Titulus. V.
mutationes reꝝ venaliū. Et diſtributiuā ꝑ quaꝫqui p̄eſt dirigitur in rite diſtribuēdo bona cōiaſubditoꝝ qualitate ẜuata. ¶ Pro cuiꝰ maiori declaratione circa iuſticiam ipſam particularemſeu virtute cardinalem: ſciendum ẜm. b. Cho. 2º2ᵉ. q. lxi. Ꝙ iuſticia cōſiſtit circa quaſda oꝑationes exteriores .ſ. diſtributionē ⁊ cōmutationeꝫ:que quidē ſunt vſus quorundā exterioꝝ vel rerū vel ꝑſonaꝝ vel opeꝝ. Reꝝ quidē ſicut cū aliquis aufert alicui re ſuā vel reſtituit. Perſonarū ſicut cū aliquis in ꝓpria ꝑſona alteri iniuriāfacit: ꝑcutiendo eū: aut v̓bis cōtumeliando. Ueletiā cū irreuerētiā exhibet. Opeꝝ ſicut cū aliꝗsiniuſte exigit vel alteri reddit aliqd̓ opus. Si ergo accipiatur vt materia vtriuſqꝫ v̓tutis: ea quorū oꝑationes ſunt vſus eadē ē materia diſtributiue ⁊ cōmutatiue iuſticie. Nam ⁊ res diſtribuipn̄t ⁊ cōicari ab vno in alios. Eſt etiā vt quedaꝫdiſtributio laborioſoꝝ operū ⁊ recōpenſatō. Siaūt accipiātur vt materia vtriuſqꝫ virtutis actiones ip̄e pͥncipales ꝗbus vtimur ꝑſonis: rebus: ⁊oꝑbus: ſic inuenitur vtrobiqꝫ aliā materia. Nādiſtributiua iuſticia ē diſtributionis directiua.Et cōmutatiua ē directiua cōmutationū q̄ attendi pn̄t inter duas ꝑſonas. Cōmutationū aūt quedā ſunt inuolūtarie ⁊ quedā volūtarie. Et inuolūtarie quidē qn̄ quis vtit̉ re alterius: ꝑſona vl̓oꝑe eo inuito. Quod quidē ꝯtingit qn̄qꝫ occulteꝑ fraudē: qn̄qꝫ manifeſte ꝑ violentia: vtrūqꝫ aūtꝯtingit aūt in rem aūt in ꝑſona. Et ſi in ꝑſonam:aūt ꝓpriā aūt ꝯiunctā. Et in rem quidē ſi ꝗs accipit rē alterius occulte: vocat̉ furtū: ſi maīfeſtevocat̉ rapinā. In ꝑſonā aūt ꝓpriam vel qͣꝫtuꝫ adip̄am ꝯſiſtentiā ꝑſone: vel qͣꝫtum ad dignitatemeius. Si qͣꝫtuꝫ ad ꝯſiſtentiā ꝑſone ſic ledit̉ aliꝗsocculte ꝑ doloſam occiſione vel ꝑcuſſionem velveneni exhibitionē. Manifeſte vt ꝑ manifeſtamocciſione vel ꝑcuſſionē vel incarcerationē. velmutilationē. Quantū aūt ad dignitatē ꝑſone leditur ꝗs occulte ꝑ falſa teſtimoniā ⁊ detractiōesꝗbus alicui aufertur fama ſua. Manifeſte autēꝑ accuſationē in iudicio vel ꝯuīciationē: ¶ Quātū aūt ad ꝑſonā ꝯiunctā leditur ꝗs in vxore vt īpluribus occulte ꝑ adulteriū. In ſeruo cū aliꝗsſeruū ſeducit: vt a dn̄o diſcedat: ⁊ hoc etiā manifeſte fieri pōt. Et eadē rō eſt de alijs ꝑſonis ꝯiuctis: in qͣs pn̄t oībus modis iniurie circa has ꝑſonas exerceri. An̄ qꝛ ſeruus ē poſſeſſio quedaꝫdn̄i: refert̉ hoc ad furtū. Uolūtarie aūt cōmutationes dicunt̉: qn̄ aliꝗs volūtarie trāſfert rē ſuāin alteꝝ. Et ſi quidē rem ſuā ſimpl̓r tranſfert inalteꝝ abſqꝫ debito: ſicut in donatione n̄ eſt actusiuſticie. ſꝫ liberalitatis. In tantū aūt ad cōmutationē ſeu cōmutatiuā iuſticiā volūtaria trāſlatōꝑtinet: in qͣꝫtum ibi aliꝗd ē de rōne debiti. Qd̓ ꝙdem ꝯtingit ml̓tipliciter. Uno mō qn̄ ꝗs ſimpliciter trāſfert rē ſuam in alteꝝ ꝓ recōpenſationealterius: ⁊ ſic ē commutatio ⁊ venditio. Alio mō
