Capituluꝫ.XIX.

iudicat de lege. Sꝫ ꝗ iudicat ẜm equitatē: n̄ dicitlege n̄ eſſe iuſte poſita: ſꝫ n̄ eſſe ẜuandā ī tali caſuꝑꝑ ꝑticulare factū qd̓ occurrit: qd̓ n̄ intellexit legiſlator. Et q̄ de nouo emergūt indigent auxiliodicit lex. Nō obſtat etiā ſi dicat̉ ꝙ interp̄tatio intentionis legiſlatoris ſolū ſpectat ad pͥncipē ſeuconditorē legis. Sed vti v̓tute eꝗtatis ꝑtinet adoēs. Nā interp̄tatiolocū hꝫ in dubijs in ꝗbus n̄licet abſqꝫ determinatiōe pͥncipis a verbis legisrecedere. Sꝫ vtens eꝗtate n̄ interp̄tat̉ legē in dubio: ſꝫ in manifęſto facto exequit̉: qd̓ veriſil̓r intēdit legiſlator in tali caſu: al̓s ſeq̄retur nocumētum aliqd̓ ex lege ẜuata: qd̓ certu eſt n̄ intēdiſſelegiſlatorē: ſicut v̓bi gr̄a. Lex eccl̓e ſtatuit vt ieiunet̉ tota qͣdrageſima ſi ē ſanus. Eſt aliꝗs ꝗ ſanus eſt: ſꝫ ſi vult ieiunare quotidie n̄ poterit p̄dicare: vel ſeruire infirmis: vel aliud opus pium ⁊valde vtile aūt neceſſariū facere. Ꝙ talis frāgitieiuniū vt poſſit illa vtilia oꝑa exerce̓: exiſtimasab illa legis obſeruātiā excuſari: ꝙ hoc n̄ intenderit lator illius legis .ſ. impedire oꝑa multū vtilia ⁊ neceſſaria ꝓpter ieiuniū: v̓tuoſe ⁊ v̓tute eꝗtatis vtitur. Ubi ſi attēderet ſolū ad v̓ba legis indiſcrete ⁊ male faceret ieiunare ⁊ alia oꝑa amittere: tam vtilia: cū illa ieiunādo facere nō poſſit.Et multo magis p̄latus debet in huiuſmodi vtitali equitateᶠ erga ſubditos ſuos. Dicitur aūt epicheia ab ep̄i qd̓ eſt ſupra: ⁊ dichaion qd̓ eſt iuſticia quaſi ſupra iuſticiā. Ubi ſciēdū ē ꝙ epicheiacorrn̄det ꝓprie iuſticie legali: ⁊ quodā modo cōtinetur ſub ea: ⁊ quodā modo excedit eā. Si enīiuſticia legalis dicat̉ illa que obtemperetᶠ legi: ſiue qͣꝫtum ad verba legis: ſiue qͣꝫtum ad intentionē legiſlatoris que ē potior: ſic epicheia eſt parspotior legalis iuſticie. Si v̓o iuſticia legalis dicatur ſolū q̄ obtēperat legi ẜm verba legis: ſic epicheia n̄ ē ꝑs iuſticie legalis: ſꝫ ē ꝑs iuſticie cōiterdicte: ꝯͣ iuſticiā legalē diuiſa ſic̄ excedēs ip̄a. §. I.De equitate loquensp̄s. ait. De vultū tuo iudiciū meū ꝓdeat: oculi tuivideāt equitatē. Uultus dei ē certa cognitio deivel volūtas dei. Iudiciū nr̄m eſt eſtimatio nr̄a d̓rebus: q̄ vtiqꝫ recta ē cū ꝓcedit de volūtate dei ⁊cognitione: vident .n. oculi dei qd̓ approbāt: tūcenim equitatē ẜuamus quā deus approbat: qiudiciū mentis nr̄e eſt ẜm voluntate dei. Largaūt ſumēdo equitatē pōtꝰ dici ꝙ triplex ē eꝗtas.In legū congrua applicatione. In reꝝ debita cōmutatione. In bonoꝝ ꝓportionata ꝑticipatione.Ad equitate que eſt ſpālis virtus vt dictū eſt ꝑtinet in caſu quo obſeruātia legis vel p̄cepti eēt periculoſa ⁊ irrōnabilis: non ẜuare eā qͣꝫtū ad v̓baDicit diuina ſapientia ꝓuer. iiij. Ducam te ꝑ ſemitas equitatis. A deo enim inſpirat̉ ⁊ datur talisvirtus ſicut ⁊ alie. Un̄ ip̄a ſapiētia dicit ꝓuer. viij.Heum eſt conſiliū mea ē equitas. Per ſemitasdicit que ſunt vie ſtricte: qꝛ non ad bn̄placitū: ſꝫ

