Druckschrift 
De proprietatibus rerum
Einzelbild herunterladen
 

Liberenim ad corpus ad finem ſuum. ad actū ſuum. ẜm ꝯꝑationem ꝟo ad corpus quinqꝫ habet potentias. quarum prima eſt ẜm. Auguſti.ſenſualitas que vis eſt aīme qua moueturdit in corꝑis ſenſus atqꝫ appetitus rerū ad corpus pertinentium. Hac potentia mouet̉ aīalad appetendum delectabilia. refugitqꝫ nociuaSecunda potentia eſt ſenſus ſcꝫ vis animecognoſcit res ſenſibiles corporales qn̄ ſuntſentes. Tercia eſt imaginatio qua anima intuetur formas rerū corꝑalium cum ſunt abſentes.Quarta eſt ratio que inter bonuꝫ malum verum falſum diſcernit. Quinta eſt intellectusque res non materiales ſed intelligibiles ꝯprehendit vt deum et angelum hmōi. Tres prīepotentie .ſ. ſenſualitas ſenſus imaginatio ſūtin anima ꝓut eſt corpori vnibilis ei influit vitam ſenſum interiorem exterioreꝫ ad ip̄iuscorporis perfectionem. he potentie homībꝰ brutis ſunt ꝯmunes. due ꝟo alie .ſ. intellectus ſunt in ea ꝓut a corpore eſt ſeꝑabilis etremanet ſeꝑata ſicut angelus. hoc ẜm duplicem aſpectum. Reſpicit nanqꝫ ſuꝑiora ſic intellectus nuncupat̉. reſpicit inferiora: ſit ratio dicit̉. Prout autem anima ꝯꝑatur ad finēſuum triplicem habet potentiam .ſ. rationalemqua tendit in verum. concupiſcibilem qua tendit in bonū. iraſcibilem qua tendit in arduum eternum. In rationali eſt cognitio veri. incupiſcibili voluntas deſideriuꝫ boni. in iraſcibili eſt fuga ꝯtrarij ſcꝫ mali. Omnis itaqꝫ potētia ſic ꝯſiderata eſt cognitiua ſiue appreheſiuaveri vel affectiua boni vel motiua ad fugā mali. De vi igitur apprehenſiua ſiue rationali omnis ſenſus oritur. De vi autem motiua concupiſcibili iraſcibili naſcitur oīs affectio ſiue affectus. que affectiones ſunt quatuor ſcꝫ gaudium ſpes timor dolor. prime due naſcuntur deꝯcupiſcibili. nam de re quā concupiſcimꝰ gaudemus gaudendo ſperamus. Due ꝟo alie .ſ.timor dolor oriuntur de iraſcibili. quia de eoqd̓ odimus iam dolemus dolendo timemus.Hi ſiqͥdē qͣtuor affectus virtutū omniuꝫ viciorum quedam ſunt ſubſtrata materia ſic̄ al̓seſt oſtenſum. hoc patet per Aug. in li. de anima ſpiritu vbi hec omnia declarantur.De triplici potentia animeCa. vij.Rout vero conſiderat̉ aīa ad ſuuꝫ actū triplex potentia occurrit .ſ. vegetabilis ſenſibilis rationalis. immo ī diuerſis ſubiectis triplexdicitur anima ſcilicet vegetabilis que eſt in plā.III.tis radicibus. ſenſibilis que eſt in brutis animalibus rationalis in hominibus. Unde animam vegetabilem comꝑat philoſophus triangulo. quia huiuſmodi tres ſunt partes. generatiua. nutritiua. augmentatiua. vnde hec potentia ſeu anima prima eſt ſimilis triāgulo in geometria. Animam ſenſibilem comparant quadrangulo. quia quadrangulus ducta linea abangulo ad angulum duos facit triangulos. anima ſenſibilis duos facit triangulos potentiaꝝvbicunqꝫ enim anima eſt ſenſibilis ibi vegetabilis inuenitur ſed non econuerſo. Animaꝫ autem rationaleꝫ comparat circulo ratione ſuefectionis capacitatis. Omnium enim figuraruꝫ yſoperimetrarum id eſt equales ambitushabentium maximus eſt circulus. Ꝙͣuis enimperfectibilis facta ſit in ſciētia virtutibus anima rationalis. vt dicitur in libro de anima. perfectiſſima eſt capaciſſima inſtar circuli qͣꝫtumad potentias naturales. vnde ſuppoſita animarationali preſupponitur potentia vegetabilisſenſibilis. ſed non conuertitur. De anima vegetabili Ca. viij.Nima igit̉ ꝑegetabilis potentiam habet generatiuam neceſſariam ad multiplicationem ſpecierum. potentiam nutritiuam ad conſeruationem indiuidui. ſed potentiam augmentatiuam ad perfectionem ſubiecti. Huic autēvirtuti vegetabili quatuor deſeruiūt ſcilicꝫtus appetitiua que fuit neceſſaria in nutrimento. digeſtiua que ſeparat conueniens ab inconuenienti in nutrimento. retentiua que trāſmittit ad ſingulas partes in animalibus ad ſingulos ramos in plantis quod conueniens ē ī alimento coniungitur eis vt reſtauretur deperditio tam in animalibus qͣꝫ in plantis. Expulſiua que expellit illud quod nature eſt inconueniens nociuum. Sunt alie virtutes potētie vegetabili adminiſtrantes vt immutatiua. informatiua. aſſimilatiua. perforabilis. aſpera leuis.quarum differentias non intendimus proſeqͥ.quia in libro Iohannicij per ſe patent. Ex predictis igitur breuiter recollige anima per potentiam vegetabilem in plantis de ſimilibus ſimilia producit producta in eſſe multiplicatcuſtodit. Item que ſunt neceſſaria ad nutrimētum appetit recipit incorꝑat atqꝫ vnit. Iteminconuenientia ſunt abijcit excludit. Itemgeneratiuam virtutē cui deſeruit paſcitiua ml̓tiplicat ſpeciem ad eſſe perducit. Item nutritiuam ſpeciem multiplicatā refouet atqꝫ nu-