Titulus.V.

aliqua cōitate cōtinētur cōparātur ad cōitatemſicut partes ad totū. Pars autē id qd̓ ē totius ē:Unde ⁊ qd̓libet bonū partis ē ordīābile ad bonum totius: Scd̓m igitur hoc bonuꝫ cuiuſlibetvirtutis: ſiue ordinātis hoīem ad ſeip̄m: ſiue ordinātis ad aliquas alias perſonas ſingulares ēreſeribile adbonū cōe. Et quātū ad hoc dr̄ eſſevirtus generalis: ad qd̓ ordinatur iuſticia. Et ẜꝫhoc actus oīuꝫ virtutū ad iuſticiā pn̄t pertinereẜm ꝙ ordinat hoīeꝫ ad bonū cōe. Et qꝛ ad legepertinet ordinare in bonū cōe. Ideo iuſticia predicto modo generalis dicitur iuſticia legalis: qꝛper eā homo cōcordat legi ordinati actus omnium virtutū in bonum cōe. Tertio mō dicituriuſficia pro vt eſt virtus ſpēalis: equalitatē conſtituēs in cōmutatiōibus ⁊ diſtributiōibus cōicabiliū bonoꝝ: que ſunt neceſſaria in vita: hec. bTho. ⁊ de iſta nūc agitur: que eſt vna de cardinalibus: ⁊ precellit oēs morales duplici ratiōe ẜmb. Tho. 2ª 2ᵉ. Prīo ex parte ſubiecti: qꝛ iuſticia ēin nobiliori parte aīe .i. appetitu rōnali .ſ. voluntate. Alie vero .i. fortitudo ⁊ tēperātia ſunt in appetitu ſēſitiuo: ad quē pertinet paſſiōes que ſūtmateria dictarū virtutū. Scd̓a rō eſt ex ꝑte obiecti. Nam alie virtutes laudātur ẜm bonū ip̄iusvirtuoſi. Iuſticia āt ẜꝫ ꝙ quis bene ſe hꝫ ad alid̓.Et nota ꝙ in ſcriptura ſacra iuſticia cōmunitercipitur primo mō dicta.Pota ꝙ inſtitia prout eſt virtus ſpēalisdiſtincta a ceteris: ſe hꝫ vt totū inintegrale. Et ſic partes eius ſunt declinare a malo ⁊ facere bonū. Eſt etiā totū vniuerſale: ⁊ partes eius ſubiectiue: que ſunt ſpecies eius: ſūt iuſtitia cōmutatīa: ⁊ iuſticia diſtributīa. Eſt ⁊ totuꝫprincipale: Et ſic partes etus ſunt que dicunturv̓tutes annexe: Religio: pietas: obſeruātia queincludit obediētiam. Ueritas gratia: ſeu gratitudo: vīdicatio: liberalitas: affabilitas ſeu amicitiade quibus omnibus aliquid breuiter dicendū.¶ Sciēdū de partibus iufficie integralibus: ꝙcū ſit iuſticia generalis ⁊ iuſtitia ſpēalis vt dcctūeſt. Ad iuſticia generalem pertinet facere bonuꝫdebitū in ordine ad cōmuitatē. vel ad deum. Etvitare malū oppoſitū .ſ. cōmūitati vel deo. Sediuſtitia prout eſt virtus ſpēalis reſpicit bonumſub ratiōe debiti in cōparatiōe ad ꝓximum: ⁊ ſecūdum hoc ad iuſtitia virtute ſpēalem: pertinetfacere bonuꝫ ſub ratiōe debiti ī comparatiōe adproximū ⁊ vitare malū oppoſitū qd̓ eſt nociuuꝫꝓximo. Et ẜm hoc declinare a malo ⁊ facere bonum ſunt partes iuſtitie ſpēalis. Ad iuſtitiā eniꝫpertinet equalitatē cōſtituere in his que ſunt adalteꝝ. Eiuſdē aūt eſt ꝯſtituere aliquid ⁊ illud cōſtitutū ſeruare. Cōſtituit aūt equalitatē iuſticie īfaciendo bonū .i. reddendo alteri qd̓ ſibi debet̉.Cōſeruat aūt equalitatē iuſticie iam ꝯſtitute declinādo a malo. i. nullū nocumentū ꝓximo inferendo. ⁊ nota ꝙ hic declinare a malo ẜm ꝙ po-

