Capitulum. IIII.

ſeruus p̄ceptis dn̄i parere dꝫ. Eſt .n. gr̄a dn̄i ⁊ nōſui. Inter viꝝ ⁊ vxorē ponit̉ ius qd̓ vxorium dr̄ẜm ꝙ a viro n̄ ſeruiliter: ſꝫ ſocialiter tractari dꝫ:⁊ ipſa curā rei familiaris intrinſecā tenet̉ gerē.Inter pr̄em ⁊ filiū ponit̉ ius pr̄nū: ẜm ꝙ filiꝰ pr̄iobedire debet ⁊ pr̄ filio hereditatē ſeruare: ⁊ eūin diſciplina tenere. ¶ Secūda cōitas eſt vicusꝗ ex paucis domibꝰ ꝯſtat: habuit autē hec cōitasneceſſitatē ſue originis hoc mō. Naꝫ domeſticemultitudinis multiplicatis ꝑ generationē filijsnepotibꝰ ⁊ filioꝝ filijs: ſicqꝫ pͦ multitudīe ⁊ abſqꝫꝯfuſione in vna domo habitare n̄ valentibus: facta ē aliqua multitudo domoꝝ que ẜm ph̓m vici nomen accepit. Uicus aūt cū conſtat ex collateralibus: ꝓpinquis: filijs: nepotibus: ⁊ alia hiꝰnō ꝓprie eſt apta legalia p̄cepta ſuſcipere: ſꝫ iuriciuitatis ſubeſſe debet. Ad ciuilem tn̄ multitudinē ꝓpīquius accedit qͣꝫ domus maxime ſi in domoꝝ qͣntitate creuit: vn̄ poſſit aliqua iura īſtituere. Sufficit aūt ad directionē haꝝ duaꝝ cōitatūpr̄na admonitio ſuoꝝ ꝓgenitoꝝ. ¶ Tertia cōitaseſt ciuitas ⁊ hec eſt ꝑfecta: que nō ſolum ꝯſiſtit exmultis domibus: ſed etiā ex multis vicis: vt tradit phūs in eodem li. pol̓. Eadē autē neceſſitatecōpulſi ſunt hoīes edificare ciuitatē: qͣ ⁊ vicum.Na ſicut creſcētibus collateraneis filijs ⁊ nepotibus factꝰ ē v̓icus: ſic multiplicatis eiſdē in parētibus ⁊ cognationibus facta ē ciuitas: q̄ ſcd̓mph̓m eſt ꝑfecta cōitas. Et hec ſi ẜm aliqd̓ ius viuit ⁊ ad cōem vtilitatē ordinat̉ dicetur populusNā ẜm dictū Tul̓. qd̓ Aug. introducit. ij. de ciuitate dei. Populus ē cetus iuris ꝯſenſu ⁊ vtilitatis cōione ſociatus: ex quo pꝫ ꝙ ad rōnem ppl̓iſiue ciuitatis ꝑtinet ꝙ ſub aliqua lege viuat ⁊ cōmune bonū intendat. Sola ergo cōitas boni populi ē legalis iuſticie ſuſceptiua ⁊ ad ip̄am ꝓpriep̄cepta ſunt ferēda. Solon vnus de primis legiſlatoribus n̄ niſi fundata athenienſiū ciuitate leges condidit. Quādiu etiā pr̄es veteris teſtam̄tiAbrahā Iſaac ⁊ Iacob in vna familia vel vicohabitauerūt. Legalem ꝯſeruantiā a deo n̄ ſuſceperunt: qꝛ eoꝝ monita ad inſtructionem familieſufficiebant. Congregato aūt populo ꝗ iam legalis iuſticie poterit eſſe capax: deus legē ꝑ moiſēdedit. ¶ Ad hoc aūt ꝙ ppl̓s ſit in iuris ꝯſenſu ⁊cōi vtilitate ſociatus: reꝗͥritur primo ꝙ per amorē ad inuicē ſic collectus ſint mēbra vnius corporis. Si .n. inter ſe ſic vinculo amoris fuerit cōiunctus: tollētur rixe: homicidia: ⁊ alia que pn̄tſtatū pacificum ꝑturbare. Un̄ quedā cōia charitatis p̄cepta in lege ſunt ferenda: ad hoc ꝙ ciuesaſſueſcant ſibi inuicē mutua obſequia impendere. ſic .n. mādat deus Deū. xxij. ſi inquit videbisbouē vel ouem fr̄is tui errantē non preteribis:ſed reduces fratri tuo: ſi tranſieris ꝑ viam ⁊ ſitieris: ingredi poteris vineā ⁊ comedere quantumplacet ⁊ ſic de alijs. Quantū ad pauꝑes ꝯcedebatur: vt pro eis eſſent manipuli omiſſi ⁊ racemi in