cū quis tradit rē ſuam alteri ꝯcedens ei vſū reicū debito recuꝑandi rē. Et ſiquidem gratis ꝯcedit vſū rei: vocat̉ vſufructus ī rebus que aliꝗdfructificant: vel ſimplex mutuū: vel accōmodatū in his q̄ n̄ fructificāt: ſicut denarij: vaſa ⁊ hiꝰ.Si v̓o nec ip̄e vſus gratis ꝯcedit̉: vocat̉ locatio⁊ ꝯductio. Tertio mō tradit aliꝗs rem ſuā vt recuꝑandā n̄ rōne vſus: ſꝫ rōne cōuerſatiōis: ſi indepoſito. Uel rōne obligatōnis ſicut cū ꝗs remſua pignori obligat: ſeu cū quis ꝓ alio fideiubetIn oībus aūt his actōibus volūtarijs vel inuolūtarijs: ē eadē rō accipiendi mediū: ẜm equalitatē recōpenſatiōis: ⁊ iō oēs iſte actiones ꝑtinētad vnā ſpēm iuſticie .ſ. commutatiōis: hec oīa. b.Tho. Et nota ꝙ in cōmutatiōibus inuolūtarijsreꝑiunt̉ diuerſe ſpēs pctōꝝ: que hn̄t ꝓpria noīa⁊ ꝑtinet oīa ad īiuſticia: videlicꝫ furtū: rapīa: homicidiū: veneficiū: incarceratio: mutilato: verberatio: falſa accuſatio: detractio: d̓riſio: ꝯtumelia:ſuſurratio: maledictio: adulteriū ⁊ hiꝰ. de ꝗbusoībus habes ſupra in. ij. ꝑte. Et hec oīa reducūt̉ad iuſticiā cōmutatiuā: ꝑ recōpēſationē iniurie⁊ dāni ab eo ꝗ fecit ei cui fecit ⁊ bono cōi quodleſit. que recompenſatio dicitur reſtitutio ſeu recōpenſatio. Et dicitur in. v. ethi. Iuſtū cōtra paſſum qd̓ etiā incōmutatiōibus voluntarijs dicitur ea iuſtū cōtra paſſum. Et dr̄ cōtra paſſū ẜmb. tho. ex eo ꝙ recompenſatio fit ẜm equalitatē:vt .ſ. recōpenſatio ſit equalis actiōi: Non autē ſꝑeſſꝫ equalis: ſi idem ſpecie aliquis pateretur qd̓fecit. Nā ſi quis percuteret principē: ſi tn̄ ip̄e repercuteretur: tunc maior eēt actio qͣꝫ paſſio ⁊ nōequalis. Et ideo non ſolū ꝑcutitur. ſꝫ multo grauius punitur. Similiter ſi quis aliū inuoluntariū in re ſua dānificat: ſi ſolū puniretur etiaꝫ iudicio ꝙ reſtitueret reꝫ ablata: maior eēt actio qͣꝫpaſſio qꝛ ipſe n̄ fuſtiuꝫ dānū ſicut ip̄e intulit. Un̄pūitur vt rem multiplicius reſtituat: qꝛ danificauit etiā non ſolū rem priuatā ſꝫ etiā reꝫ publicā:tutele ſecuritatē infrīgēdo. Similiter in cōmutatōibus voluntarijs ſi ſimpl̓r daretur vna respro altera indifferēter eſſet alij inequalitas magna: qꝛ vna ē ml̓to maioris valoris: Et iō oportet ẜm quādā ꝓportionatā mēſuratōeꝫ adequare paſſiōeꝫ actiōi in cōmutatiōibus que inuenteſūt. In iuſticia aūt diſtributiua nō hꝫ locū iuſtuꝫcōtra paſſū: ex eo qꝛ in iuſticia diſtributīa n̄ attēditur equalitas ẜm portiōeꝫ rei ad rem vel paſſionis ad actiōeꝫ. Un̄ dr̄ cōtra paſſū ſꝫ ẜꝫ ꝓportionabilitatē rerū ad perſonas. De cōmutatiōibusvolūtarijs .ſ. emptōe: venditiōe: permutatōe: mutuo: accōmodato: depoſito: pignoratiōe: locatiōeet cōductiōe: fideiiſſiōe. Et qūo ſit iuſta vel iniuſta. Et de vſura q̄ in his ꝯmittit̉ hēs ſupra in. ij.parte. ti. i. per totū.¶ De iuſticia diſtributiua. ¶ Capitulum. iij.