Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.lxxxiij.

atore. Et ex ꝯgruētia rarefactōis que fit ẜm ꝓprietatesqualitatū elementoꝝ medioꝝ cuiuſmōi ſūt aer aqua ex ꝓprietate lucis diffudētis ſe. que ꝗdē eſt in corꝑe hu ſic̄ natura qͣlitates ꝯtrarias elementoꝝ ꝯcilias. cꝰnūc actꝰ occulti ſunt. erat potētia in illa materia diffundēdi ml̓tiplicādi ſe ſine quāti extrinſeci additōe. ſicutdicit mgr̄ in ſnīs. ponūt exemplū in puncto ē ꝯterminalis infinitaꝝ lineaꝝ. a quo ſi auferat̉ vna linea. habꝫeundēpunctū ſeꝑata termino quē priꝰ habebat. nec eſtille punctꝰ nūc auctꝰ. licꝫ obtineat duo loca pūctalia. etpriꝰ niſi vnicū ſed ē ml̓tiplicatꝰ. Sil̓r in ꝓpoſito. ſic̄ eſt hic noui pūcti creatō ſed pͥoris ml̓tiplicatio:ſic eſt hic noue materie creatō. ſed pͥoris ml̓tiplicatō Huic aūt opinioni aſſentiētes vlteriꝰ explanādo dicere pn̄t. cum in hoīe ſit caro m ſpēm. caro ẜm materiam ſil̓r de alijs ꝑtibꝰ. qꝛ in ſingl̓is ſimiliū ꝑtiū diſſimiliū eſt quedā ꝑs ẜm ſpem̄. quedā ẜm materiā ꝙͣtumad illud qd̓ in hoīe dr̄ ẜm ſpēm eſt deſcenſꝰ ẜm ꝓpagatōꝫ a pͥmo hoīe. ꝙͣtū ad illud qd̓ eſt in hoīe ẜm ſpem ē augmētatō ml̓tiplicatōꝫ. ꝙͣtū ad aliud receptōꝫ alimēti. pt̄ dici in hoīe eſt natura hn̄s potētiam multiplicandi ſe a natura elementari. virtute lucis coexiſtētisin tali armonia. Et videt̉ poſſe ꝑſuaderi ad hoc hoc.ſi mīmū ignis ꝯuertat̉ in aquā vel aerē vl̓ terrā. materiaque fuit prius ſub ſpecie ignis. iam eſt ſub ſpecie elemēti. quod eſſe non poteſt niſi iux congruentiam formefiat multiplicatip materie. Preterea. materia ẜm ſeconſiderata eſt in termino ſimplicitatis. quod ſic eſtpoteſt augmentari rarefactionē nec augeri appoſitōꝫigit̉ nulla eſt eiꝰ augmentatō niſi multiplicatōꝫ. Preterea. vbicunqꝫ eſt forma cuiꝰ eſſe determinat̉ circa materiam quantā. materia diuiſiōꝫ habet extenſiōꝫ. hocqꝛ ſi ꝯſideret̉ materia ſine om̄i forma ꝯſiderabit̉. ſine omī extenſiōe dimēſione ꝓut ꝯſiderat̉ formaſiderat̉ in maiori quātitate iuxta exigentiā forme. natura aūt ignis ad ſalutē ſue ſpēi minꝰ reꝗrit de materia ꝙͣnatura aeris. natura aeris ꝙͣ aque. aque ꝙͣ tēre. Inaīabꝰ aūt āgelis ẜm danie. alios. eſt ponere materiāque quidē materia nulliꝰ eſt dimenſionis. qꝛ extēſio materie quā locū occupat eſt a ſe. ſed a ſua forma extēdente ſi tota materia vniuerſi poſſet eſſe ſine formaextēdēte vt ē forma in ſpiritibꝰ. occuparet locū niſi punctalē vt ſpūs. Unde videt̉ dicendū materia multiplicabilis eſt naturaliter iuxta ꝯgruentiā forme cuiꝰ ēmateria. poteſtatē hꝰ multiplicatōis dicimꝰ in natura elemētari v̓tute lucis. aūt augmētatō additōꝫ rarefactōꝫ data eſt infirme nature corꝑali