Titulus .I.
bene vtendum: ſed ſit potens ſpeculari verū dehis quorum habet ſcientiam. Sed ꝙ vtatur ſcientia habita: hoc eſt voluntate mouente: ⁊ ideovirtus que perficit voluntatem vt charitas veliuſticia facit bene vti ſpeculatiuis habitibus: etẜm hoc in actibus eorum poteſt eſſe meritū. Solum ergo morales cum prudentia: dicuntur virtutes perfecte. Unde de hoc philoſophus. ij. ethicoꝝ dicit ꝙ virtus eſt habitus electiuus .i. electionem faciens immediate conſiſtēs ẜm determitionem rationis.Differunt antem ſapientia: ſcientia: ⁊ intellectus: in qͣꝫtum virtutes abeis ⁊ in qͣꝫtum dona ſpiritus ſancti: quia in quātum virtutes acquirūtur per exercitium: ⁊ perficiunt hominem in ordine ad felicitatem humanam: ſed in quantum dona infūduntur a deo: ⁊perficiunt hominem in ordine ad felicitatem ſupernam: ad prompte ſequēdum motus ſpiritusſancti quos facit in anima. ¶ He quīqꝫ virtutesintellectuales poſſunt figurari per quinqꝫ virgines ſapientes: ⁊ quinqꝫ ſatuas: de quibus habetur parabola Math̓. xxv. Uirgines omnes ſuntquia in ſe habent integritatem veritatis. Sꝫ ꝗnqꝫ ſapientes accipientes oleum in vaſis cu. lampadibus ſunt ipſe prout debite habentur ⁊ exercentur cū oleo: ſcilicet charitatis in vaſe cordis⁊ lampade clare fame. Quinqꝫ fatue ſunt cū habentur ſine oleo charitatis ⁊ boni exempli: ⁊ hisclauditur ianua paradiſi: alijs aperitur. Et ſapientia quidem ē de diuinis non quidem in quātum habētur diuina reuelatione. hoc enim pertinet ad fidem: ſed in quantum habentur ratione humana. Conſiderat autem ſapientia altiſſimas cauſas: vt dicitur in pͥmo methaphy. vndeconuenienter iudicat ⁊ ordinat de oībus. Quiaenim iudicium perfectum et vniuerſale haberinon poteſt: niſi per reſolutionem ad primas cauſas. Et ideo non ſolum de concluſionibus. iudicat: de quibus ē ſcientia: ſed ⁊ de principijs quorum eſt intellectus. Unde quia conſiderat ſapiētia altiſſimam cauſam que deus eſt: ⁊ per cauſaꝫiudicatur de effectu: ⁊ per cauſam ſuperioreꝫ decauſis ſuperioribus. Ideo ſapientia habet iudicium de omnibus alijs virtutibus intellectualibus ⁊ preeminet ipſis. Et qͣꝫuis de deo in preſenti non poſſit haberi certa cognitio quo ad multa: ſicut habetur de alijs rebus: tamen talis cognitio imꝑfecta ſui nobilitate: preeminet cognitioni etiam perfecte illarum rerum. vnde philoſophus dicit in ſecundo de celo ⁊ mundo: ꝙ magnū eſt de rebus celeſtibus poſſe aliquid cognoſcere vel de rebus nobilioribus debili ratione.Et in libro de animalibus dicit: ꝙ amabile eſtmagis ꝑuum aliquid cognoſcere de rebus nobilioribus qͣꝫ multa cognoſcere de rebus ignobilioribus. ¶ Scientia eſt habitus ꝯcluſionum
per demōſtrationem acquiſitus: et eſt circa creaturas: Et habet multas ſpecies: qꝛ diuerſe ſuntſcientie: ẜm diuerſas materias. Et ex his aliquedicuntur artes liberales: ſcilicet triuium vt grāmatica: logica: rhetorica. Et quadruuiū vt arithmetrica que eſt de numeris. Muſica que eſt deſonis. Geometria que eſt de menſuris. Aſtrologia que eſt de aſtris ſeu mōtibus ⁊ influētijs corporum celeſtium Et artes quidem dicūtur ẜmbeatum Tho. vbi ſupra: quia habent quandamſimilitudinē cum arte. Ad artem enim pertinetopus: quia ad illud ordinatur. Et quia in ſpeculabilibus eſt aliquis per modum cuiuſdam operis: puta conſtructio ſilogiſmi: aut orationis cōgrue: aut opus numerandi vel menſurandi: iōdicuntur artes: non tamen ꝓprie ⁊ ſtricte. Artesautem dicuntur nō ſimpliciter: ſed liberales addifferentiam aliarum artium que ordinātur adopera per corpus exercitata: que ſunt quodammodo ſeruilia: in qͣꝫtum corpus ẜuiliter ſubdūtanime: ⁊ homo ẜm animam eſt liber. Alie artesdicuntur mechanice: quia intellectus quodam/modo mechat in eis ⁊ adulterat̉: recedens a cōſideratione veritatis: q̄ eſt ſpōſa eius. Alie veroſcientie que ad nullum hiꝰ opus determinātur:ſimpliciter ſcientie dicunt̉: vt ꝓphetia naturalisEt qͣꝫuis ſcientia ſit virtus: dicit tn̄ Auguſtinusꝙ ſunt quedam que melius eſt neſcire qͣꝫ ſcire:diſtin. xxxviij. quāuis. Et hoc propter abuſum: ⁊Ambroſius dicit. Ꝙ aſtronomia ⁊ aſtrologia etalia huiuſmodi deſpecta ſunt: ⁊ qui his ſtudentcuram anime non habent: diſt. xxxvij. legimus.Et Hieronymus ait Geometria et Arithmetrica ⁊ muſica habent in ſua ſcientiā veritatem. Sꝫnon eſt ſcientia illa ſcientia pietatis: diſt. xxxvij.ſi quis artem nouerit. Intellectus ē habitus pͥncipiorum que per ſe nota habentur: et ſtatim abintellectu percipiuntur: vt ꝙ omne totum ē maius ſua parte ⁊ huiuſmodi. Et non ſolum per intellectum cognoſcūtur principia naturaliter note in ſpeculatiuis: ſed etiam in operatiuis vt ꝙmalum eſt fugiendum: ꝙ nemini eſt fienda iniuria ⁊ huiuſmodi. Et ſine intellectu huiuſmodiprincipiorum: que pertinent ad vitam moraleꝫ:non poſſent haberi alie virtutes. ¶ Opinio aut⁊ ſuſpitio non ponuntur virtutes: quanuis ſintintellectuales habitus: ex eo ſcd̓m beatum Thomam vbi ſupra: quia habitꝰ virtutis determinate ſe habent ad bonum: ⁊ nullo modo ad maluꝫBonum autem intellectus eſt verum: malū eiꝰeſt falſum. Unde illi ſoli habitus intellectualesdicūtur virtuates: quibus ſemper verum ⁊ nūqͣꝫ ſalſum ineſt. Opinio autem poteſt eſſe veri etfalſi. Eſt enim opinio vehemens inheſio intellectus alicui concluſioni: cum formidine tamen de oppoſito. Suſpitio autem eſt leuis inheſio cum formidine de oppoſito. ¶ Ars etiam ſecundum philoſophum in ſexto ethicoꝝ ponitur