Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

hunc modū dicitur potentia primo et principaliter. Quod aūt obijcit̉ cōſcientia in damnatis eſt pena.dicendū conſciētia accipit̉ ibi afflictōne conſequente. habitu vel potentia. aūt dicit̉. cōſciētiadicitur eſſe mūda vel immūda. accipitur potētia dicitur aliqn̄ mūda adueniēte gratia. aliqn̄ immūda adueniente culpa: et ſic patet ſolutio ad omia obiecta diſtinctōem cōſcientie ſupradictam. Nembrum ſecundumD ſecūdū querit̉. vtrū cōſciētia ſit habitus nat̉alis vel acꝗſitꝰ: et videt̉ ſit hītꝰIacꝗſitꝰ. qꝛ ꝯſcīa aliqn̄ ē md̓a aliqn̄ īmūdaſꝫ he differētie cōtrarie inſunt ei a natura. ſꝫ potius ab acꝗſitōne: qꝛ qd̓ naturalit̓ ei ineſt ſemꝑineſt et a prīcipio. cōſcientia aūt non ſemꝑ eſt ſub hmordifferētijs. videt̉ eſſe habitus naturalis ſꝫ potiꝰ acꝗſitus. Itē pt̄ quis habere ꝯſcīam alicuiꝰ rei. quamprius habuit. ſicut pꝫ de iudeis: qui an̄ datōeꝫ legis habebāt ꝯſcīam de īmūdis. ſꝫ poſt datōem habebantvel habere debuerūt: ꝯſcīa incipit de aliꝗbꝰ de ꝗb fuit. ſꝫ habitꝰ naturalis ſemꝑ eſt de his de quibꝰ eſt. vt prius. Contra ioh̓. damaſ. dicit ꝯſcīam eſſe legēnr̄i intellectꝰ. ꝓut legi mētis repugnat lex carnis: ſꝫ lexcarnis eſt in homīe ꝙͣcito homo incipit eſſe. ꝙͣcito enimaīa ꝯiūgit̉ carni. habet homo legem carnis: vn̄ qꝛ exiūctione ad carnē habet legē carnis. ideo hꝫ ꝙͣcitoincipit eſſe: lex mentis inſit aīme a ſua creatōe. ptꝫ multo fortiꝰ debet hr̄e legem mētis ꝙͣcito incipit et ꝯſcīaꝫ. hec dicat̉ illa: ſꝫ qd̓ ineſt homī a principioet eſt habitus. eſt habitꝰ naturalis. ꝯſcīa eſt habitꝰ naͣturalis. Item Ro. ij. gentes que legē habēt. naturaliter ea legis ſunt faciūt. ip̄i ſibi ſunt lex. glo. etſigētiles habēt legē ſcriptā. hn̄t tn̄ legē naturaleꝫ. quāꝗſqꝫ intelligit cōſcius ē. ꝗd ſit bonū et ꝗd malū: ſꝫ hmōilex naturalis habitꝰ ē nat̉alis. et ip̄a ꝯſcīa. qꝛ ea ꝯſcieſt. ꝗd ſit bonū et quid ſit malū. Reſpōdendū ſic̄ ſcīaaccipit̉ ẜm actū ẜm habitū. Scd̓ꝫ actū qn̄ aliꝗs habſcīam actualit̓ alicuiꝰ ſcibilis. actualit̓ ꝯuertit̉ ſuꝑ illud. Scd̓m habitū. qn̄ etſi habeat ſcīam alicuiꝰ ſcibilis tn̄ cōuertit̉ actualit̓ ſuꝑ illud. Similit̓ et ꝯſciētiaſe ſcīam includit. pt̄ accipi ẜm actū ẜm habitū. Un̄ſciētia ē talis habitꝰ. a pt̄ elici actꝰ prius fuit elicitus: nihilominꝰ tn̄ habꝫ ſemꝑ aliquē actū ẜm habitūetſi ẜm actū. vt poſt videbit̉. ꝓut accipit̉ ẜm habi. bene cōcedimꝰ eſt habitus naturalis. ſed ꝓut ẜmactū acquiſitus. Un̄ bene cōcedimꝰ. hmōi differentiemūdum