Druckschrift 
4 (1481)
Einzelbild herunterladen
 

Titulus. V.

mutationes reꝝ venaliū. Et diſtributiuā quaꝫqui p̄eſt dirigitur in rite diſtribuēdo bona cōiaſubditoꝝ qualitate ẜuata. Pro cuiꝰ maiori declaratione circa iuſticiam ipſam particularemſeu virtute cardinalem: ſciendum ẜm. b. Cho.2ᵉ. q. lxi. iuſticia cōſiſtit circa quaſda oꝑationes exteriores .ſ. diſtributionē cōmutationeꝫ:que quidē ſunt vſus quorundā exterioꝝ vel re vel ꝑſonaꝝ vel opeꝝ. Reꝝ quidē ſicut aliquis aufert alicui re ſuā vel reſtituit. Perſona ſicut aliquis in ꝓpria ꝑſona alteri iniuriāfacit: ꝑcutiendo: aut v̓bis cōtumeliando. Ueletiā irreuerētiā exhibet. Opeꝝ ſicut aliꝗsiniuſte exigit vel alteri reddit aliqd̓ opus. Si ergo accipiatur vt materia vtriuſqꝫ v̓tutis: ea quo oꝑationes ſunt vſus eadē ē materia diſtributiue cōmutatiue iuſticie. Nam res diſtribuipn̄t cōicari ab vno in alios. Eſt etiā vt quedaꝫdiſtributio laborioſoꝝ operū recōpenſatō. Siaūt accipiātur vt materia vtriuſqꝫ virtutis actiones ip̄e pͥncipales ꝗbus vtimur ꝑſonis: rebus:oꝑbus: ſic inuenitur vtrobiqꝫ aliā materia.diſtributiua iuſticia ē diſtributionis directiua.Et cōmutatiua ē directiua cōmutationū attendi pn̄t inter duas ꝑſonas. Cōmutationū aūt que ſunt inuolūtarie quedā volūtarie. Et inuolūtarie quidē qn̄ quis vtit̉ re alterius: ꝑſona vl̓oꝑe eo inuito. Quod quidē ꝯtingit qn̄qꝫ occulte fraudē: qn̄qꝫ manifeſte violentia: vtrūqꝫ aūtꝯtingit aūt in rem aūt in ꝑſona. Et ſi in ꝑſonam:aūt ꝓpriā aūt ꝯiunctā. Et in rem quidē ſi ꝗs accipit alterius occulte: vocat̉ furtū: ſi maīfeſtevocat̉ rapinā. In ꝑſonā aūt ꝓpriam vel qͣꝫtuꝫ adip̄am ꝯſiſtentiā ꝑſone: vel qͣꝫtum ad dignitatemeius. Si qͣꝫtuꝫ ad ꝯſiſtentiā ꝑſone ſic ledit̉ aliꝗsocculte doloſam occiſione vel ꝑcuſſionem velveneni exhibitionē. Manifeſte vt manifeſtamocciſione vel ꝑcuſſionē vel incarcerationē. velmutilationē. Quantū aūt ad dignitatē ꝑſone leditur ꝗs occulte falſa teſtimoniā detractiōesꝗbus alicui aufertur fama ſua. Manifeſte autē accuſationē in iudicio vel ꝯuīciationē: Quā aūt ad ꝑſonā ꝯiunctā leditur ꝗs in vxore vt īpluribus occulte adulteriū. In ſeruo aliꝗsſeruū ſeducit: vt a dn̄o diſcedat: hoc etiā manifeſte fieri pōt. Et eadē eſt de alijs ꝑſonis ꝯiuctis: in qͣs pn̄t oībus modis iniurie circa hasſonas exerceri. An̄ qꝛ ſeruus ē poſſeſſio quedaꝫdn̄i: refert̉ hoc ad furtū. Uolūtarie aūt cōmutationes dicunt̉: qn̄ aliꝗs volūtarie trāſfert ſuāin alteꝝ. Et ſi quidē rem ſuā ſimpl̓r tranſfert inalteꝝ abſqꝫ debito: ſicut in donatione eſt actusiuſticie. ſꝫ liberalitatis. In tantū aūt ad cōmutationē ſeu cōmutatiuā iuſticiā volūtaria trāſlatōꝑtinet: in qͣꝫtum ibi aliꝗd ē de rōne debiti. Qd̓dem ꝯtingit ml̓tipliciter. Uno qn̄ ꝗs ſimpliciter trāſfert ſuam in alteꝝ recōpenſationealterius: ſic ē commutatio venditio. Alio

