¶ De virtute viſibili ¶ Cap̄. xvij.Enſus igitur viſus cum ſit igneus eſt ſimpliciſſimꝰvnde ⁊ remotiſſima ſubito ꝯprehēdit. Senſus auteꝫ viſus ſic format̉. In medioquippe oculi ſcꝫ in pupilla eſt quidam humorpuriſſimus ⁊ lucentiſſimus qui criſtalloides aph̓is eſt vocatus. eo ꝙ more criſtalli ad ſuſcipiendas varias coloꝝ formas ſubito coaptatur.Uiſus em̄ eſt ſenſus coloꝝ figuraruꝫ ⁊ formarū ⁊ ꝓprietatum exterioꝝ ſuſceptiuus ⁊ diſcretiuus. vn̄ ad viſum perficiendū ſunt hec neceſſaria. ſcꝫ cauſa efficiens organuꝫ ſiue inſtrumētum ꝯueniens exterior res operās ſiue aer deferens anime intentio ⁊ motus mediocris. Cauſaefficiens eſt ꝟtus aīalis. Inſtrumentum ē humor criſtallinus in vtroqꝫ oculo collocatus. clarus ⁊ rotundus. Clarus eſt vt ſua claritate ſpiritum ⁊ aerem ꝑ oculos irradiet. rotūdus vt minus ſit paſſibil̓. qꝛ forma rotunda in lateribuseliſa angulos non habet in quibus ꝯtineat̉ ſuperfluitas preſtitura leſionem. Exterior res cōoperans eſt aer ſine quo mediante viſus nō pt̄perfici. vt em̄ viſus perficiat̉ in quibuſdā aīalibus aeris claritas exigitur. in quibuſdā ꝟo obſcuritas. in quibuſdaꝫ autem mediocritas. naꝫin murilegis exigit̉ obſcuritas in veſpertilionibus. ⁊ in quibuſdam alijs animalibꝰ mediocritas vt poſt patebit. Item attentio etiam aīe ēneceſſaria. dū em̄ circa rem aliquam inneſtigandam alio ſenſu eſt intenta oculus minus perfecte videt. quia de re viſa non iudicat. Item neceſſarius eſt motus mediocris. ſi eniꝫ moueret̉res viſa vehemēt̓ ex multo impetu viſus ꝯfunderet̉ ⁊ ex motu nimio ⁊ ꝯtinuo diſpergereturvt patꝫ in remo fracto apparente in aqua ꝓpt̓motuꝫ aque velociter. Sic etiam aliqd̓ lignuꝫoblongum velociter motū apparet rotundum.De viſu ꝟo qual̓r fiat fuerunt apud veteresvarie opiniones. Fit aūt ẜm ph̓m vt patꝫ ex pͥmo capitulo ꝑſpectiue tripliciter viſus. Unomodo ꝑ directas lineas ſuper quas veīt ſpecies rei viſe ad viſuꝫ. Alio mō ſuper reflexas qn̄ſcꝫ pͥmo multiplicantur ſpeciēs a re ad ſpeculū⁊ a ſpeculo fit reflexio ad viſum. Tercio modoſit ꝑ lineas que licet nō ſint reflexe ab aliquo ſꝫdiriguntur inter rem ⁊ viſum non tamē vadūtinceſſu recto ſemper ſed aliquando diuertunta via recta quando ſcꝫ mediū multiplex int̓ponitur. Et ſunt iſta media diuerſarum dyaphoneitatuꝫ vt quando vnum denſius eſt ⁊ alid̓ rarius id eſt minus denſum ⁊ rarum. Aliqn̄ enimoccurrit medium alterius nature ſed frangiturradius ſiue ſpecies radioſa niſi veniat ſuper lineam cadentem perpendiculariter ſuper illudmedium. ſecundum occurrens ⁊ voco lineā cadere perpendiculariter ſuper corpus planū adangulos rectos. ſuper corpus ꝟo ſpericum qncadit in eius centrum. Ad viſum autem primomodo dictum nouem precipue exiguntur ſicuthabetur ibidem. Primum eſt ſanitas ſiue bona diſpoſitio organi viſus. Secundum eſt oppoſitio viſibilis contra viſum. quia viſꝰ tali mōvidendi non videt niſi rem illam a cuius partibus venit ſpecies ſuper lineas rectas cadentesin centrum oculi que omēs linee ducte a ſingulis partibus rei faciunt vnam pyramidem cuius conus eſt in pupillla ⁊ baſis in re viſa. vt patet in hac figura. A enim ⁊ Bſunt A Baxes quando videns directe intuetur punctum. c. Quando ꝟo intuetur punctum. d. tunc ille duc b. c.exeuntes ab oculis dicuntur axes. D Cqꝛ exeunt immediate ab oculi medio ad rem viſam. Tercium eſt diſtantia proportionalis. Quartū d. c. ē ſitus determinatꝰnon nimis ab axe viſuali elongatus. quia illudſcꝫ quod multuꝫ elongatur ab ipſo axe licet viſui opponatur. tamen diſtincte nō ꝯgnoſcitur.Axis viſualis eſt radius ille ſiue linea que intelligitur duci a medio viſus ad punctum rei viſedirecte ad oppoſitum in medio viſus. vt patetin hac figura. Quintum eſt ſolidi A Btas ſeu denſitas rei viſe. quia quodeſt omnino peruium non videmꝰ.vnde ⁊ aer non videt̉ eo ꝙ eſt in fine dyaphoneitatis. ⁊ nō hꝫ denſitatē vt dic̄ autor ſcientie perſpectiue. Sextum eſt magnitudo debita rei viſibilis quia res poteſt eſſe ita ꝑua ꝙ non videbitur in aliqua diſtantia. quia viſus non eſt niſi per pyramidem ad oculum venientem que ſi fuerit valde parua occupabit ꝑtem viſus valde paruam. Sed viſus non ſentit viſibile niſi quando pars ſuperficiei ſue immutata fuerit quantitate viſibili. Septimuꝫ ēraritas medij interiacentis quoniam mediuꝫ ſifuerit denſuꝫ impedietur multiplicatio ſpecieivt non veniat debito modo ⁊ de facili ad pupillam. Octauum eſt lux. quia ſpecies viſibilis nōimmutat viſum niſi cū luce. Nonum eſt tempꝰquia viſio fit in tempore ſicut ꝓbatur in ꝑſpectiua. qͣꝫuis eī viſibile ſubito on̄dat̉ viſui nō tn̄diſcrete ꝯgnoſceret̉. nec diſtincte niſi aliqͣ habita aīe deliberatione. que mora indiget ⁊ tēꝑeEt id̓o attētio aīe eſt et neceſſaria ī pdct̄is. vt