LiberIncipit liber decimuſſeptimus de arboribꝰ⁊ herbis ⁊ earum ꝓprietatibꝰ.Oſtqꝫ adiuuante deo completus eſt libervl̓ tractatus de ꝓprietatibꝰ rerū que in terra intrinſecus generant̉ .ſ. de lapidibꝰ ⁊ gēmisac metallis et alijs que naſcūtur in terre venis. dicendū eſt breuiter de arboribꝰ ⁊ herbis ⁊ fructibꝰ ac ſeminibꝰ q̄ ex eis mediantibꝰ radicibꝰ ꝓcreantur. ſolūmō autem deillis arboribꝰ ⁊ herbis aliqua ſunt hic dicendade quorū nominibꝰ fit mentio in ſacra pagina ītextu vel in gloſa. ⁊ hͦ ꝓut poterimus faciemꝰꝑ ordinem alphabeti. ¶ De arbore. Ca. j.Rbor vt di. Iſili xvj. ca. ab aruis nomen ſumpſit.eo ꝙ adherere t̓re fixis radicibꝰ cōſueuit ſicut herba. vtraqꝫ em̄ ſimilia ſunt qͦ adortum. quia ex vno gignitur alterum. nā dū ſementē in terrā ieceris quaſi herba prius pullulat ⁊ erumpit. dehinc ꝯfecta ſurgit in arborē ⁊qd̓ infra breue temporis ſpaciū herba videbatur indurat in arbuſtam id ē in arborē nouellā⁊ teneram conualeſcit. ⁊ eſt dicta arbuſta qͣi arboris haſta. nā arbuſtū dicit̉ locꝰ vbi arboresꝯcreſcūt ⁊ vbi ſalices ſalictum. ⁊ carectum vbicarices vt dicit Iſi. In li. autem Ariſt. de vegetabilibꝰ ponunt̉ iſte arboꝝ ⁊ plantaꝝ ꝓprietates. dic̄ em̄ ꝙ ī arboribꝰ ⁊ plantis ē vitā .i. vegetabil̓ ꝟtus quēadmodū ī aīalibꝰ. ſꝫ differēt̓. qꝛin plātis ē occulta. ī aīalibꝰ maīfeſta ꝑfecta .ſ. etcōpleta. arbores em̄ nō mouent̉ motū volūtario nec ꝓgreſſiuo ſicut aīal. nec mouent̉ ẜm appetitū ⁊ delectationē ⁊ triſticiā ſic̄ aīalia qͣꝫuisalit̓ ſenſerint aliqui ph̓i vt anaxagꝭ. ⁊ alij quosredarguit. Ariſt. Uita itaqꝫ vegetatīa ē ī plātis ꝑ quā fit attractō humoris ad ipſius arboris vl̓ plante nutrimentū vl̓ ꝯſeruatōem. ſꝫ nullatenꝰ hꝫ ſenſitiuā aīam. vn̄ nō dolet qn̄ inſcindit̉. nec delectat̉ qn̄ nutrit̉ ⁊ cibat̉. nec vigilatnec dormit nec ſpirat vl̓ expirat. nec ſubiacet alijs ꝯditionibꝰ que ſunt ꝓprie ſenſitiue. nec generat arbor necͣ generat ꝑ ſexuū ꝯmixtionē. ſꝫ īſe hꝫ rōnem ſemīalē ꝑ quā hꝫ ex ſe ꝓducendipotentiam ſimile ſibi ⁊ ſuam ſpeciem ꝯſeruandi. ſꝫ hanc potentiaꝫ nō pt̄ ꝓduce̓ in actuꝫ niſiab extrinſeco adiuuet̉ .ſ. a temporibꝰ anni. Indiget em̄ hyeme ad humoris ſeminal̓ aggregationem. Indiget et vere temꝑato ad eiuſdememiſſionē. qꝛ tc̄ nec eſt vehemens frigus ꝯge-.XVII.lans vel exprimens nec calor vehementer adurens ſemen ac corrumpens. Indigꝫ etiā ſole reſoluente partes ipſius ꝯſtrictas a precedentefrigore. vt calor ingrediens ſegreget̉ humoreꝫſeminariū a nutritiuo. Indiget etiam terra pl̓qͣꝫ aliud generans. quia ex terra ē materiale pͥncipium ſui nutrimenti ſicut principium generationis ſue eſt a ſole ſicut a cauſa efficiente. ⁊ id̓ovt ait Ariſto. in libro de plantis. terra eſt mat̓et ſol eſt pater plantarum. quia terra nutrit more matris ⁊. ſol efficit more patris. quidam ꝟoconſiderantes in arboribus ⁊ plantis generationem cibationem augmentationem durationem ⁊ ex radice annuam renouationem ⁊ nullāpenitus per vrinam vel ſeceſſum eiectionē putauerunt plantam animali perfectiorem. Sedhoc reprobat Ariſt. dicens. ꝙ arbor que eſt alligata terre non habet motum ex ſe nec ex ſuototo nec ex ſuis partibus. nec habet formamdeterminatā in ſuis partibꝰ. ita ꝙ diuerſe ꝑtesdeterminentur diuerſis operationibus per formas diuerſas. vt oculus in animali ad videndum. ⁊ auris ad audiendum. nec habet animāperfectam immo non habet niſi partem partisanime. id eſt animam vegetatiuam. ſed animal̓habet operationes plures ⁊ nobiliores qͣꝫ plāta. ideo animali nobilius eſt omni planta. Diuerſificatur autem arbor quo ad ſubſtantiamvirtutem ⁊ operationem. nam vt dicit Ariſt. libro de vegetabilibus ca. ij. quedā arbores hn̄tgummi ⁊ reſinam cuius ratio eſt. quia humorſuperabundans a calore totaliter non digeritur. nec etiam totaliter a regimīe nature dimittitur. ⁊ ideo depellitur ad exteriora. ⁊ ibi a frigido aere circūſtante infrigidatur. Item quedaꝫhabent nodos. quia illis mediantibus partesſucceſſiue generate adinuicem colligantur. Itēhabet venas id eſt rimulas in quibus naturalishumiditas cuſtoditur ⁊ a terra ad partes ſingulas deriuatur. Item habet ventrem id ē medullam in quo fit humoris decōctio āteqͣꝫ trāſferat̉ in ſubſtantiam foliorum fructuum vl̓ ramorum. vt dicit idem. Item corticem habꝫ adintertorem ligni defenſionem. quia quod facitcorium vel cutis in corporis animalis ſuperficie. hoc facit cortex in arbore. vt dicit Iſidorꝰ.Item habet generaliter lignum ſiue truncum.vt di. ariſ. ⁊ ē ſic dictū ẜm Iſi. eo ꝙ incenſū defacili in lucē ſit ꝯuerſuꝫ. vn̄ ⁊ licnꝰ dr̄ eo ꝙ pn̄tibꝰ p̄ſtet lumē. Lignū itaqꝫ ē ꝑs arboris fortior⁊ ſolidior ⁊ ſubſtantialior que a radice exiēs vſqꝫ ad ſummitatem ipſiꝰ arboris ſe extēdit. Ethabet quedā intrīſeca vt medullā ad quā ē re