Queſtio.lxxiij.

eſt vis anime ſemꝑ tendens in bonum ⁊ trahens ſurſuꝫquā vocat beatꝰ bern̄. ſpm̄ dn̄i: et frequēter vocat̉ ſpiritꝰin ſcriptura vt. ij. malach̓. Cuſtodite ſpm̄ ⁊cͣ. et. viij. Ro.ſpūs poſtulat ⁊c̄. et alio noīe ſcintilla rōnis ſeu ꝯſciētieque ſemper remurmurat ꝯtra malum. ⁊ tendit ſurſum.Item eſt alia vis anime q̄ ſemꝑ tendit deorſum: ſcꝫ ſenſualitas. quā vocat bt̄s bern̄. appetitū carnis. gͦ debet eēmedia potentia. q̄ poſſit indifferenter tendere ſurſum etdeorſum: ſꝫ hec non eſt niſi liberū arbitriū. gͦ liberuꝫ arbitriuꝫ eſt potentia. Aut ſi eſt alia potentia media. queindifferenter ſit ad bonum et malum: querit̉ que ſit illa¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ liberū arbitriū eſt potentia habitualis. pro libito eligentis: et ex hoc ꝙ habitualis eſt.habet ꝙ facile exeat in actū. Un̄ ꝓpter ꝯuenientiā quamhabet cū habitu naturali in facili exeūdo in actū. freq̄nter nomīatur habitus. Un̄ dicit bern̄. ꝙ eſt habitus animi liberi ſui. ¶ Ad primo dicendum. ꝙ potentia nō exitdefacili in actū niſi ꝑ habitū. eſt verum de naturalibuspotentijs: ſꝫ non oportet de volūtarijs. immo iſti defaciliexeunt in actū ſine habitu ſuꝑaddito: ⁊ hoc. quia immateriales ſūt vt dicit ph̓s. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ triplexeſt libertas. ſcꝫ nature gratie et glorie. qd̓ gͦ dicit augꝰnō intelligit̉ de amiſſione potentie nec libertatis pͥme. ſꝫſcd̓e vel tercie. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ liberū arbitriummediū eſt inter eſſentiā et actum: pōt ergo accipi ꝓut tenet ſe īmediate cū eſſentia. et ẜm hoc non dicit̉ magis ⁊minꝰ: vel ꝓut ē principiū actus. et ẜm hoc pōt eſſe liberius vel minus liberum. et ẜm hoc pōt accipi dupliciter.vel ꝙͣtum ad terminū a quo. vel ꝙͣtum ad terminum adquem. Nam ꝙͣtum ad terminuꝫ a quo accipit̉ hec diuiſio liberi. a coactōne. a miſeria. a peccato: ꝙͣtuꝫ ad libertatem a coactōne. nō dicit̉ magis et minus: ꝙͣtum ad libertatem a miſeria et a peccato dicit̉. et ꝙͣtum ad hͦ. ſimpliciter dicit̉ magis et minus. ꝙͣtum ad terminū ad quēcum dicitur aut potens eſt in bonum ⁊ malum actū autconfirmatum in il¶ Articulus. ij.Darticulū ſecundū quo querit̉. Utrū libeꝝarbitriū ſit vna potentia ẜm ſe. vel aliqͦ modo plures. Et videt̉ ꝙ nō ſit vna potentia: nāom̄es virtutes nō ſunt in eadē potentia. ſed diſtinguuntur ẜm diuerſitates potentiaꝝ. vn̄ quedā virtutes ſuntin rōne ſicut fides. prudentia. ⁊ hmoi. ⁊ de donis ſil̓iter:quedā ſunt in rōne quedā in voluntate: ſꝫ tam ille ꝙͣ iſteſunt in libero arbitrio. gͦ liberū arbitriū nō eſt vna potētia ſꝫ plures vel aliquo mō ꝯtinens in ſe plures potētias¶ Item liberū arbitriū eſt facultas volūtatis et rōnis.