nobiliſſime nature. quare eſt data virtꝰ augmētandi ml̓tiplicatōꝫ. Dicimꝰ ẜm hanc opinionē ī ſemīe deciſo a parentibꝰ ad ꝓcreatōꝫ ꝓlis eſt duplex natura. quedā ē adillud quod requirit̉ ad ꝑtes ẜm naturā. illa habet virtutē augmentatiuā ſuſceptōꝫ nutrimēti. quedā ad illd̓qd̓ requirit̉ ad ꝑtes ẜm ſpēm. illa habet virtutē augm̄tatiuā multiplicatōꝫ. ꝙͣtum igit̉ ad illud qd̓ in nobiseſt ꝑtium. ẜm ſpēm deſcendimꝰ a primo hoīe multiplicatōꝫ ip̄ius nature. ꝙͣtū ad illud eſt in nobis ẜm materiā nequaꝙͣ. Si obijcit̉ ſemē eſt ex ſuꝑfluo cibi vltimiẜm ph̓m reſponderi pt̄ ſicut ſupra tactu eſt. vel pt̄ dici. hoc intellit̉ ꝙͣtū ad illud de quo ſūt ꝑtes ẜm materiamquo ſūt ẜm ſpēm. Ad illud qd̓ primo obijcit̉in ꝯtrariū dici pt̄. reuera ſicut ad ꝓpagatōꝫ grani ex reꝗͥrit̉ ſubintratō humoris vt tactū eſt. ſimiliter īagatōe generis hūani ex primo hoīe reqͥrit̉ ſubintratōilimēti. vt fiat multiplicatio augmētū partiū ẜm materia nutrimēti ſubingreſſū fomentum partium ẜmſpeciē. vn̄ ꝓpter duo neceſſaria eſt attractō alimēti. ſcꝫ vtſit materia ꝑtium ẜm materiā et fomentū ꝑtiū ẜm ſpēmque multiplicant̉ aūt augmentant̉ ex portōe ſubſtātiegenerantis deciſe in generatione. Ad aliud qd̓ ſequit̉.ſcꝫ opus multiplicatōis eſt a ſolo deo. dicendumintelligitur vbi res multiplicabilis nulla ſubſtantia con

iuncta vel ꝯmunicata aliquo modo multiplicat̉ vt erat īmultiplicatōe panū Math̓. xiiij. Similiter in formation eue de coſta ade. Un̄ multiplicatō lucis que eſt ſb̓aẜm aug. nulla em̄ ꝯiūcta ſubſtātia. poſſet eſſe niſi a ſolo deo. vt ſi eēt vacuū circa corpꝰ ſolare. credo lux ſol̓ poſſet ſe ml̓tiplicare naͣturā nec poſſet fieri niſi ama potētia. pt̄ aut lux multiplicare ſe ꝯiuncta illi ſb̓ſtatia apta ad ſuſceptōꝫ huiꝰ multiplicatōis. Sil̓r pt̄ diciin ꝓpoſito. niſi illi ꝑti que eſt de vera ſb̓a pr̄is. eſſet aliqͣſubſtātia ꝯiuncta. ſcꝫ ſubſtantia alimēti miniſtrātis fomentū eidē multiplicaret̉ nec poſſet etiā multiplicari niſi a ſolo deo ſic videt̉ poſſe dici de multiplicitatibꝰ hn̄tibꝰ ꝯpletū aliquā formā determinata. de re at̄ꝯpleta vt que caret forma ꝯplente vt de prima materia īroc qua prīa. pt̄ dici pͥmo. illa eſt ml̓tiplicabilis iuxtaqd̓ requirit forma ꝑficiēs eandē. hoc videt̉ ꝓbabiliterpoſſe dici. a diſpoſitōe ordinatiſſima ſūme ſapīe. a pͥma potētia eſt creaturis p̄ditis v̓tute actiua data poteſtasmultiplicādi ſe. ſiue formas ꝓprias in eoꝝ ſuſceptibilibꝰvtꝫ de quibuſdā elemētis. ſil̓r exiſtēti in gradu extremopoſſibilitatis dari poſſibilitas apta ad ſuip̄ius multiplicatōeꝫ a forma ꝯpleta illiꝰ ſine natura alia. hoc videt̉ cōgruere ꝑfecto ordinatiſſimo artifici oīa