Queſtio.lxxxiij.
atore. Et ex ꝯgruētia rarefactōis que fit ẜm ꝓprietatesqualitatū elementoꝝ medioꝝ cuiuſmōi ſūt aer ⁊ aqua⁊ ex ꝓprietate lucis diffudētis ſe. que ꝗdē eſt in corꝑe hunō ſic̄ natura qͣlitates ꝯtrarias elementoꝝ ꝯcilias. cꝰnūc actꝰ occulti ſunt. erat potētia in illa materia diffundēdi ⁊ ml̓tiplicādi ſe ſine quāti extrinſeci additōe. ſicutdicit mgr̄ in ſnīs. ⁊ ponūt exemplū in puncto ꝗ ē ꝯterminalis infinitaꝝ lineaꝝ. a quo ſi auferat̉ vna linea. habꝫeundēpunctū ſeꝑata ꝓ termino quē priꝰ habebat. nec eſtille punctꝰ nūc auctꝰ. licꝫ obtineat duo loca pūctalia. etpriꝰ nō niſi vnicū ſed ē ml̓tiplicatꝰ. Sil̓r in ꝓpoſito. ſic̄mͣ nō eſt hic noui pūcti creatō ſed pͥoris ml̓tiplicatio:ſic nō eſt hic noue materie creatō. ſed pͥoris ml̓tiplicatō¶ Huic aūt opinioni aſſentiētes vlteriꝰ explanādo dicere pn̄t. ꝙ cum in hoīe ſit caro ẜ m ſpēm. caro ẜm materiam ⁊ ſil̓r de alijs ꝑtibꝰ. qꝛ in ſingl̓is ⁊ ſimiliū ꝑtiū ⁊ diſſimiliū eſt quedā ꝑs ẜm ſpem̄. quedā ẜm materiā ꝙͣtumad illud qd̓ in hoīe dr̄ eē ẜm ſpēm eſt deſcenſꝰ ẜm ꝓpagatōꝫ a pͥmo hoīe. ꝙͣtū ad illud qd̓ eſt in hoīe ẜm ſpem ē augmētatō ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. ꝙͣtū ad aliud ꝑ receptōꝫ alimēti. ⁊ pt̄ dici ꝙ in hoīe eſt natura hn̄s potētiam multiplicandi ſe a natura elementari. ⁊ virtute lucis coexiſtētisin tali armonia. Et videt̉ poſſe ꝑſuaderi ad hoc ꝑ hoc. ꝙſi mīmū ignis ꝯuertat̉ in aquā vel aerē vl̓ terrā. materiaque fuit prius ſub ſpecie ignis. iam eſt ſub ſpecie elemēti. quod eſſe non poteſt niſi iux tā congruentiam formefiat multiplicatip materie. ¶ Preterea. materia ẜm ſeconſiderata eſt in termino ſimplicitatis. quod ſic eſt nōpoteſt augmentari ꝑ rarefactionē nec augeri ꝑ appoſitōꝫigit̉ nulla eſt eiꝰ augmentatō niſi ꝑ multiplicatōꝫ. ¶ Preterea. vbicunqꝫ eſt forma cuiꝰ eſſe determinat̉ circa materiam quantā. materia diuiſiōꝫ habet ⁊ extenſiōꝫ. hoc eīqꝛ ſi ꝯſideret̉ materia ſine om̄i forma ꝯſiderabit̉. ⁊ ſine omī extenſiōe ⁊ dimēſione ꝓut ꝯſiderat̉ cū forma cōſiderat̉ in maiori quātitate iuxta exigentiā forme. natura aūt ignis ad ſalutē ſue ſpēi minꝰ reꝗrit de materia ꝙͣnatura aeris. ⁊ natura aeris ꝙͣ aque. ⁊ aque ꝙͣ tēre. Inaīabꝰ aūt ⁊ āgelis ẜm danie. ⁊ alios. eſt ponere materiāque quidē materia nulliꝰ eſt dimenſionis. qꝛ extēſio materie quā locū occupat nō eſt a ſe. ſed a ſua forma eā extēdente ⁊ iō ſi tota materia vniuerſi poſſet eſſe ſine formaextēdēte eā vt ē forma in ſpiritibꝰ. nō occuparet locū niſi punctalē vt ſpūs. Unde videt̉ dicendū ꝙ materia multiplicabilis eſt naturaliter iuxta ꝯgruentiā forme cuiꝰ ēmateria. ⁊ poteſtatē hꝰ multiplicatōis dicimꝰ eē in natura elemētari ⁊ v̓tute lucis. cū aūt augmētatō ꝑ additōꝫ⁊ rarefactōꝫ data eſt infirme nature corꝑali ⁊ nobiliſſime nature. quare nō eſt data virtꝰ augmētandi ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. Dicimꝰ gͦ ẜm hanc opinionē ꝙ ī ſemīe deciſo a parentibꝰ ad ꝓcreatōꝫ ꝓlis eſt duplex natura. quedā ē adillud quod requirit̉ ad ꝑtes ẜm naturā. ⁊ illa habet virtutē augmentatiuā ꝑ ſuſceptōꝫ nutrimēti. quedā ad illd̓qd̓ requirit̉ ad ꝑtes ẜm ſpēm. ⁊ illa habet virtutē augm̄tatiuā ꝑ multiplicatōꝫ. ꝙͣtum igit̉ ad illud qd̓ in nobiseſt ꝑtium. ẜm ſpēm deſcendimꝰ a primo hoīe ꝑ multiplicatōꝫ ip̄ius nature. ꝙͣtū ad illud ꝙ eſt in nobis ẜm materiā nequaꝙͣ. Si obijcit̉ ꝙ ſemē eſt ex ſuꝑfluo cibi vltimiẜm ph̓m reſponderi pt̄ ſicut ſupra tactu eſt. vel pt̄ dici.ꝙ hoc intellit̉ ꝙͣtū ad illud de quo ſūt ꝑtes ẜm materiam nō ⁊quo ſūt ẜm ſpēm. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉in ꝯtrariū dici pt̄. ꝙ reuera ſicut ad ꝓpagatōꝫ grani ex gͣnō reꝗͥrit̉ ſubintratō humoris vt tactū eſt. ſimiliter ī ꝓagatōe generis hūani ex primo hoīe reqͥrit̉ ſubintratōilimēti. vt fiat multiplicatio ⁊ augmētū partiū ẜm materia ꝑ nutrimēti ſubingreſſū ⁊ fomentum partium ẜmſpeciē. vn̄ ꝓpter duo neceſſaria eſt attractō alimēti. ſcꝫ vtſit materia ꝑtium ẜm materiā et fomentū ꝑtiū ẜm ſpēmque multiplicant̉ aūt ⁊ augmentant̉ ex portōe ſubſtātiegenerantis deciſe in generatione. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉.ſcꝫ ꝙ opus multiplicatōis eſt a ſolo deo. dicendum ꝙ hͦintelligitur vbi res multiplicabilis nulla ſubſtantia con
iuncta vel ꝯmunicata aliquo modo multiplicat̉ vt erat īmultiplicatōe panū Math̓. xiiij. Similiter in formation eue de coſta ade. Un̄ multiplicatō lucis que eſt ſb̓aẜm aug. nulla em̄ ꝯiūcta ſubſtātia. nō poſſet eſſe niſi a ſolo deo. vt ſi eēt vacuū circa corpꝰ ſolare. credo ꝙ lux ſol̓nō poſſet ſe ml̓tiplicare ꝑ naͣturā nec poſſet fieri niſi a p̄ma potētia. pt̄ aut lux multiplicare ſe ꝯiuncta illi ſb̓ſtatia apta ad ſuſceptōꝫ huiꝰ multiplicatōis. Sil̓r pt̄ diciin ꝓpoſito. niſi illi ꝑti que eſt de vera ſb̓a pr̄is. eſſet aliqͣſubſtātia ꝯiuncta. ſcꝫ ſubſtantia alimēti miniſtrātis fomentū eidē ꝙ nō multiplicaret̉ nec poſſet etiā multiplicari niſi a ſolo deo ſic videt̉ poſſe dici de multiplicitatibꝰ hn̄tibꝰ eē ꝯpletū ꝑ aliquā formā determinata. de re at̄ꝯpleta vt que caret forma ꝯplente vt de prima materia īroc qua prīa. pt̄ dici pͥmo. ꝙ illa eſt ml̓tiplicabilis iuxtaqd̓ requirit forma ꝑficiēs eandē. ⁊ hoc videt̉ ꝓbabiliterpoſſe dici. a diſpoſitōe ordinatiſſima ſūme ſapīe. a pͥmaeī potētia eſt creaturis p̄ditis v̓tute actiua data poteſtasmultiplicādi ſe. ſiue formas ꝓprias in eoꝝ ſuſceptibilibꝰvtꝫ de quibuſdā elemētis. ſil̓r exiſtēti in gradu extremopoſſibilitatis dari poſſibilitas apta ad ſuip̄ius multiplicatōeꝫ a forma ꝯpleta illiꝰ ſine natura alia. ⁊ hoc videt̉ cōgruere ꝑfecto ⁊ ordinatiſſimo artifici oīa ordineꝯgruētiſſimo ꝓducēti in eſſe ne a tāto