ſꝫ ille potētie ſunt diuerſe: et diuidunt̉ ex oppoſito. ¶ Itēbern̄. vocat liberū arbitriuꝫ ꝯſenſum. Aug. facultatem.Anſel. pt̄atem: ſꝫ hec nō ſunt vniꝰ generis vel ſaltem vnius ſpēi. gͦ nec liberū arbitriū. ¶ Itē videt̉ ꝙ libeꝝ arbit.ꝯtineat in ſe om̄s potētias. Dama. libere appetit. libe̓ iudicat. libere impetuꝫ facit. libe̓ diſponit. libere vult. libēinꝗrit. Sꝫ iſti actꝰ ſunt diuerſaꝝ potētiaꝝ. Nam appete⁊ velle ſunt ꝯcupiſcibil̓. inꝗrere diſpone̓ rōnalis. impetūface̓ iraſcibilis: gͦ in om̄ibꝰ ē libertas. nōſolū in rōne velvolūtate. ¶ Item in om̄ibꝰ his viribꝰ ē meritū ⁊ demeritū: ſꝫ in ſolo libero arbitrio ē meritū vel demeritū. gͦ ⁊cͣ.¶ Contͣ. elige eſt vnꝰ actꝰ. gͦ eſt vniꝰ potentie: ſꝫ nō niſi liberū arbitriū. gͦ liberū arbitriū eſt vna potētia. ¶ Iteꝫ ēvna potētia q̄ ſemꝑ tendit ſurſuꝫ. qͣntū eſt de ſe. Eſt aliaq̄ tendit deorſum. gͦ vna dꝫ eſſe potentia media. Sꝫ hocnō eſt niſi liberū arbi. gͦ liberum arbi. eſt vna potentia.Ad quod rn̄dendum eſt. ꝑ id quod dicit aug. in li. deꝗn̄qꝫ rn̄ſionibꝰ: cum loꝗmur de libero arbitrio. nō de ꝑte anime loꝗmur ſꝫ de toto. Un̄ dicimꝰ. ꝙ liberū arbitrium ꝯtinet in ſe om̄s vires. ẜm qͣs eſt meritū vel demeritum: nō tn̄ eſt iō plures potētie eſſential̓r. ſꝫ pluriū potētiaꝝ: et ꝑ hoc pꝫ ſolutō:primo obiectū. ¶ Ad ſecūduꝫdicendiiberū arbitriū dr̄ facultas volūtatis ⁊ rati-

onis. quia in iſtis duabꝰ potentijs eſt primo ⁊ principaliter: libertas quia eſt rōnis vt cōſiliantis et voluntatisſicut mouentis. et ꝑ iſtas duas deſcendit libertas ad alias quarum ſunt actus remotiores. ẜm ꝙ dicit dama. libere diſponit. libere impetū facit. non ideo tn̄ dicet̉ plures potentie. ſed ꝯtinens in ſe plures. ſcilicet om̄es illasin quibꝰ eſt meritum vel demeritū. Uerumtamen liberūorbitrium vno modo diuiditur ex oppoſito contra aliaspotentias ſicut iam melius explanabit̉. ¶ Ad hoc quodobijcitur. ꝙ liberū arbitrium nominat̉ tribus nominibꝰa ſanctis. Gicendum ꝙ hoc eſt ẜm diuerſos eius reſpectus. Poteſtas em̄ dicitur reſpectu actus et finis: ē eniꝫpotentia ordinata in finem mediante actu. facultas d̓odicitur reſpectu eius ꝑ quod illud reddit̉ facile. Ratioem̄ vel volūtas facilis dicit̉. ẜm facultatē liberi arbitrijUnde facultas dicit̉ ratōnis ⁊ volūtatis: ꝯſenſus auteꝫdicitur reſpectu mouētis. aut em̄ mouetur a deo ad bonum: aut ab aduerſario ſcꝫ dyabolo. Ex hoc gͦ ꝙ huicvl̓ huic ꝯſentit. conſenſus dicitur.¶ Articulus. iij.D terciū quo querit̉. Utrū liberū arbitriuꝫſit volūtas. vel ratio vel potentia ſeꝑata a ratione et voluntate. Ꝙ aūt ſit voluntas. dicitdama. nihil aliud voco liberū arbitriū niſi voluntateꝫ.