ex neceſſitate vel manifeſta ratione debet recedia verbis legis: ⁊ hoc eſt artū ⁊ non latū. Dicit aute Greg. ꝙ verba debent deſeruire intentioni: n̄intentio verbis. xxij. q. v. hūane. verbi gr̄a. Quādo machabeos comorātes in deſertis: gētes anthiochi regis aggreſſi ſunt in bello iniuſto in dieſabbati: illi ne violarēt p̄ceptū legis de obſeruātia ſabbati: noluerūt ſe defendere: ſꝫ potius ꝑmiſerunt ſe occidi ex ſimplicitate ſua. Quod ꝯſideras Mathathias cū alijs prudētioribus vſi ſūtconſilio ⁊ eꝗtate: reſiſtētes ⁊ bellantes contra aduerſarios illos etiā in die ſabbati: nec reputantes ſe in hoc violare dei p̄ceptū: ſicut rei veritaserat. i. Machab. ij. Multa poſſent induci exempla eoꝝ que quotidie occurrūt. Unde prelatusprecepit ſubito vt qͣꝫ citius veniat ad euꝫ. Occurrit caſus ꝙ ex receſſu illius ſeꝗtur magnū ſcandalū qd̓ prelatū latet: vel ſuꝑuenit inundatio aqͣrū ꝓpter quā pōt īminere periculū mortis: velalia magna impedimēta vtiqꝫ equitate debet. vti⁊ eſtimare p̄latū non intēdere illū exponere periculis ⁊ huiuſmodi. Caueat tn̄ quilibꝫ a fraude⁊ ſimulatione. Ad hoc facit regula iuris q̄ dicitIn obſcuris aſpicimus qd̓ veriſimilius videturvel qd̓ conſueuit in huiuſmodi ẜuari: de reg. iu.li. vi. Pertinet etiā ad equitate iudicisⁱ tēperarein penis rigore iuris miſericordia. Un̄ Cyprianus ꝙ equitas ē ſeueritas iuſticie miſericordiedulcore tēperata. Et ad hanc ſemꝑ debet inſpicere iudex. vn̄ Greg. dicit ꝙ oīs qui iuſte iudicatſtateraꝫ in manu geſtat ⁊ in vtroqꝫ penſo miſericordia ⁊ iuſticiaꝫ portat: vt imitet deum: de quoait p̄s. Iudicabit orbē terre in eꝗtate. In ſuis .n.iudicijs quibuſcūqꝫ ſemꝑ he due res iuncte ſūt:vt dicit caſſiodorus: miſericordia ⁊ veritas. Licet aliqn̄ alterū nos lateat: ad hoc etiā facit regula iuris in. vi. qua dicitur. In pēis benignior interp̄tatio eſt adhibenda. Et alia regula in obſcuris minimū eſt ſeq̄ndū cū ſuis ꝯcordantijs. Admagnā equitatē ꝑtinuit iudiciū Salomonis qn̄ſ. illis duabus meretricibꝰ coram eo de filio alterius ip̄arum mortuo dedit ſnīam: ꝙ diuideret̉infans viuus in duas ꝑtes ⁊c̄. Et hoc vt videret̉ꝙ ſeq̄ret̉ in illis mulieribꝰ. Sꝫ petēte vera mr̄ene occideret̉ ſed potius integer daret̉ alteri: quetn̄ non erat mater: ex illo dephendit primā eē veram mr̄em: n̄ aliam que petebat diuidi: qꝛ natura nō poterat pati mortē filij. Secunda equitasꝑtinet ad iuſticiā cōmutatiuā vt .ſ. in cōmutationibus ⁊ cōtractibus ſeruetur equalitas. Un̄ Leuitꝭ. xix. Statera iuſta ⁊ equa ſint pōdera ꝓuer.xi. Statera doloſa ⁊ abhominatio ē apud deuꝫ:⁊ pondus equū voluntas eius. Qn̄ igit in huiuſmodi homo ſeruat equitate: oculi dei vidēt .i. approbant tale opus. ¶ Tertia equitas eſt in bonoruꝫ ꝓportionata ꝑticipatione: vt .ſ. in eccleſia velciuitate vna vel collegio vel monaſterio: vnꝰ vepauci habeant oīa officia vel multa bn̄ficia vel