quis tradit ſuam alteri ꝯcedens ei vſū rei debito recuꝑandi. Et ſiquidem gratis ꝯcedit vſū rei: vocat̉ vſufructus ī rebus que aliꝗdfructificant: vel ſimplex mutuū: vel accōmoda in his fructificāt: ſicut denarij: vaſa hiꝰ.Si v̓o nec ip̄e vſus gratis ꝯcedit̉: vocat̉ locatio ꝯductio. Tertio tradit aliꝗs rem ſuā vt recuꝑandā rōne vſus: ſꝫ rōne cōuerſatiōis: ſi indepoſito. Uel rōne obligatōnis ſicut ꝗs remſua pignori obligat: ſeu quis alio fideiubetIn oībus aūt his actōibus volūtarijs vel inuolūtarijs: ē eadē accipiendi mediū: ẜm equalitatē recōpenſatiōis: oēs iſte actiones ꝑtinētad vnā ſpēm iuſticie .ſ. commutatiōis: hec oīa. b.Tho. Et nota in cōmutatiōibus inuolūtarijsreꝑiunt̉ diuerſe ſpēs pctōꝝ: que hn̄t ꝓpria noīa ꝑtinet oīa ad īiuſticia: videlicꝫ furtū: rapīa: homicidiū: veneficiū: incarceratio: mutilato: verberatio: falſa accuſatio: detractio: d̓riſio: ꝯtumelia:ſuſurratio: maledictio: adulteriū hiꝰ. de ꝗbusoībus habes ſupra in. ij. ꝑte. Et hec oīa reducūt̉ad iuſticiā cōmutatiuā: recōpēſationē iniurie dāni ab eo fecit ei cui fecit bono cōi quodleſit. que recompenſatio dicitur reſtitutio ſeu recōpenſatio. Et dicitur in. v. ethi. Iuſtū cōtra paſſum qd̓ etiā incōmutatiōibus voluntarijs dicitur ea iuſtū cōtra paſſum. Et dr̄ cōtra paſſū ẜmb. tho. ex eo recompenſatio fit ẜm equalitatē:vt .ſ. recōpenſatio ſit equalis actiōi: Non autē ſꝑeſſꝫ equalis: ſi idem ſpecie aliquis pateretur qd̓fecit. ſi quis percuteret principē: ſi tn̄ ip̄e repercuteretur: tunc maior eēt actio qͣꝫ paſſioequalis. Et ideo non ſolū ꝑcutitur. ſꝫ multo grauius punitur. Similiter ſi quis aliū inuoluntariū in re ſua dānificat: ſi ſolū puniretur etiaꝫ iudicio reſtitueret reꝫ ablata: maior eēt actio qͣꝫpaſſio qꝛ ipſe fuſtiuꝫ dānū ſicut ip̄e intulit. Un̄pūitur vt rem multiplicius reſtituat: qꝛ danificauit etiā non ſolū rem priuatā ſꝫ etiā reꝫ publicā:tutele ſecuritatē infrīgēdo. Similiter in cōmutatōibus voluntarijs ſi ſimpl̓r daretur vna respro altera indifferēter eſſet alij inequalitas magna: qꝛ vna ē ml̓to maioris valoris: Et oportet ẜm quādā ꝓportionatā mēſuratōeꝫ adequare paſſiōeꝫ actiōi in cōmutatiōibus que inuenteſūt. In iuſticia aūt diſtributiua hꝫ locū iuſtuꝫcōtra paſſū: ex eo qꝛ in iuſticia diſtributīa attēditur equalitas ẜm portiōeꝫ rei ad rem vel paſſionis ad actiōeꝫ. Un̄ dr̄ cōtra paſſū ſꝫ ẜꝫ ꝓportionabilitatē rerū ad perſonas. De cōmutatiōibusvolūtarijs .ſ. emptōe: venditiōe: permutatōe: mutuo: accōmodato: depoſito: pignoratiōe: locatiōeet cōductiōe: fideiiſſiōe. Et qūo ſit iuſta vel iniuſta. Et de vſura in his ꝯmittit̉ hēs ſupra in. ij.parte. ti. i. per totū. De iuſticia diſtributiua. Capitulum. iij.