¶ Item aug. nihil ita eſt in pt̄ate noſtra ſicut voluntas.q̄ cogi non pōt: ſed liberum arbitrium eſt hmōi ergo ⁊cͣ.¶ Item meritū reſidet penes voluntatē principaliter. etpenes liberū arbitriū pͥncipaliter: gͦ liberum arbitriumeſt voluntas. ¶ Item bern̄. nō incōgrue liberū arbitriuꝫdicit̉ ꝯſenſus liber ꝓpter voluntatē. ¶ Item bern̄. liberūarbitriū vbiqꝫ ſequit̉ voluntateꝫ. vt niſi deſinat illa: iſtanon careat: ſicut em̄ in bono ⁊ malo eque ꝑdurat voluntas: ita ⁊ liberū arbitriū. ¶ Ꝙ ſit ratio videt̉. Aug. deꝗnqꝫ reſponſionibꝰ. liberū arbitriū. dicit̉ ab arbitrādo.quia rōnali ꝑti quid eligat. quidve recuſat nomen accepit. ¶ Item bern̄. diſtinguit inter liberū arbitriū. ⁊ liberum ꝯplacitū. et liberū ꝯſilium et dicit. Arbitriū quidēiudiciū eſt. ſicut v̓o iudicij eſt diſcernere quid liceat quidve nō liceat. ſic conſilij ꝓbare quid expediat ꝗdve nō expediat. ſic et ꝯplaciti exꝑiri. quid libeat quidve nō libeat: gͦ cum liberū arbitriuꝫ ſit diſcernere quid liceat velnō. et hoc ſitnis tm̄. videt̉ ꝙ liberū arbitriū ſit rōnistm̄. ¶ Item pͣs. In imagine pertranſit homo. imago deiratio eſt. ſꝫ liberū arbitriū eſt illud. ẜm qd̓ gerit hoimaginem dei. Un̄ richardꝰ. vicinꝰ adheret deo eiuſqꝫ tenetimaginem libe. arbi. gͦ liberū arbitrium eſt ratio. ¶ Ꝙaūt nō ſit ratio vel voluntas. ſed potentia diſtincta a ratione et a voluntate videtur. quia in anima ē imago trinitatis ex ꝑte cognitiue. ſcꝫ memoria intelligentia ⁊ voluntas. Similiter ex ꝑte motiue. liberū arbitrium. ratō⁊ voluntas vt dicit aug. Uolūtas gͦ ex iſta ꝑte rn̄det voluntati. ex illa ratio intelligentie: gͦ liberuꝫ arbitriū reſpondet mēorie: gͦ ſicut mens ſiue memoria eſt ꝑs imaginis ex ꝑte cognitiue. ita lib. ar. ex ꝑte motiue: ⁊ ita videtur ꝙ ſit potētia ſeꝑata a rōe ⁊ volūtate. ¶ Item ratō eſtquedam ꝑticularis potentia ad cognoſcendū. voluntasad appetendū: ſꝫ liberū arbitriū nō eſt ꝑticularis potentia. Unde aug. cum de libero arbitrio loquimur. non deꝑte aīe loꝗmur ſed de toto: ſi ergo potentia vniuerſalisdiſtinguit̉ a ꝑticulari. liberiū arbitriū differt a voluntate et a ratōne. ¶ Item dama. ponit ip̄m vniuerſalē motorem in anima. vn̄ dicit. libere vult. libere iudicat. libere appetit. libere ꝯſiliat̉ ⁊cͣ. ſed vniuerſalis motor diſtinguitur a ꝑticulari. gͦ idem quod prius. ¶ Item bern̄. conformatio eſt. vt imago faciat in corꝑe. quod forma facitin orbe: mouet potentiſſime ordinat ⁊ admīſtrat ⁊ nullacogit̉ ncc̄itate. Si gͦ potētiſſimū ē. gͦ nō ē potentia determīata. ſꝫ vniuerſal̓r imperās. ¶ Rnſio. cōcedo ꝙ li. ar. ē̄vl̓r imperās. et ſic̄ p̄ſidet motor orbi. ita iſtud motor eſtvl̓r imperās. ſꝫ nota de li. a2. ſic̄ de mente: mēs em̄ aliqn̄