ordineꝯgruētiſſimo ꝓducēti in eſſe ne a tāto artifice ſit alꝗdductū in vt forma naturali ꝑficiat̉ qd̓ nullo natura ꝑfici poſſit. qd̓ eēt ſi materia nat̉ali forma ꝑficiēda.inꝙͣtū eſt materia oīno ſimplex. ita nulli forme nat̉alapta inqͣtū hmōi naturā aliquā inferiorē multiplicari poſſꝫ. ita vt aptaret̉ ad forme ꝯueniētis ſuſceptōeꝫ.Nec videt̉ diſſonū rōni. carni pͥmi ꝑentis. ꝯdita fuitvt eēt pͥncipiū oīm ſui generis. ita diuīe gereret imaginis rōeꝫ. etiā in aliqͣ ſui ꝑte erat deificabilis .ſ. gr̄aꝫvnionis dei v̓tute nec etiā in multis ꝑtibꝰ gl̓ifictōꝫ data eēt aliqͣ p̄rogatiua nat̉e ꝙͣtū ad ptāteꝫ multiplicatōis. hoc datū ſit quibuſdā creaturis incōꝑabilitermīoris dignitatis. ꝙͣtū ad formas earūdē. Un̄ ponētesmateriā ſimpl̓r poſſe in eſſe naturalit̓ ml̓tiplicari. ſil̓rillud qd̓ erat deciſū a pͥmo parēte videt̉ a rōne ſiue aꝓbabilitate deuiare. hic aūt ſic ſe hr̄e aſſero ſed qͣdāꝯgruētia ꝯijciēdo ne videar dicto a tātis doctoribꝰ obuiare. exqͦ inueīo ab aliqͦ doctoꝝ ſct̄oꝝ dici ꝯͣriū. Si obijcit̉ ꝯͣ hoc verbū aug. ſuꝑ Gen̄. ad lit. x. ī fine. qd̓ videt̉aſſerere nullū corpꝰ auget̉ ml̓tiplicatōꝫ. opponens ꝯͣterculianū pōebat aīaꝫ corpꝰ cōt ineri ſe corꝑi maiori mīori ſine aliqua ſibi facta additōe. explanatponēs exemplū de maſſa metalli aliqn̄ dilatat̉ tunſionē ſine aliqͣ additōe ſibi facta. ꝯͣ illū dic̄ aug. qd̓ abſurdiꝰ ꝙͣ putare maſſā cuiuſpiā metalli ex aliqͣ ꝑte creſcerepoſſe tundit̉. niſi decreſcat ex altera. vel augeri latitudinē niſi craſſitudine minuat̉. aut vllū eſſe corpus manente nature ſue entitate. qd̓ vndiqꝫ creſcat niſi rareſcatEx vltimo v̓bo hic poſito videt̉. abſurdū ſit pone̓ corpus aliqd̓ manēte quantitate creſcere. niſi rareſcat. exvidet̉ nūqͣ creſcit aliqd̓ corpꝰ ſui ml̓tiplicatōꝫ. Iqd̓ pt̄ dici aug. loquitur ẜm modum ꝯmuneꝫ quo rescreſcunt ſiue efficiuntur maiores. rei em̄ manentis ī ſuaquantitate. id eſt cui nulla fit addito. eſt alius modꝰcreſcendi ẜm curſum ꝯmunem ꝙͣ rarefactionem. vl̓ pr̄fieri vis in hoc dicit manēte ſua qͣntitate vt ſit ſenſuscorpꝰ manēs ī ſua quātitate. ita ſit augm̄tata additōꝫ quāti. neqꝫ per ml̓tiplicatōꝫ creſcit niſi rar̄factōꝫ. qꝛ ill̓ tribꝰ mōis vt videt̉ ē corꝑm augm̄tatō. ſcꝫaut additōꝫ quāti aut ml̓tiplicatōꝫ. aut rarefactōꝫ Ad ſeꝗt̉ pt̄ dici opinio hugo fuit. hec ml̓tiplicatō a ſolo d̓o fuit int̓ oꝑa mirabilia ꝯputāda. vn̄ dic̄ quando ſimplex materia ſiue athamus ſimplex factꝰeſt de nihilo aliquid factum ē. qn̄ v̓o idip̄m ſimplex corpꝰ in ſemetip̄o ml̓tiplicat̉ ī pl̓a excreſcit fit aliquid dealiquo in maius. quod licet mirabile videatur. maiustamen eſt nihilo aliqd̓ facere ꝙͣ de aliquo plus facere.