Druckschrift 
De proprietatibus rerum
Einzelbild herunterladen
 

onagri et fere ſilueſtres ibi mira et̓ monſtruoſainueniuntur vt idē dicit. Explicit liber. xv.Incipit liber decimuſſextus. De lapidibus precioſis.Eſcriptis proprietatibus terre et partiū eiꝰin generali. reſtat adiuuāte domino aliqua hic inſerere de eiꝰornatu in ſpeciali. Eorū autēque ornant terrā quedā ſunt ſimpliciter inanimata et inſenſibilia. vt om̄ia metheorica que invenis terre generant̉ qualia ſunt lapides colores et metalla. et de illis primo ordinem ē agēdum. Quedā ꝟo vegetabilia vt radices herbe et arbuſta. Quedam aūt ſenſibilia vt homines et iumēta. de quibꝰ vltimo eſt tractandumprimo ergo ab his que generant̉ in terra et invenis eius ordinē alphabeti hic dicendū eſt. Capitulun. j. De arenaRena ab ariditate eſt dicta que ſi manu preſſa fue̓itpre ſiccitate et duricia ſtridorem facit que ſi in veſte cādida aſpera fuerit nihil ſodis poſt ſe relinquit vt dicit yſido. li. xvj. ca. iiij.Arena ſiquidem in aquis marinis ab omi limoſitate et lutea viſcoſitate abluitur. vt dīc Ariſ.in libro de ꝓprietatibꝰ elementoꝝ. et ideo ꝓptervincentem in ea ſiccitatem coagulari in lapideꝫꝑfecte non ꝑmittitur. Terra em̄ pura vt dicitidem libro meth̓. iiij. lapis fit quia cōtinuationem facit. ſed cōmutatōem. et ideo ſiccitasvincens oēm humiditatem ꝑmittit eam totaliter in lapidem cōſolidari. Inde eſt arenaterra cōmuni eſt ſubſtātialiter durior. ſꝫ lapidemollior et in ꝑtes innumerabiles diuiſibilior.vnde arena frigida eſt et ſicca minuta cōpreſſagrauiſſima in pondere qͣꝫuis ſit minuta ſterilis ex ſe ꝓpter caloris et humoris defectum etdominium frigide ſiccitatis. ymbre ſuꝑueniente non diſſoluit̉. ſꝫ potius diluta aut conſūptalutea impuritate magis cōprimit̉ et ꝑte partifortius adherēte amplius ſolidat̉. Arenarumetiā multitudine maris impetus ſiſtit̉. et ad eiꝰcumulos ſe cōſtringēs ne vltra ſibi aſſignatosa deo terminos effluat impedit̉ vt dicit hiero.ſuꝑ Iere. c. v. Poſuit arenā terminū mari ⁊cͣHabet etiā vniuerſaliter naturā colatiuā. vnde aqua arenas colata dulcior et purior īuenitur vt dicit Conſtan. Itē virtutē habet metalloꝝ purgatiuā et ſua cōfricatōne rubiginiscōſumptiuam. aurū em̄ es et ferrum arene confricatione clarificant̉. Item virtutem habet iufrigidatiuā. repercuſſiuā. opilatiuā tumoris ſedatiuā. vt patet in thimalia id eſt arena ex lapide fabrili reſoluta que valet ad om̄ia ſupͣdictavt plane dicit Conſtan. Item virtutem habetmineralem vel ſaltem ei ſimilē vel affinem vnde et inter arenulas tam fluuiales qͣꝫ marinasauree arene ſepius inueniunt̉. Lapides etiampoliti et gemme p̄cioſe in marino litore inueniūtur inter arenulas. Item arene tam fluuiales qͣꝫmarine ex ventis cōtrarijs ip̄as arenularū particulas eleuantibꝰ ſepius in maris hoſtijs et litoribꝰ coaceruant̉ et ex arenis ſic accumulatisaque fluuiales ne mare ſubintrent aliquotiensretardāt̉ vt dicit Hiero. ſuper amos. viij. Ibidefluet ſicut riuus egipti ⁊cͣ. vbi expreſſe dicit̉. aquamnili ꝓpter obſtantes arenaruꝫ cumulos contingit impediri. nam circa fluminis deſcenſum pariter aggregata arena aquam nili īmare deſcendere ꝑmittit. ſed potius refluere plana egipti manifeſtiſſime coartat̉. ſꝫ quāto illis cumulis arenoſis aqua redire compellit̓tanto eiſdem diſſipatis cum maiori impetu inmare deſcendere profundius perhibet̉ vt dicitHiero. ibidem. Item arenarū obſtaculis ī mari ſub aque ſuꝑficie occultatis occurrere vel reſiſtere maxime eſt difficile periculoſum vt patet ſupra vbi de maris periculis ꝑtractatur. De argilla. Capitulū. ij.Agilla eſt terratenax glutinoſa et viſcoſa ad variafigulorū opera diſpoſita atꝫ apta.Et eſt ẜm yſidorum libro. xvj. c. primo ab argio ſic vocata. apud quos primo ex tali materia vaſa fictilia ſunt effecta. et vt ibidem diciturtalis terra per actionem caloris liqͥdiores ꝑtescōſumētis et terreſtriores conſolidātis in laterem cōmutatur. ſepe etiam cōtingit talis terra lutea vnctuoſa frigiditate aquam congelātein lapidem cōmutat̉. Sepe etiā accidit tal̓ tͣnſmutatio ſcꝫ luti vnctuoſi in lapidē ex calore coagulāte. Sic̄ em̄ dr̄ li. iiij. meth̓oꝝ. Lutū vnctuoſum aptū ē huic trāſmutatōi ſcꝫ ī lapidē calidi coagulatōem qͣre vnctuoſū ē mediū int̓ viſcoſū vaporatiuū hn̄s huīdū viſcoſuꝫ. vn̄ gr̄avaporatiui pt̄ a calido coagulari. gr̄a viſcoſipt̄ ex toto educi. ſꝫ āpliꝰ ꝯprimi ꝯſolidari ſicī lapidē tͣnſmutari vt ibi dīc ꝯmetator. argillaē frigiditate ſua ſāguīs reſtrictīa vt dīc conſtā.argilla ſi cuꝫ forti aceto fue̓it diſtꝑata appoſitafrōti tꝑibꝰ ꝓhibꝫ ſanguīem naribꝰ fluetem. De alabaſtro. Capituluꝫ. iij.