Capitulū .XII.

animi ē: vt magis attēdat quis ad bonū: qd̓ cōſideratur cū collatiōe bn̄ficij: qͣꝫ ad malū qd̓ reꝑitur in mō dādi. Si v̓o ille qui bn̄ficiū dedit malus ē effectus: dꝫ tn̄ ſibi fieri recōpēſatio vt dicitSene. ẜm ſtatū eius: vt .ſ. ad virtutē reducatur:ſi poſſibile ē. Si āt ſit inſanabilis ꝓpter maliciā:tūc alter ē effectus qͣꝫ prius erat: ⁊ iō n̄ debꝫ fierirecōpēſatio bn̄ficij ſic̄ pͥus. Et tn̄ quātū fieri pōtſalua honeſtate: mēoria debet haberi preſtiti bn̄ficij ẜm ph̓m. ix. ethi. Cuꝫ aūt recōpēſatio bn̄ficiprecipue pēdet ex affectu: eo mō debet fieri recōpēſatio quo magis ſit vtilis. Si tn̄ per eius incuriā poſtea in danū ipſius vertatur: non imputatur recōpenſāti. Debꝫ āt bn̄ficij recōpenſatio attendi: ſeu fieri magis ẜm affectū bn̄ficiatis qͣꝫ ẜmeffectum. vn̄ Sene. in li. de beneficijs dicit Nonnūqͣꝫ magis nos obligat: qui d̓dit parua magnifice: qͣꝫ qui exiguum tribuit: ſed libenter. ¶ Procuius declaratiōe dicit. b. Tho. 2ª. 2ᵉ. q. cvi. ar. v.ꝙ non recōpenſatio bn̄ficij pōt ad tres virtutespertinere .ſ. ad iuſticiā: gratiā ⁊ amicitiā. Ad iuſticiā quidē pertinet qn̄ recōpenſatio hēt rōnē debiti legalis ſic̄ in mutuo: ⁊ alijs hiꝰ. Et in tali recōpenſatiōe debet attēdi recōpenſatio ẜm quātitatem dati. Ad amicitiā aūt pertinet recōpēſatiobn̄ficij: ⁊ ſimiliter ad v̓tute gr̄e: ſecūduꝫ ꝙ habetrōnem debiti moralis: aliter tn̄ ⁊ aliter. Nam inrecōpenſatiōe amicitie oportet habere reſpectūad amicitie cauſā vn̄ in amicitia vtili dꝫ fieri recōpēſatio ẜm vtilitateꝫ quā quis ē cōſecutus exbn̄ficio. In amicitia aūt honeſti debet in recōpēſatione haberi reſpectus ad dilectiōem: ſeu affectu dātis: qꝛ hoc precipue requiritur ad v̓tuteꝫ:vt dr̄ in viij. ethi. Et ſimiliter qꝛ gr̄a reſpicit bn̄ſiciū ẜm ꝙ eſt gratis impēſum: qd̓ quidē pertinetad effectū. Iō. gr̄e recōpenſatio magis reſpicit affectū dātis qͣꝫ effectū. Beneficiū ergo ẜm ꝙ laudabile eſt: ⁊ ei debetur gr̄e recōpenſatō: materialiter quidē cōſiſtit in effectu: ſed formaliter ⁊ prīcipaliter in voluntate: que ⁊ ſi videri per ſe abhoīe nō poſſūt: tn̄ per ſigna aliqua manifeſtaturaffectus bn̄ficiantis: ⁊ cognoſci pōt: puta: qꝛ gaudenter ⁊ prompte aliquis beneficium impetrat.vnde Sen̄. Beneficiū non in eo quod fit aut datur conſiſtit: ſed in ip̄o dātis aūt faciētis aīo Itēẜm. b. Tho. 2ª. 2ᵉ. q. cvi. ar. vi. In recōpenſationebeneficij oꝫ aliqd̓ plus exhibere qͣꝫ quis accepitſi pōt. Rō huius ē ẜm. b. Tho. quia recōpēſatiogr̄e reſpicit bn̄ficiū ẜm voͣluntatem bn̄ficiantis.In quo quidem hoc cōmendabile videt̉ ꝙ gratis bn̄ficium ꝯtulit bn̄factor: ad qd̓ non tenebat̉Et iō qui bn̄ficiū accepit ad hoc obligat̉ ex debito honeſtatis: vt ſimiliter aliꝗd gratis impendatNon aūt videtur aliꝗd gratis impēdere niſi excedat quātitatē accepti bn̄ficij qꝛ qͣꝫdiu recōperſat minus vel equale: nō videtur facere gratis:ſꝫ reddere qd̓ accepit Et iō gr̄e recōpenſatio ſenper tendit ad hoc vt ꝓ ſuo poſſe reddat aliquidmaius. Filius aūt ⁊ ſi nō poſſit parentibus recō