vineis remanentes. Item ꝙ anno decimo ad decimam venirēt leuites: ⁊ ꝑegrinus: ⁊ pupillus: ⁊vidua: ⁊ comederent ⁊ ſaturarētur. Et ml̓ta talia ſtatuit lex moſaica ad ꝯſeruationeꝫ mutui amoris. Un̄ dicit Tull̓. Non ſolū nobis diuiteseſſe volumus: ſed etiā liberis: ꝓpinꝗs: amicis: ⁊maxime reipublice. ſingulorū enim facultates ⁊copie diuitie ſunt ciuitatis. Ioſephꝰ ſicut ait Egiſippus viſa deſtructione ciuitatis hieroſolymitane flere cepit: eo ꝙ mori ei deſuiſſꝫ an̄ patrie ruinā. Ecce quātus amor aderat hoī infideli: ꝗ mori optabat: cernens ſuos ꝯciues vita pͥuatos. Etalijs quidē amor erat ī antiquis ꝗ ſicut narratSen̄. non eſtimabant aliquē bene viuere niſi viueret ad alioꝝ vtilitatem. Un̄ dicit in quadā ep̄iſtola. Non ſibi viuit ꝗ nemini viuit. ¶ Secūdoqͣꝫtum ad ꝯuerſatione populi neceſſe ē ꝙ ciuesſint fideles principi. Habet .n. ſe pͥnceps in republica ad modū capitis: ẜm illud dictū ſauli. i. ℟xv. Cū eſſes ꝑuulus ī oculis tuis: caput factusē in tribubus iſrl̓. Uidemus .n. in corꝑe naturali ꝙ membra exhibent capiti ⁊ defenſionē ⁊ honorificentiā. Defenſionem quidē quia naturalimotu ad tuitionē capitis ſe exponūt ſicut manꝰ⁊ brachiū ī magnis ⁊ ſubditis ꝑiculis: nulla enīdeliberatione rōnis p̄habita ad defendendū caput ſe erigunt. Qd̓ etiam apparet in aīalibus irrōnabilibꝰ. Un̄ ſerpens naturali aſtutia cū ꝑcutitur: ſtatim abſconſo capite corpus ꝑcuſſioni exponit. Hoc quidē dꝫ apparere ī corꝑe ciuitatisex hoībus collecto..§. IIII.Quantū ad ſecūdumſ. de multiplici principandi dominio. Sciēdū ēꝙ ſicut patet ex his que dicit ph̓s in. i. pol̓. Tresſunt p̄cipue ſpēs principandi. Primus quidem⁊ principalis principatus ē regni: in quo vnꝰ pͥncipatur ẜm virtute: ⁊ iſte ē optimus inter om̄espͥncipandi modos. Rep̄ſentat enim diuinū regimen: quo totus mūdus ab vno creatore gubernatur. Rep̄ſētat etiā ordinationē nature ꝑ quāomuis multitudo ⁊ difformitas ad aliqd̓ vnumgubernans reducitur: ſicut omnia mobilia advnum primū mobile celū. Ex hoc enim regimine facilius iuſticia legis implēda mandat̉. Cū .n.plures pͥncipātur: freq̄nterint̓ eos diſſenſio oritur: ac ꝑ hoc pacis vnitas ꝑ ipſos diuiſos īpedit̉Uerūtn̄ ꝓpter magnam ptātem q̄ vni ꝯcediturd̓ facili regimē degenerat in tyrannidē: niſi ſit ꝑfecta virtus eius cui talis ptās conceditur: qꝛ ſicut dicit ph̓s. iiij. ethi. Nō eſt niſi virtuoſi bn̄ ferre bonas fortunas: ꝑfecta autē virtus in paucisinuenitur. Sicut aūt tale regimē ē optimus pͥncipatus: niſi degeneret: ſic tyrānidis qͥ eſt hꝰ regiminis corruptio:ē peſſimꝰ prīcipatus. Illud enīē peſſimū qd̓ optimū tollit. ¶ Secūdus pͥncipatus ē regimē optimatū prīcipantiū ẜm v̓tutē: etvocatur ariſtrogocia .i. poteſtas optimoꝝ in qua