Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

ſpectātes gl̓iaꝫ v̓o a ſolo deo ē q̄ritis. Ad qd̓ dicendū. iſta tria oppouūt̉ vane gl̓ie ſꝫ differēter. qm̄ vera gl̓ia ē ī teſtīonio cōſciētie: opponit̉ ip̄i inani gl̓ie formalit̓. ẜm dicit̉ vana gl̓ia. qn̄ ponit ſuū bonū ī laudem hoīm. vn̄ dīc Bern̄. de omni alia re plꝰ ſibi creditꝙͣ alijs: ſe ſolo plꝰ alijs credit ꝙͣ ip̄e ſibi vt verbotenꝰ aut ſolo opeꝝ oſtētatōe ſuā p̄ferat religionē. ſed cordis ītimo ſe credat oībꝰ ſanctiorē. ſꝫ plꝰ ſe cognoſcat:plꝰ de ſe ſibi ꝙͣ alijs debēt credē̓. vn̄ Gal̓. vlt. Ip̄e ſe ſeducit. glo. ſeducūt laudatores eiꝰ. ſꝫ ip̄e ſe potiꝰ. qꝛip̄e ſit ſibi p̄ſentior ꝙͣ illi. mauult ſe ī illis q̄re ꝙͣ in ſeip̄oNec ē huic ꝯtrariū qd̓ dr̄ Iſa. iij. Popule meꝰ beatuꝫte dicūt ip̄i te decipiūt. qm̄ illd̓ occaſionalit̓ dictū eſt ſedip̄e vane gl̓ioſus ꝓprie ſe ſeducit. maxīe in queritſe in alijs in ſe. ſi tn̄ in ſe querēt ſe: ſuuꝫ inueniretdefectū. ita opponit̉ ip̄i vere gl̓ie. qua querit ſe in ſe in alio. nihilominꝰ aūt timor dei ei opponit̉ non formaliter ſꝫ ſicut diſpoſitō p̄ambulet ad formā. ip̄a em̄ vana gl̓ia dilatat hoīeꝫ eleuat cor eiꝰ. timor aūt dei ip̄mcōprimit faciēdo reſilire in ſuā ꝓpriā ꝑuitatē ſic hūiliari. vn̄ dicit̉ ſuꝑ illud ꝓuerb̓. fallax gr̄a ⁊cͣ. glo. illa ꝯſciētia vere laude digna eſt: que timorē dei in omnibꝰ ſeruat ſic opponitur timor. fides aūt ei opponitur ſed generaliter ſed in caſu .ſ. quādo homo vane glorioſus delectatur in bono qd̓ habet. quaſi ipſum a ſe non a deo:tribuit ſibi illud bonum non deo. Queſto. ch. de InuidiaOnſequēter dicendum ē de pct̄o inuidie. circa qd̓ plura īcidunt dubitabilia. Et pͥmo q̄i it̉ qd̓ ſitinuidia. Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m vel. Tercio vtꝝ ſit peccatuꝫ mortale vel veīale.Quarto vtꝝ ſit capitale pctm̄. Quīto vtꝝ ſit ſpūale peccatū vel carnale Sexto de grauitate illiꝰ pct̄i. Septīoſubiecto inuidie. Octauo reſpectu cuiꝰ ſit inuide̓. Nonocui opponit̉ inuidia. Decīo de drn̄tia inuidie ad emulationē. Undecīo vtꝝ inuidia ſit mr̄ omniū peccatoꝝ. Mēbruꝫ primuꝫIrca pͥmū ſic ꝓcedit̉. Inuidia ſic diffinit̉a Ioh̓. damaſ. Inuidia ē triſticia de alienis bonis. Aug. ca. iiij. pͣs. ſuꝑ illud. ꝯuertit cor eoꝝ vt odirēt ppl̓m. diffinit ſic. Inuidia ē odiū felicitatis aliene. ſuꝑ gen̄. iij. ca. dīc idē.Itē Remig. diffinit ſic. Inuidia ē dolor de alieno bono. ita exponūt expoſitores ſacre ſcripture. Pbijcitur ſic. dolor odiū ſunt diuerſa ſicut ſua oppoſita: ſuaem̄ oppoſita ex ꝑte boni ſcꝫ amor gaudiū diuerſa ſun iſta duo ſunt eoꝝ oppoſita ex ꝑte mali diuerſa ſūt.