Capitulū VIII.
ponere virtutē vn̄ ꝓcedit. Sꝫ reddere debitumalicui qd̓ facit religio ꝑ actū eiꝰ: qꝛ reddit d̓o debitū honorē: hꝫ rōnem boni: qꝛ ꝑ hoc ꝙ reddit̉alteri debitū ab aliqͦ: ꝯſtituit̉ ordo in ꝓportioneꝯueniēti reſpectu ip̄ius: qͣſi cōueniēter ordinatꝰad ip̄m. Ordo aūt hꝫ rōnem boni ſicut modus ⁊pes ẜm Aug. ergo religio ē v̓tus. ¶ Quantū ad2 .ſ. ꝙ ſit ſpālis virtus on̄ditur ſic. Cū v̓tus ordinet̉ ad bonū vbi ē ſpālis ratio boni: ibi oꝫ eſſeſpālem virtutē. bonū aūt ad qd̓ ordinat̉ religio:ē exhibe̓ deo debitū cultū ⁊ honorē. Honor aūdebet̉ alicui rōne excellētie. Et qꝛ deo competiſingularis excellētia in qͣꝫtum oīa in infinitū trāſcendit: ẜm om̄imodū exceſſū: iō ei debet̉ ſpālishonor ſicut ⁊ ī rebꝰ hūanis. Uidemus .n. qꝛ diuerẜ excellētijs ꝑſonaꝝ diuerſus honor debet̉qꝛ aliꝰ pr̄i aliꝰ regi. Eſt ergo religio ſpālis v̓tusꝘ ſit vna v̓tus qͣꝫuis honor exhibeat̉ tribusꝑſonis diuinis: ꝓbat̉ ſic. Hītus diſtinguunt̉ ẜmdiuerſā rōnem obiecti. Pertinet aūt ad religionē exhibere reuerētiā vni deo ẜm vnā rōnem īqͣꝫtū .ſ. eſt primū pͥncipiū creatiōis ⁊ gubernationis reꝝ. Perſone .n. diuine qͣꝫuis ſint tres ſūt tn̄vnū pͥncipiū creatiōis ⁊ gubernationis reꝝ: ⁊ iōeis vna religiōe ſeruit̉. Nō eſt aūt v̓tus theologica: ſicut fides: ſpes: ⁊ charitas: qꝛ iſte hn̄t deū ⁊ꝓ fine ⁊ ꝓ obiecto ſeu materia: credimꝰ .n. deū: ſꝫreligio n̄hꝫ deū ꝓ materia: materia .n. eius ē actꝰiut in diuino cultū ꝗ n̄ attingūt ex ſe ſꝫ ē virtꝰralis cuiꝰ eē ē circa ea q̄ ſūt ad finē. Et qꝛ hꝫdeū ꝓ fine ꝓxīorē maxīa moraliū. Itē nota ꝙ latria idē ē qd̓ religio. eſt aūt vocabulū grecū ⁊ interp̄tat̉ latine ſeruitus ſignificās n̄ oēm ẜuitutēſed illā q̄ exhibet̉ alicui vt pͥmo pͥncipio oīm ⁊ vl̓timo fini: ⁊ iō ſoli deo exhibēda. Et pͥmo quideꝫinterius mēte nos ei ſubijciēdo vt nr̄o creatori.Secūdo exteriꝰ aliqͣ oꝑa faciēdo exteriꝰ in eiushonorē: qͣſi ꝑ illa ꝓteſtādo nos ẜuos eiꝰ. Exhibemus āt deo reuerentiā ⁊ honorē: n̄ ꝑꝑ ip̄m ꝗ eſtnoramꝰ mēs nr̄a ei ſubijcit̉: ⁊ ī hoc eiꝰ ꝑfectio ꝯſiſtit. Quelibet .n. res ꝑficit̉ ꝑ hͦ ꝙ ſuo ſuꝑiori ſubdit̉ ſicut corpꝰ ꝑ hoc ꝙ viuificat̉ ab aīa. .§. III.De ſanctitate nota ſecundū. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxxi. ꝙ ē eadē v̓tus cumreligione ẜm eſſentiā: ſꝫ differt ẜm rōnē. Pro cdeclaratiōe ſciendū ꝙ ſāctitas tripl̓r ſumit̉ .ſ. ꝓut importat firmitatē: puritatē: ⁊ ad dei cultū applicationē. ¶ Quantū ad pͥmū ſciendū ꝙ apudantiquos ſācta dicebant̉: qͥ legibus erat iniūctavt violari nō deberēt. Un̄ dr̄ aliqd̓ ſancitum: ꝗaē legibus firmatū. ¶ Quantū ad ẜm .ſ. ꝓut īportat mūdiciā: huic ſignificatiōi cōpetit nomē grecū vꝫ Agios qd̓ latine dr̄ ſine terra. Pōt aūt ẜmlatinos hͦ nomē ſāctus ad mūditiā ꝑtinere: vt dieatur ſāctus qͣſi ſanguīe tinctus eo ꝙ antiquitꝰ