nitur ꝑs iuſticie: nō dicit puram negationē queeſt n̄ facere malū. Hoc .n. nō meretur palmā ſedtm̄ vitat penam. Sꝫ importat motum volūtatisrepudiantis malū vt ip̄m nomē declinatiōis importat. Et hoc eſt meritoriū precipue qn̄ aliquisimpugnatur vt malum ſaciat ⁊ reſiſtit. Item facere bonū ē actus cōpletiuus iuſticie ⁊ quaſi ꝑsprincipalis eius. Declinare aūt a malo eſt actusimꝑfectior ⁊ pars ſecūdaria. ¶ Item nota ꝙ oēpeccatū aūt eſt tranſgreſſio: aut omiſſio: ⁊ tranſgreſſio opponitur illi ꝑti iuſticie que eſt declinare a malo. O miſſio aūt alteri ꝑti .ſ. facere bonuꝫAliqn̄ tn̄ tranſgreſſio large ſumit̉ ꝓ omni peccato: includendo etiam omiſſioneꝫ. Et ſic ſumit. b.Amb. cū diffiniēdo peccatū dicit ꝙ eſt tranſgreſſio legis diuine ⁊c̄. Pro cuius declaratiōe dicitb. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxix. ꝙ nomen tranſgreſſionis acorꝑalibus motibus ad morales actus deriuatum ē. Dicitur aūt aliquis ẜm corꝑalem motuꝫtranſgrēdi: ex eo ꝙ trāſgreditur terminū ſibi p̄fixū. Terminus aūt p̄figitur homini: vt vltra nōtranſeat in moralibus ꝑ preceptū negatiuū: ⁊ iōtranſgreſſio ꝓprie dr̄ ex eo ꝙ quis tranſgredit̉p̄ceptum diuinū qd̓ quidē materialiter pōt eſſecōe omnibus ſpēbus peccatoꝝ: qꝛ per quālibetſpēm peccati mortalis hō trāſgreditur aliquodpreceptū diuinū. Sed ſi accipiat̉ formaliter ẜmhanc ſpālem rōnem qd̓ eſt facere ꝯtra p̄ceptumnegatiuū: ſic ē ſpāle peccatū dupliciter. Uno mōẜm ꝙ opponitur ad genera peccatorū oppoſitaalijs virtutibus. Sicut .n. ad ꝓpriam rōnem iuſticie legalis ꝑtinet attendere ad debitū preceptiita ad ꝓpriam rōnem trāſgreſſionis ꝑtinet attēdere ꝯtemptū p̄cepti. Alio mō ẜm ꝙ diſtinguit̉ab omiſſiōe que ꝯtrariat̉ precepto affirmatiuo.¶ De omiſſione nota ẜm Tho. vbi ſupra ꝙ importat omiſſio p̄termiſſionē boni debiti. Bonūaūt ſub rōne debiti ꝓprie ꝑtinet ad iuſticiam: legalem quidē ſi debitū accipiatur in ordine ad legem diuina vel humanā. Ad ſpālem aūt iuſticiam ẜm ꝙ debitū cōſideratur ī ordine ad ꝓximūvn̄ eodē mō quo iuſticia eſt ſpālis virtus: ⁊ omiſſio eſt ſpāle peccatū diſtinctu a peccatis: que opponūtur alijs virtutibus. Eo v̓o mō quo facerebonū cui opponit̉ omiſſio: eſt quedā ꝑs iuſticiediſtincta a declinatiōe mali cui opponit trāſgreſſio: ēt omiſſio a trāſgreſſiōe diſtinguit̉. Et notaꝙ omiſſio non eſt origīale: ſꝫ actuale pctm̄: nō ꝙhabeat aliquē actū ſibi eēntialem ſed ẜm ꝙ negatio actus reducitur ad genus actꝰ: et ſic nagere accipitur vt qd̓dā agere boni debiti ad quodquis tenetur. Et qꝛ nl̓lus tenet̉ ad impoſſibile:ideo nullus peccat pctō omiſſionis ſi non facitqd̓ n̄ p̄t. Item nota ꝙ ſicut pctm̄ trāſgreſſiōis opponitur p̄ceptis negatiuis: ita pctm̄ omiſſiōis affirmatiuis que pertinet ad faciēdū bonū. Affirmatiua at precepta non obligāt ad ſꝑ ſed ad tempus determīatū ⁊ pro illo tꝑe quo quis debꝫ ali