ſi inuidia ē vnū eoꝝ: alteꝝ eēntialit̓. pt̄ diffiniri vtrūqꝫ. īmo ſi diffinit̉ vnū: oꝑtꝫ diffiniat̉alteꝝ. Iteꝫ videt̉ neutꝝ poſſit diffiniri. qꝛ inuidiaſuo noīe dīc pͥuatōeꝫ eiꝰ qd̓ ē vide̓. p̄poſitōnes em̄ additealijs ꝯpoſitōeꝫ: aut addūt aut mutāt aut minuūt ſꝫ hecp̄poſitō in auget. nec addit. mutat vel minuit. ſꝫ ſiue ſic ſiue ſic: eiꝰ vis ē inuide̓ cuiꝰ ē vide̓. ſi vide ē actusip̄iꝰ vis rōnalis: manifeſtū ē priꝰ pͥncipalis actꝰ inuidie eſt ī vi rōnali. inuidia eſſentialit̓ debꝫ diffiniri peractū ip̄iꝰ vis rōnalis. ſꝫ odio habe̓ vel dolere ſunt ip̄iꝰvis rōnalis: ſunt ꝯn̄a ad inuidiā pͥncipales eiusactus. pōt diffiniri illos: ꝑtineāt ad rōnalēraue ſunt p̄dicte diffinitōes. Itē ꝯtingit aliquisdolet de bono alteriꝰ. Itē ꝯtingit aliquē gaudere de malo alteriꝰ. vtrūqꝫ eſt inuidie: ſꝫ bonū malū hn̄t aliqd̓ ꝯn̄. gaudiū autē dolor ſunt diuerſe affectōes.eſt aliqd̓ ꝯmū ſuꝑ iſtas affectōnes ẜm reſpiciūt iſtamotiua que ſunt bonū malū. Inuidia non habet aliqd̓ ꝯmune ẜm poſſit diffiniri. vt ꝯueniat illa diffinitō

huic inuidie illi. nulla p̄dictaꝝ diffinitionū eſt ſufficiens. qꝛ om̄es dicūt ratōneꝫ inuidie ẜm dolet de alienis bonis. ẜm gaudet de alienis malis. hoc etiaꝫptꝫ pōt diffiniri nihil ſit ꝯmū ad hac inuidiaꝫ illam. Item videt̉ debet diffiniri gaudiū alienimali: ẜm odium dolorē alieni boni. quoniā caritas inuidia ſunt oppoſita ſicut videbit̉ inferius. hocetiam vult aug. in li. de vera relig. vbi loquit̉ de caritate inuidia qui amat id ſolū quod amanti eripi poteſthoc eſt ſummū bonū: ille indubitāter inuictꝰ eſt. hic habet caritatem. ille aūt vincitur ab inuidia qui amat qd̓eripit̉ vnde dicit. Non em̄ vincit̉ ſupple ab inuidia niſiis cui eripit̉ ab aduerſario qd̓ amat. vult dicere: caritas amat bonū quod poteſt eripi. Inuidus aūt dicit̉ille qui amat qd̓ eripit̉. inuidia caritas opponunt̉ vtſicut caritas amat bonū ita inuidia amat malū. qꝛ nonamat bonū niſi qd̓ eripit̉. ſi ergo caritas determinat̉ etdiffinit̉ amorē boni. inuidia debet diffiniri gaudium mali. vt ſicut caritas dicit̉ amare bonum deteſtarimalū: ita oppoſituꝫ inuidia dicat̉ gaudere principalit̓de malo alteriꝰ deteſtari bonū ip̄ius. iterū cum caritas primo principalit̓ reſpiciat bonū alterius amando ip̄m delectando in ip̄o. poſtea triſtat̉ de malo alterius: ideo diffinit̉ amare bonū alterius tanꝙͣ peractum principalē. ergo inuidia ex oppoſito primo