Capitulū .I.

leſtē patriam ꝑueniri: ſicut .n. humilitas: caſtitasiuſticia atqꝫ miſericordia: ꝑfectoꝝ corda nō texerit. In ꝓphetie vero virtute: doctrine facundiamiraculoꝝ exhibitione electis aliqn̄ adeſt: aliqꝫſe ſubtrahit: de peni. diſ. ij. Pōt. Quo ad primavirtutes dicitur ſpūs ſtabilis: quo ad ſecundasdicitur mobilis in li. ſapiētie. Et dicuntur gratiegratis date hiꝰ virtutes largo mō. Qui diu moraliter vixit: ⁊ eſt in gr̄a dei: habꝫ vtraſqꝫ infuſas⁊ acquiſitas. ¶ Et nota ꝙ quidā dixerunt idemeſſe realiter ẜm eēntiam: gr̄am: ⁊ virtutē infuſaꝫſed diſſerre rōne: quia gr̄a dicitur in qͣꝫtum gratis datur a deo ⁊ facit hominē deo gratuꝫ ⁊ oꝑaeius: ſed virtus dicitur in qͣꝫtum inducit hominem ad bene oꝑandum. Et hoc videtur ſenſiſſemagiſter ſnīaꝝ in. ij. diſ. xvi. Sed. b. Tho. iª 2ᵉ.cx. ar. iij. in corꝑe. q. d. ⁊ ꝓbat ꝙ differūt realite⁊ ẜm eſſentiam. Et gratiā quidē eſt accidens: exiſtēs in eſſentia aīe ſicut in ſubiecto. Uirtutes v̓oin potentijs anime ſicut in ſubiecto. Et ſicut radij ꝓcedūt a ſole: ita virtutes a gratiā. Et de gratia quidem alibi tractabitur: hic de virtutibus.¶Et nota ẜm. b. Tho. vbi ſupra. q. lxiij. ar. iiij. ꝙirtutes infuſe differūt eſſentialiter ſeu ſpecie: avirtutibus acquiſitis moralibus ⁊ intellectualibus. Nam alterius rōnis formalis ē modus impoſitus in actu ipſarū virtutum circa materiasſuas: ꝑ regulam rōnis humane ⁊ alterius modꝰimpoſitus ẜm legem diuinā: puta in ſumptioneciborum: modus ſtatuitur rōne humana: ne noceat valitudini corporis: nec impediat rationisactum. ẜm autem regulam legis diuine requiritur: ꝙ bomo caſtiget corpus ſuū ⁊ in ſeruitutemredigat: ꝑ abſtinentiam cibi. Item ꝑ virtutes morales infuſas regulātur homines vt bene ſe habeant in ordine: ad hoc ꝙ ſint ciuesʸ ſanctorum⁊ domeſtici dei. Per virtutes autem acquiſitasvt bene ſe habeat in ordine ad res humanas. Etſic ad alium finem ſūt ordinate qͣꝫ ille. Poteſt autem aſſignari triplex differentia in vtriſqꝫ: ſeu ꝙdifferunt in tribus. primo in cauſalitate: in corruptibilitate: ⁊ in vtilitate. In cauſalitatē quidē:quia infuſe cauſantur a deo non ex actu humano: acquiſite autem ex actibus humanis. Et ꝗadeus oꝑatur in inſtanti: homo autem paulatim:ideo virtutes acquiſite tempus: ⁊ non paruumrequirunt: infuſe in inſtāti per gratiam iuſtificati obtinentur. Unde Ambro. Cum renunciaturimprobitati: ſtatim aſſiſtitur virtus. Egreſſus .n.malicie: virtutis operatur ingreſſum: eodemqꝫauditu quo vicium excluditur innocentia cōpulatur in decretis. xxxij. q. i. Secundo differūt incorruptibilitate. Nam virtus acquiſita non corrumpitur quo ad habitum per vnum actu contrarium: puta caſtitas acquiſita per vnicū actuꝫfornicarium. Non enim directe actus cōtrariatur habitui: ſed habitus actui: ſicut aūt habitusvirtutis vt dictū eſt ex pluribus actibus bonis

non vno acquiritur: ita ⁊ habitus vicij. Sed habitus virtutis infuſe corrumpitur per vnicumactum peccati mortalis: immo omnes virtutesinfuſe ſimul deficiunt per mortale: hoc ideo eſt:quia quodlibet mortale directe cōtrariatur gratie ⁊ tollit gratiam que eſt cauſa huiuſmodi virtutum. Remota autem cauſa: remouet̉ effectusvnde Auguſtinus. Omnis virtus patitur detrimentum ab vno vicio. Et ſic exponitur illud Iacobi. ij. Offendens in vno: factus eſt omniū reus.ſ. virtutum: de pe. diſ. v. c. Conſideret. Tertio differunt in vtilitate: quia actus virtutis infuſe eſtmeritorius vite eterne: non autem actus virtutis acquiſite ſine gratia comite. Unde Gratianꝰdicit. xxviij. q. i. §. penultimo. ꝙ tales virtutes .ſ.acquiſite non ſunt vere: quia carent fructu ſalutis eterne..§. IIII.3Tiuiſio vitr cutum aliadatur de virtutibus ſcd̓m ꝙ habent hominemperficere: videlicet ꝙ virtutum. Alie ſunt intellectuales: alie morales: alie theologice. De primo ⁊ fecundo genere virtutum tractant philoſophi gentiles. Un̄ ⁊ philoſophus in ſecundo ethicorum dicit duplicem eſſe virtutem. Hanc quidem intellectualem: illam vero moralem vocat.Theologicas autem non poſtierunt: nec de eiscognitionem habuerunt. Sed ſoluꝫ fideles perinfuſionem habent illi qui habent. Et ſimiliterde donis ſpūs ſancti non habuerunt noticiamgentiles. ¶ Intellectuales virtutes ſunt quinqꝫẜm philoſophum in libro ethicorum: ſcilicet ſapientia: intellectus: ſcientia: ars: ⁊ prudentia. Etdicuntur intellectuales: quia ſunt in intellectu:vt in ſubiecto ⁊ perficiunt ipſum. Et prime tresſunt in intellectu ſpeculatitio: alie duo in intellectu practico. Prudentia tamen ⁊ ſi ſit intellectuctualis quatum ad eſſentiam. Et inter eas cōnumeretur: tamen quantum ad materiam eſt etiaꝫmoralis. Et ſciendū ꝙ quatuor ex his: ſapiētia:ſcientia: intellectus: ⁊ ars: non ꝓprie ⁊ ſtricte ſūtvirtutes: nec conſueuerunt nominari virtutes.Sed aliqn̄ diſtinguūtur ex oppoſito: vt in quarto thopicoꝝ prout ſcilicet virtus perfecta ſumitur. Pro cuius declaratione dicit beatus Thomas prima ſecūde. q. lvij. articulo primo. Ꝙ aliquis habitus dicitur virtꝰ dupliciter. Uno modo quia facit facultatem bene operandi. id eſt faciendi id quod in ſe bonum eſt. Alio modo quiacum facultate facit ⁊ vſum bonuꝫ: id eſt cōgrueordīare ipſum opus ad debitum finem. Primomo igitur modo habitus intellectuales dicūturvirtutes quia faciunt facultatem bone operationis: que eſt conſideratio veri: hoc enim eſt bonūopus intellectus: ſed non dicuntur habitus intellectuales virtutes. Secundo mō quaſi faciētes bn̄ vti habitu vel potētia. Et hoc .n. ꝙ aliꝗshꝫ habitū ſcientie ſpeculatiue nō inclinatur ad