et immūdū ſic de alijs differētijs. ſunt diffirentie cōſcīe ꝓut eſt habitꝰ naturalis. ſed dic ꝓut acceptōem iuxta habitū naturalē. et hoc ꝓut ſe tenet ex ꝑteratōnis: et iterū ꝯſcientia de ſe dicit duo. ſcꝫ ſcīam. et ſicpoteſt dicere habitū naturalē vel poteſt dicere aſſociationem rōne eius dicit. et ſic recipit errorē et poteſtdicere habitum acquiſitum. Nembrum tercium.D terciū quo querit̉. vtrū ſit habitꝰ cogntiuꝰ vel motiuus. et videt̉ motiuus.ſ īmiſſio ꝑnitioſi hoc eſt lex peccati ſuꝑue dicit damaſ. ꝯſcīa eſt lex nr̄i intellectꝰniens mēbris carnis ſe nobis īmittit. et ſubdit̉.ſciētia ꝯgratulat̉ legi dei ſcꝫ mādato. lex aūt peccati ſcꝫimmiſſio legē eſt in mēbris. ſcꝫ corꝑis ſurrectōemet motū et irrōnalem ꝑtem aīme. repugnat legi intellectus mei: ex apparet. damaſ. dicit ꝯſcīam eſſe legemmētis. ꝓut opponit̉ lex carnis. ſꝫ lex carnis motiua ē.et ſemꝑ inclinat ad maluꝫ. oppoſitū ꝯſcīa que eſt lexmētis in bonū: et ita cōſcīa ſit habitꝰ. erit habitꝰtis. Ad idem delectabile penale attēdunt̉ penes voluntatē. Un̄ delectabile dicit̉ qd̓ eſt cōſonū volūtati. penale qd̓ non eſt cōſonum: ſꝫ delectabile penale attendū

tur circa cōſcīaꝫ. Un̄ ſuꝑ illud. ij. ad Corin. j. Gl̓ia nr̄ahec eſt. teſtimoniū ꝯſciēte nr̄e. glo. ſicut impijs ē magpena cōſciētia. ita pijs gaudium eſt: ergo cōſciētia eſteꝑte voluntatis et cum ſit habitus. erit habitꝰ me Contra. cōſcientia ponit ſciētiam: ſꝫ ſciētia determīhabitū cognitiuū. et ꝯſciētia. hoc idē arguitur ſimiqꝛ cum dicitur iſte homo eſt cōſcius ſecretoꝝ huiꝰ hoīsſenſus eſt. ille nouit ſecreta illiꝰ. Unde ꝯſcius dicit inꝓpter aliquā ꝯn̄em noticiā. et ita cōſcius ponit cogninem. et ꝯſcientia: eſt habitus cognitiuus. Item. j.Corin. iiij. Nihil mihi cōſcius ſuꝫ. eſt ſenſus maueor ad peccatū. ſꝫ potius cognoſco me eſſe in peccato. Unde glo. ibidē. in nullo me remordet cōſciētia mea.quare ꝯſcīa erit habitꝰ motiuus ſꝫ potius cognitiu Item corrigere cōſiliari et hmōi ad cognitōꝫ ꝑtinentcorrigere em̄ magr̄i eſt. cōſiliari ſapiētis: ſꝫ iſta ad coctōeꝫ ꝑtinent. Unde ī glo. ſuꝑ primuꝫ Ezech̓. vbi loquide cōſcientia dicit̉. putāt ip̄am errata corrigentem. eita ad cognitōem ꝑtinet. Item Eccͣs. vij. ſcit cōſciētua. qꝛ et tu crebro maledixiſti alijs. et ita cōſciētie ē ſcire. et ita vt prius. Hoc ideꝫ arguit̉ ex hoc. quod dicī glo. qua iudice nemo abſoluit̉ nocens: ex apparet.iudicare ad cōſcīam ꝑtinet. ſꝫ iudicare cognoſcentis eſt.et ita vt prius. Rndendū. Eſt habitꝰ pure cognitiſicut