Titulus .I.

religio: pietas obſeruantia: obedientia: liberalitas: gratia ſeu gratitudo. Uindicatio ſub quacomprehenditur p̄ſentiā in quatum virtus: veritas: affabilitas ſeu amicitiā: ⁊ epicheya ſeu eꝗtas. Fortitudini annectūtur magnanimitas: magnificentia: patientia: ⁊ ꝑſeuerantia. Temperantie annectūtur continentia: manſuetudo: clemētia: modeſtia: ſtudioſitas: eutropelia ſeu vrbanitas: ⁊ humilitas: ⁊ de his patebit infra. ¶ Dicuntur tertio virtutes cardinales. Unde Ambroſiꝰſuper lucam. Scimus virtutes eſſe quatuor cardinales: temperantiam: iuſticiam: prudentiam: ⁊fortitudineꝫ. ¶ Propterea autem dicuntur cardinales vt dicitur in catholicon ad ſimilitudinecardinis in quo motus oſtij firmatur. Cardoautem ẜm eundem eſt vna pars oſtij .ſ. cuneusqui in foramine vertitur. vnde ⁊ cardo dicituraliquando ip̄m foramen. Et dicitur cardo a cardian: qd̓ eſt cor: quia ſicut cor hominem regitꝰ ⁊mouet: ita ille cuneus ianuam regit et mouet.Hinc ⁊ aſſiſtentes Pape precipue dicuntur cardinales: quia per eos mundus debꝫ regi gubernari et moueri: ſicut oſtium per cardinem: hecibi. Unde ꝓuerb. xvi. Sicut oſtium vertitur incardine ita piger in lecto ſuo. Dicūtur ergo cardinales he virtutes: qꝛ per eas vertitur cor humanum ẜm rationem: vt claudatur vitijs: ⁊ aperiatur bonis operibus: de his dicitur Sapien̄.viij. Sobrietatem .i. temperantiam ⁊ prudentiaꝫdocet ⁊ iuſticiam ⁊ virtutem .i. fortitudinem: quibus nil ī vita vtilius eſt hominibꝰ. Et figuraturper velum ex quatuior coloribus intextu: quoderat ante tabernaculum vt ponit magiſter in. iij.ſententiarum. Figuratur etiam per quatuor angulos domus Iob. i. que eſt cōſcientiā ẜm Gre.in moralibus ſignificatur etiā per quatuor animalia: que vidit Ezech. i. c. Aquila enim ſignificat prudentiam: Homo iuſticiam: Leo fortitudīnem: Uitulus temperantiam: ẜm Gregoriū ſuꝑEzech. ⁊ prudentia quideꝫ dicitur cum alijs tribus: cardinalis ⁊ principalis eas excellens nontamen conſueuit dici moralis..§. VII.De dictis virtutibuscardinalibus ẜm Tho. prima ſecunde. q. lxi. art̓.iiij. eſt duplex opinio. Quidam enim dicunt eſſequaſdam conditōnes generales humani animiq̄ inueniunt̉ in oībus v̓tūtibꝰ: ita ſcilicet ꝙ prudentia nil aliud ſit qͣꝫ quedam rectitudo diſcretionis in quibuſcūqꝫ actibus vel materijs. Iuſticia ſit quedam diſpoſitio animi per quaꝫ homooperatur: qd̓ debet in quacunqꝫ materia. Temperantia vero ſit quedam diſpoſitio animi: quemodū quibuſcunqꝫ paſſionibus vel operationibus imponit. Fortitudo autē ſit diſpoſitio animi per quam firmatur in eo ꝙ eſt ẜm rationemcontra quoſcunqꝫ impetus paſſionum vel laborum. Hec quatuor ſic diſtincta: non important

diuerſitatem habituum virtuoſoruꝫ: qͣꝫttum adiuſticiam: fortitudinem ⁊ temperatiam. Cuilibꝫenim virtuti morali: ex hoc ꝙ eſt habitus conusnit ei firmitas quedam: ne a cōtrario remoueatqd̓ ẜm predicta pertinet ad ſortitudinem. Et exhoc ꝙ eſt virtus: habet ꝙ ordinetur ad bonumin quo importatur ratio recti vel debiti quod ꝑtinet ad iuſticiam. Et ex hoc ꝙ moralis eſt: habꝫꝙ modum rationis obſeruet in omnibus: ⁊ vltra non ſe extendat qd̓ pertinet ad temperantiaSolum auteꝫ hoc quod eſt habere diſcretione:quod dicebatur pertinere ad prudentiam: videtur diſtingui ab alijs tribus: in quantum hoc eſtipſius rationis per eſſentiam aliā tria importatquandam participationē rationis. ¶ Alij vero⁊ melius accipiunt has quatuor virtutes ſcd̓mꝙ determinant̉ ad materias ſpeciales. Unaqueqꝫ quidem illarum ad vnam materiam in quaprincipaliter laudatur illa generalis conditio: aqua nomen virtutis accipitur. Et ẜm hoc manifeſtum eſt: ꝙ predicte virtutes ſunt diuerſi habitus ẜm diuerſitatem obiectorū diſtincti. Qd̓ ergo dicit Grego. in. xxij. moral̓. ꝙ prudentia veranon eſt: que iuſta: fortis: ⁊ temperans non ē: poteſt intelligi ẜm primam opinionem dictaꝫ. Uelꝙ iſte virtutes denominatur ad inuicem per redundantiam quandaꝫ: quia a prudentia alie diriguntur. Et quia eſt fortis in periculis mortiseſt habilior ad refrenandum delectabilium concupiſcentiam ⁊ ſic de alijs. ¶ De dictis auteꝫ virtutibus moralibus ſciendum ꝙ non ſunt paſſiones: quod patet ex eo: quia paſſiones ſcd̓m ſeconſiderate: ſe habent̉ ad bonuꝫ ⁊ malum: ſcd̓mꝙ poſſunt conuenire rationi vel non conuenireNihil aūt tale poteſt ꝯuenire virtuti cum ſemꝑſe habeat ad bonū. Dicitur autē virtus moralismediū inter paſſiones: non ẜm eēntiam: qꝛ tūceſſet eiuſdē generis cū extremis: ſed dicitur medium qͣꝫtum ad effectum quia .ſ. inter paſſionesconſtituit mediū. Sed ad actum virtutū poteſtꝯcurrere paſſio: ſic econtrario ad actum vicioꝝPaſſio enim triſticie reperitur in actu inuidie:ẜm ꝙ ꝯtrariatur talis paſſio rōni: ⁊ in miſericordiā: ẜm ꝙ ꝯuenit rationi. Sunt autem virtutesmorales vel circa actus interiores rōnis dirigēdos vt prudētia. Uel circa actꝰ exteriores ad alterū vt iuſticia. Uel circa paſſiones iraſcibiles:que ſunt ſpes ⁊ deſperatio: audacia ⁊ timor: ira⁊ fortitudo. Aut concupiſcibilis que ſunt amor⁊ odium: deſiderium ⁊ abominatio: gaudium ettriſticia. Et de ipſis paſſionibus ſupra in primaparte: vt temperantia. Sed notādum ꝙ ſi paſſiones animi dicantur inordinate affectiones: itaꝙ ꝑ deliberationem rōnis eis aſſentiat̉: ſic nonpn̄t eē in animo ſapientis .i. virtuoſi: vt dicebatſtoici. Sꝫ ſi paſſiones dicatur quicunqꝫ motusappetitus ſenſitiui: ꝗ pueniūt iudiciū rōnis: ſedordināt̉ ab ea: ita ꝙ n̄ eis aſſentiunt: ſic poſſunt