illi ꝗ purificari volebāt: ſāguīe hoſtie intīgebāt̉:vt dicit Iſido. in lib. etymo. ¶Quantū ad tertiūvtraqꝫ ſignificatio .ſ. firmitatꝭ ⁊ mūdicie cōpetit:vt ſāctitas attribuat̉ his q̄ diuīo cultui applicāt̉ita v̓t n̄ ſolū hoīes ſed tēpla ⁊ vaſa ⁊ alia hiꝰ etiāſāctificari dicunt̉: ex hoc ꝙ cultui diuino applicatur. Mudicia .n. neceſſaria ē ex hoc ꝙ mensdeo applicet̉: qꝛ mēs hūana inꝗnatur ex hoc ꝙinferioribus rebus iungit̉: ſicut ⁊ q̄libet res exꝯmixtione peioris ſordeſcit: vt argentū ex cōmixtione plūbi. Oꝫ aūt ꝙ mens ab inferioribꝰ rebꝰabſtrahat̉: ad hoc ꝙ ſup̄me rei poſſit ꝯiungi: ⁊ iōmēs ſine mūdicia deo applicari n̄ pōt: vnde adHeb. vlt. Pacē ſeꝗmini cū oībus ⁊ ſāctimoniā:ſine qͥ nemo videbit deū. Firmitas etiā exigiturad hoc ꝙ mēs deo applicet̉. Applicat̉ .n. ſic̄ vltimo fini: ⁊ pͥmo pͥncipio: hiꝰ aūt oportet eē maxīeīmobilia. Un̄ apl̓s ad Ro. viij. Certꝰ ſū .n. ꝙ neqꝫmors neqꝫ vita ſeꝑabit me a charitate: ſic gͦ ſāctitas dr̄ ꝑ qua mens ſeip̄am ⁊ actus ſuos applicatdeo. Un̄ n̄ differt a religione ẜm eſſentiā ſꝫ ſoluꝫrōne. Mera .n. religio dr̄ ẜm ꝙ exhibet deo debitū famulatū in his q̄ ſpāliter ꝑtinēt ad cultumdiuinū vt in ſacrificijs oblationibus ⁊ alijs hiꝰ.Sanctitas aūt dicitur ẜm ꝙ hō nō ſolū hoc: ſꝫalia virtutū oꝑa refert in deuꝫ: vel ẜm ꝙ homoſe diſponit ꝑ bona oꝑa ad cultū diuinum.¶ De oratione. c. viij.Ęoratione que ēactus religiōis. Nota ẜm. b. Tho. 2ª2ᵉ. q. lxxxiij. ꝙ triplex fuit error antiquoꝝ circa or̄oneꝫ. ¶ Quida .n. poſuerūt ꝙ reshūane nō regūtur diuina ꝓuidētiā: ex quo ſeꝗt̉ꝙ vanū ſit orare oīo ⁊ deuꝫ colere. Et de his dr̄Malach̓. iij. dixiſtis. Uanus ē oīs ꝗ ſeruit deo.¶ Secūda opi. fuit ponētiū oīa in ſe ⁊ rebꝰ hūanis ex neceſſitate ꝯtingere ſiue ex īmutabilitatediuine ꝓuidētie: ſiue ex neceſſitate ſtellaꝝ: ſeu excōmixtione cauſaꝝ: ⁊ ẜm hoc excludit̉ etiam or̄onis vtilitas. ¶ Tertia opi. fuit ponentiū res ꝗdēhūanas diuina ꝓuidētia regi: ⁊ ꝙ res n̄ ꝓueniūtex neceſſitate: ſꝫ dicebāt diſpoſitionē diuine ꝓuidentie variabilē eſſe: ⁊ ꝙ or̄onibus ⁊ alijs q̄ ꝑtinent ad cultū dei diſpoſitio diuīe ꝓuidētie īmutat̉: hec aūt oīa improbant̉ in pͥma ꝑte. Et id̓o oꝫſic īducere or̄onis vtilitatē vt neqꝫ rebꝰ hūanisdiuine ꝓuidētie ſubiectis neceſſitatē imponiamneqꝫ diuinā diſpoſitōeꝫ mutabilē extimemꝰ. Adhiꝰ gͦ euidentiā ē ꝯſiderandū: ꝙ ex diuina ꝓuidētia n̄ ſolū diſponit̉ ꝗ effectꝰ fiāt: ſed etiā ex ꝗbuscāis ⁊ quo ordine ꝓueniāt. Inter ceteras at. cāsſt̓ ēt qͦrūdā effectuū cāe actꝰ hūani. Un̄ oꝫ hoīeagere aliqͣ n̄ vt ꝑ actus ſuos diuinā diſpoſitionīmutēt ſed vt ꝑ actus ſuos impleāt quoſdā effectus ẜm ordinē a deo diſpoſitū: ⁊ idem ē etiā in