝰ qͣꝫtūad fructū vel vtilitatē ſerui: qꝛ ex tali vſu nullꝰfrucius vel cōmoditas acquirit ſibi ſed domino ſuo. Similiter de famulo cāpſoris: qui quotidie vtitur pecunia domini ſui alijs numerādotamē vtilitas vſus nō eſt ſua ſed domini ſui. Exemplū de quarto. Cū aliꝗs haberet aliquā rē:et cum ſibi auferetur nō poſſet agere in iudiciocontra illum: vel ex voto vel alia quacunqꝫ cauſattūc poſſet dici habere nudum vſum ꝑ actōis