penſare in bn̄ficio equale vel maius ad id qd̓ accepit ab eis .ſ. eſſe ⁊ viuere qͣꝫtū ad qͣntitatē datipōt tn̄ reddere parētibus aliꝗd maius quantuꝫad effectū. Et qꝛ debitū gratitudīs ex charitatederiuatur: que quāto plus ſoluit̉ tāto magis debet̉: ẜm illud ad Ro. xiij. Nemini quicqͣꝫ debeatis niſi vt inuicē diligatꝭ. Iō n̄ ē incōueniēs ſi obligatio gratitudinis ſit interminabilis. §. IIII.Sciendumᵐ ſedtem ſunt cauēdain bn̄ficioꝝ collationevel recōpenſatōne. Primū eſt obliuio. vn̄ Sen̄.in. iij. de benefi. Ingratus eſt qui beneficiū ſe ecaccepiſſe negat qd̓ accepit. Ingratus ē qui diſſimulat. Ingratus ē qui n̄ reddit. Ingratiſſimusomniū qui ē oblitus. Illi .n. qui n ſoluerūt: tamēdicūt: ⁊ eſt apud illos veſtigiū meritoꝝ intra cōſcientiā excluſoꝝ: ⁊ aliqn̄ ꝯuerti ad referendumgr̄am aliqua cā poſſūt: ſi illos pudor āmouerit:ſi facilis occaſio mutauerit: hoc fieri nunqͣꝫ pōtcui bn̄ficiū totū elapſū eſt: apparet illū n̄ ſepe dereddēdo cogitaſſe: cui obrepſit obliuio. ¶ Secūdū cauendū eſt iniurie illatio vel affectatio ergaeū cui ꝗs vult bn̄facere vel recōpenſare ꝓ acceptis bn̄ficijs. vn̄ Sen̄. in. v. de bn̄. Minꝰ grati ſūtꝗ aliꝗd incōmodi impcari ſolēt his ꝗbꝰ obligatiſūt: vt ꝓbēt affectū bn̄ficioꝝ mēorē: quoꝝ aīmusſil̓imꝰ ē puero amore fragrātibꝰ: ꝗ aīce ſue optātexiliū vt deſertā fugienteqꝫ comitent̉. Optat inopīa: vt magꝭ deſiderāti donēt. Optāt morbū vtaſſideāt: ⁊ ꝗcꝗd inimicis aptarēt amātes vellētfieri: fere idē exitus ē odij ⁊ amoris inſani. IdeꝫSen̄. Ncꝗtia eſt vt extrahas mergere: euertere:vt ſuſcites: vt dimittas includere. Nō ē bn̄ficiuꝫiniurie finis: ⁊ vulneris malo ſanes. ¶ Iertiumcauendū ē nimis feſtinatio in recōpenſādo bn̄ſiciū. Sen̄. in li. d̓ bn̄fi. Ante oīa diſcamus bn̄ficiadebere. Nemo libēter reddit qd̓ inuitus debet:⁊ qd̓ apud ſe eſſe nō vult: onus iudicat eſſe n̄ munus. Idē. retinendi ſignū eſt ꝓtinꝰ aliud munꝰ remittere ⁊ munere expugnare. Quinimis cito cūpit: ſoluere īuitus debet: ⁊ ꝗ inuitus dꝫ ingratꝰ ē:Et vt dicit. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. c. vi. ar. iiij. Quātuꝫ adaffectū ſtati fieri dꝫ recōpenſatio bn̄ficij accepti:vt .ſ. benigne ſuſcipiat: ⁊ beniuolentiā ad dantemon̄dat. Un̄ idē Sen̄. Uis reddere bn̄ficiū: benigne accipe. Sꝫ qͣꝫtum ad effectū dꝫ expectari tēpus opportunū ad recōpenſandū: ⁊ nō ſtatī fierivt dictū ē. Nec ē ſimile d̓ eo qd̓ debet̉ alicui ſinecerto termino: vt in ꝯtractibꝰ ⁊ ex maleficijs: ꝗadebitū legale: qͣle ē illud: cū ſit ex obligatione noceſſarie eꝗtatis: ē ſtatī ſoluēdū: alioꝗn̄ n̄ eēt ꝯſerliata iuſticie eqͣlitas: ſi vnꝰ retinet re alteriꝰ abſqꝫeiꝰ volūtate. Sꝫ debitū morale qͣle ē in recōpenſatiōe bn̄ficioꝝ depēdet ex honeſtate dātis. Et iōdꝫ reddi debito tꝑe: ẜm ꝙ exigit rectitudo v̓tutꝭ.¶ Quarto cauenda eſt nimia dilatio. Un̄ Salomon in ꝓuer. Ne dicas aīco tuo: reuertere crascū ſtatim poſſis dare. Sen̄. ij. de bn̄fi. Errat ſi ꝗsſperat rn̄ſuꝝ ſibi: quē dilatione laſſauit expecta-