habitus huiꝰ principij: om̄e totum eſt maius ſuate: et eſt habitus pure motiuus. ſicut eſt habitꝰ virtutioet eſt habitꝰ qui ſolum eſt cognitiuꝰ. ſꝫ etiam inclinetiuus in motu. ſicut in ꝓſecutione boni aut fuga mali:talis habitus eſt cōſciētia. Un̄ debemꝰ ponere cōſciētiam ſub vno habitu tm̄ ſꝫ ſub duobꝰ. ẜm dicit ph̓s.peccant qui ponunt ſub vno genere ea que ſunt ſb̓ diſis. ſicut ē conſcientia. qꝛ rōne cognitōnis ordinat̉ ſuhabitu cognitiuo. ratione eius ordinat ad ꝓſecutboni et fugam mali. ordinat̉ ſub habitu motiuo: et ꝓueſt habitus naturalis dicit̉ mala cum eſt de malo. vbona eſt de bono: tn̄ ꝓut dicimꝰ acceptōem quanratōnis. recipit aliqͦ modo iſtas differentias. rectū erroneū. alias hmōi. ẜm dictū fuit ſuꝑiꝰ. ẜm ītellectſemꝑ eſt rectus. ratio aūt recta et recta: ſic cōſciētiaꝓut ē habitꝰ nat̉alis. ſemꝑ ē recta: ꝓut v̓o dicit acceptionē quādā rōnis. pt̄ dici qn̄ꝫ recta qn̄ꝫ recta. Ad illud qd̓ primo obijcit̉. lex carnis ſolū ꝑtinet ad motiuāet ad cognitiuā. lex mētis ei opponit̉: dicēdū ē oīno ſil̓e. qꝛ lex mētis ſemꝑ dirigit ip̄am motiuaꝫcognitiuā. ſꝫ lex carnis ſine p̄cedēte cognitōe pt̄ mouereet aliqn̄ p̄cedēte cognitōe: quēadmodū em̄ fomes ē penale inflictū ex primo pct̄o. ſil̓r lex carnis ip̄m dirigit: etideo ſeip̄a ſine p̄cedēte cognitōe. pt̄ dirigē ip̄aꝫ motiuaꝫin malū. et ideo accidit. ip̄am p̄cedit aliqn̄ cognitio: ſꝫeēnalit̓ exigit̉ cognitō ad: vt lex mētis dirigat inUn̄ prīo reſpicit eſt intellectꝰ. poſtmodū mediante eſt voluntatis. et ideo etiā appellatur lex mentis ab eo eſt memīſſe ſunt facienda. Ad qd̓ obijcit̉. lexmentis opponit̉ legi carnis: dicimꝰ ſolūmō opponiturei ex ꝑte qua ē motiua ī bonū. et ex ꝑte ē cognitiuaUn̄ ex illo pt̄ cōcludi. dicat rōem motiui. ſꝫ nonſolū dicat rōem cognitiui. et hoc bn̄ ꝯcedimꝰ. Ad ſecūdū dicīꝰ. dr̄ ꝯſcīa ē pena aut gaudiū dicit̉eēntiā. ſꝫ ſolū ex ꝯſequēti. Un̄ ip̄a diſponit ad vl̓ ad illud. ẜm diuerſimode ē in diuerſis. quēadmodū cogntio diſponit ad motū. Un̄ qn̄ꝫ accidit. aliꝗs hn̄s ꝯſcīetiā de malo affligit̉. et hn̄s cōſcīam de bono delectat ⁊cͣ Nembrum quartumD quartū quo querit̉. vtrū cōſcīa ſꝑ ſit inactu ſuo. qd̓ videt̉. qꝛ ignis materialis ſꝑeſt ī actu ſuo. Un̄ ꝙͣdiu ē ignis. ſꝑ hꝫ aliquē actū: ſꝫ cōſcīa dicitur ignis. xxviij.Ezech. ꝓducam ignem de medio tui: glo. oīa edificaſti male cōſcientie ignis aſſumet. Un̄ prīo ezech. in edicit̉ ſindereſis ſcintilla ꝯſcīe. ſicut ignis ita et conentia ſemꝑ erit ī actu ſuo. Preterea. etſi pōderoſū