pͥncipaliter debet reſpicere malū alterius gaudēdo de ipſo delectādo: poſtea triſtari de bono. Item bonū inꝙͣtum bonū delectat. quia apprehēſum imaginatū mouet appetitum motu deſiderij. deſiderium aūt boni cōſequitur delectatio. bonū ergo inqͣtum bonū delectat. ergo bonū inꝙͣtum bonū poteſt eſſe cauſa triſticie. ſi ergo inuidia eſt triſticia: eſt de bono inꝙͣtum bonū. ergo male diffinitur dicendo inuidia eſt triſticia boni Sed obijcit̉ in contrariū qꝛ qd̓ eſt malū pōt eſſe delectabile alicui licet ip̄m ſit malū ẜm ratōeꝫ mali triſtabile: tamē pt̄ habere aliquā ſpeciē boni ẜm quā delectabile eſt. ſimilit̓ bonū ex alia ratōe vel ſpecie pt̄ eſſe triſtabile. Ad qd̓ dicendū in inuidia ſunt duo. p̄muꝫeſt diſplicētia viſionis ē vl̓ viſuꝫ interiorē vel viſuꝫexteriorē. ſicut vult Sene. dicēs. quicqd̓ mēte fugimꝰ ingeſtū oculis vix videmꝰ. ſicut aliqd̓ placet amāti itaaliqd̓ diſplicꝫ inuidēti. ꝙͣtū ad hoc inuidia reſpicit ip̄aꝫvim rōnalē. hec diſplicentia viſionis ꝓpinquiꝰ ſe tenet ip̄o peccato inꝙͣtuꝫ ſic nomīat̉. Itē ī inuidia ē alid̓ .ſ.dolere de alieno bono ſiue odire ip̄m. hoc eſt actꝰ ip̄iꝰꝯcupiſcibilis. vn̄ ꝙͣtuꝫ ad hoc reſpicit ip̄am vim ꝯcupiſcibilē. licet illa diſplicentia ẜm viſuꝫ ꝓpinquiꝰ ſe tenet īuidia. ẜm ſic noīat̉ priꝰ: tn̄ illa diſplicētia manifeſtat̉ odiū vel dolorē. expͥmūt̉ vel diſpoſitōeꝫ inoyrꝑe vel effectū ī oꝑe. qꝛ maīfeſtat̉ illa diſplicētiatia inuidia iſtā. id̓o ſct̄i expoſitores odiū dolorēdet̓mīauer̄t diffinierūt ip̄aꝫ inuidiā. qꝛ volebāt manuduce̓ ip̄os oꝑantes vt cauerēt ab ip̄o pct̄o. ideo ad manuducēdū ip̄os oportebat det̓mīaret̉ illa que magis manifeſtat̉. hec aūt ſunt odiū vel amor. ideo valet illa ratio que oſtendit debet diffiniri iſta. immo diſplicentiā que ꝑtinet ad vim ratōnalē. qm̄ neceſſitas fuit vt ſic diffiniret̉: cuꝫ ip̄am manifeſtetur ipſadiſplicentia viſionis. Sed quod obijcit̉ odium noneſt dolor nec ecōuerſo. ita ſi eſt vnū eſſentialiter eſtalterū: dicendū eſt. licet vnū non ſit alterū poſſunt tamen ſequi ad vnū vtrūqꝫ manere in concupiſcibili. ita inuidia ẜm ratōeꝫ odij doloris eſt in concupiſcibilitamen differunt: qꝛ potentia cōcupiſcibilis in nobis eſtpaſſiua eſt actiua ẜm habet ratōeꝫ paſſiue potentieꝓut .ſ. dicunt̉ paſſiones in ea fieri determinat̉ in ea dolor. ẜm aūt eſt potētia actiua principium motus: ſicodium determinat̉ in illa. ſic̄ gaudiū amor alia aliaratōne ſunt ī ip̄a vi cōcupiſcibili. Ad terciū dicēdū.licet bonū malum non habeant ꝯmune reſpectu cuius