artifice ſit alꝗd ꝓductū in eē vt forma naturali ꝑficiat̉ qd̓ nullo mō natura ꝑfici poſſit. qd̓ eēt ſi materia nat̉ali forma ꝑficiēda.inꝙͣtū eſt materia oīno ſimplex. ⁊ ita nulli forme nat̉alapta inqͣtū hmōi ꝑ naturā aliquā inferiorē multiplicari nō poſſꝫ. ita vt aptaret̉ ad forme ꝯueniētis ſuſceptōeꝫ.Nec videt̉ diſſonū rōni. ꝙ carni pͥmi ꝑentis. q̄ ꝯdita fuitvt eēt pͥncipiū oīm ſui generis. ⁊ ita diuīe gereret imaginis rōeꝫ. q̄ etiā in aliqͣ ſui ꝑte erat deificabilis .ſ. ꝑ gr̄aꝫvnionis cū dei v̓tute nec nō etiā in multis ꝑtibꝰ ꝑ gl̓ifictōꝫ data eēt aliqͣ p̄rogatiua nat̉e ꝙͣtū ad ptāteꝫ multiplicatōis. cū hoc datū ſit quibuſdā creaturis incōꝑabilitermīoris dignitatis. ꝙͣtū ad formas earūdē. Un̄ ponētesmateriā ſimpl̓r poſſe in eſſe naturalit̓ ml̓tiplicari. ſil̓r ⁊illud qd̓ erat deciſū a pͥmo parēte nō videt̉ a rōne ſiue aꝓbabilitate deuiare. nō hic aūt ſic ſe hr̄e aſſero ſed qͣdāꝯgruētia ꝯijciēdo ne videar dicto a tātis doctoribꝰ obuiare. exqͦ n̄ inueīo ab aliqͦ doctoꝝ ſct̄oꝝ dici ꝯͣriū. ¶ Si obijcit̉ ꝯͣ hoc ꝑ verbū aug. ſuꝑ Gen̄. ad lit. x. ī fine. qd̓ videt̉aſſerere ꝙ nullū corpꝰ auget̉ ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. opponens ꝯͣterculianū ꝗ pōebat aīaꝫ eē corpꝰ ⁊ cōt ineri ſe corꝑi maiori ⁊ mīori ſine aliqua ſibi facta additōe. ⁊ hͦ explanatponēs exemplū de maſſa metalli q̄ aliqn̄ dilatat̉ ꝑ tunſionē ſine aliqͣ additōe ſibi facta. ꝯͣ illū dic̄ aug. qd̓ abſurdiꝰ ꝙͣ putare maſſā cuiuſpiā metalli ex aliqͣ ꝑte creſcerepoſſe dū tundit̉. niſi decreſcat ex altera. vel augeri latitudinē niſi craſſitudine minuat̉. aut vllū eſſe corpus manente nature ſue entitate. qd̓ vndiqꝫ creſcat niſi rareſcatEx vltimo v̓bo hic poſito videt̉. ꝙ abſurdū ſit pone̓ corpus aliqd̓ manēte quantitate creſcere. niſi rareſcat. exvidet̉ ꝙ nūqͣ creſcit aliqd̓ corpꝰ ꝑ ſui ml̓tiplicatōꝫ. ¶ Iqd̓ pt̄ dici ꝙ aug. loquitur ẜm modum ꝯmuneꝫ quo rescreſcunt ſiue efficiuntur maiores. rei em̄ manentis ī ſuaquantitate. id eſt cui nulla fit addito. nō eſt alius modꝰcreſcendi ẜm curſum ꝯmunem ꝙͣ ꝑ rarefactionem. vl̓ pr̄fieri vis in hoc ꝙ dicit manēte ſua qͣntitate vt ſit ſenſuscorpꝰ manēs ī ſua quātitate. ita ꝙ nō ſit augm̄tata ꝑ additōꝫ quāti. neqꝫ per ml̓tiplicatōꝫ ꝙ nō creſcit niſi ꝑ rar̄factōꝫ. qꝛ ill̓ tribꝰ mōis vt videt̉ ē corꝑm augm̄tatō. ſcꝫaut ꝑ additōꝫ quāti aut ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. aut ꝑ rarefactōꝫ¶ Ad hͦ ꝙ ſeꝗt̉ pt̄ dici ꝙ opinio hugo fuit. ꝙ hec ml̓tiplicatō a ſolo d̓o fuit ⁊ int̓ oꝑa mirabilia ꝯputāda. vn̄ dic̄ꝙ quando ſimplex materia ſiue athamus ſimplex factꝰeſt de nihilo aliquid factum ē. qn̄ v̓o idip̄m ſimplex corpꝰ in ſemetip̄o ml̓tiplicat̉ ⁊ ī pl̓a excreſcit fit aliquid dealiquo in maius. quod licet mirabile videatur. maiustamen eſt d̓ nihilo aliqd̓ facere ꝙͣ de aliquo plus facere.