fct̄a remolliuntur ex quibus vaſcula diuerſa ⁊varia vtenſilia preparantur. Ex cornibꝰ enimbouinis fiunt arcus baliſte quibus tela contrahoſtes iactantur. fiunt ⁊ toraces ⁊ arma quibus infirmiora hominis contra hoſtium iacula defenſantur. fiūt ⁊ lucerne quibus fuganturtenebre. fiunt ⁊ pectines quibꝰ capita a ſordibꝰemundantur. bouinis etiam cornibus vtunturvenatores. nam cum eis terrent feras ⁊ incitātcanes venaticos vt fugientia auimalia inſequātur. cornibus inſuper vtunt̉ ſcriptores ⁊ pictores in quibus varij colores optime conſeruantur. vtunt̉ etiam cornuum vſu bellatores quibꝰbuccinando ſocij animant̉ tā pugnantes qͣꝫ fugientes ad aciem reuocant̉. cornibꝰ etiam vtūtur cuſtodes turriū ⁊ caſtroꝝ ſiue ſpeculatoe̓squi ipſoꝝ ſonitu ad vigilandū mutuo ſe hortātur ad multa alia cornua bouina ſunt neceſſaria. Unde nihil eſt in boue qd̓ diuerſis vſibusnon ſit vtile ⁊ etiam eius fimus. vt dicit pliniusli. xxviij. ca. xj. fimꝰ inquit bouis cū aceto iuuatꝯtra dolorem articuloꝝ. ydropicis etiam remediū ſingulare eſt ſi inde ad ſolem ꝑungant̉. int̓cutaneū em̄ ꝯſumit hūoreꝫ ⁊ ſedat ac repͥmit īflaturā ydropicā ⁊ tumorē. Dicit p̄terea Plili. xxx. c. iij. eſt inqͥt aīmal ꝑuulū ſimile ſcarabeonomine bureſtis. hoc inter herbas fallit boueꝫ⁊ ideo ſic eſt dictuꝫ qꝛ premit eū. nam inter herbas quas bos diligit illud aīal ſe abſcondit qd̓aīal bos deuorat dū herbas incaute capit. bureſtis autem deuoratꝰ iecur bouis ſubito ſic īflamat vt ip̄m cū cruciatu maximo tandem rūpat. vnde ꝓpter onꝰ quo bouis ceruix p̄mitur⁊ ꝓpter dolorem ſtimuli quo pungit̉ bos bureſtis veneno dū eius ventrē ſubītrat inter ciboscuꝫ interitu cruciatur.¶ Ca. xiij.¶ De bubulco.Ubulcus dicitur boum cuſtos. qui ipſoꝝ eſt cuſtodie ex officio deputatus. hic boues paſcit ⁊ nutrit ⁊ ad paſcua eos ducit ac reducit. ⁊ duꝫ ſt̓ in paſcuis ꝑ ꝑtes eos colligit etꝯnectit eoꝝ ceruices. iugo pͥmit ⁊ aratro eos iūgit. cū ſtimulo pigritātes cōpellit ad labores. ⁊vt vniformiter aratrū trahāt ſtimulando eoscogit ſibilo. ⁊ cantilena eos demulcet. ⁊ vt libētius iugū ferant vocis melodia allicit ipſos ⁊ īducit. naturaliter enim boues ſicut ⁊ cerui diligunt melodiam. vt di. Auicen̄. cū virga eos dirigit ⁊ vt rectū faciāt ſulcā ipſos inſtruit nec ſolum cogit ad arandū verūetiā ad triturādū cōpellit. ⁊ ad confringendas fruges in area circū-ducit. finito labore a iugo eos ſoluit ⁊ ad preſepe vt reficiantur eos ducit.¶ Ca. xiiij.¶ De bubalo.Ubalus eſt a boue diminutiue dictus. eo ꝙ ſil̓is ſitbobus. Eſt autē animal ita indomitum ꝙ pre feritate iugum nō recipit ī ceruice.bubalos africa ꝓcreat. In germania aūt ſt̓ boues agreſtes habentes cornua intātuꝫ ꝓtenſavt regijs menſis ꝓpter inſignem eoꝝ capacitatem ex eis pocula fiant vt dicit Iſi. Eſt autemanimal magne fortitudinis. vnde domari n̄ pt̄niſi circulo ferreo naribꝰ eius infixo quo circumducit̉. nigri autem vel fului eſt coloris paucos⁊ raros habens pilos. cornua hꝫ fronteꝫ cornibus validiſſimis circūſeptam. cuiꝰ caro nō ſolum eſt vtilis ad eſcam verūetiā ad medicinamnam vt dicit Pli. li. xxviij. ca. x. caro bubali cocta vel aſſa hominis morſuꝫ ſanat. cuiꝰ medullacuꝫ dextro crure aſſumpta aufert pilos palpebrarum ⁊ medet̉ vicijs ocl̓oꝝ. ſanguis eiuscum aceto ſumptus reijcienteꝫ ſanguinem mire ſanat. cuiꝰ vngule vel ſolee bubaline cū miriha confirmant dentes motos lac bubalinū valet contra viſcerū torſiones nam ſua pinguedine delinit ea. vnde contra diſſenteriā ml̓tū prodeſt. valet contra ictus ſerpentū ⁊ ſcorꝑionū. ⁊contra venenū ſalamandre ⁊ cicute. vulnera recentia ſanat fimus bubali calefactus ſanat apoſtemata dura ⁊ eoruꝫ duricias ſpargit. fel eiusvalet contra caliginem ocl̓oꝝ. Sunt ⁊ quidaꝫboues agreſtes mire magnitudinis ⁊ tn̄ ſūmeſunt agilitatis. intātū em̄ ſunt agiles vt fimumquē ꝓijciūt citius eleuēt ſuꝑ cornūqͣꝫ poſſit decidere ſuꝑ terrā. Hi boues odiūt ⁊ ꝑſequunt̉omne rubeū ſiue ruſum. ⁊ ideo venatores rubeis ſe induūt vt eos ꝓuocent ad eos inſequēdū.venator iā vidēs beſtiā appropinqͣntē r̄tro magnā arborē ⁊ fortē ſe abſcōdit. bos ꝟo cornibꝰfortit̉ impīgit ī arborē ꝙ ꝓprijs cornibꝰ ab arbore detinet̉ ⁊ ſic detētꝰ venatoris iacul̓ cōfodit̉ ꝓſternit̉ ⁊ venat̉. Eſt at̄ aliud animal ſil̓eboui agreſti ſꝫ nō ē tāte magnitudinis maximahꝫ cornua ml̓tū alta ⁊ acuta cū quibꝰ deijcit arbores ⁊ arbuſta ſꝫ et ſi cōcaua ē quercꝰ roboreſuo deponit vſqꝫ ad terrā qͥ gratiā paſtꝰ tādeꝫcaput ſb̓mittit int̓ frutices. ſb̓tilia ⁊ ꝓlixa virgulta ſiue vimina hn̄tes. qͣꝝ ꝯplexiōe ⁊ adhentia cornua beſtia circūligāt̉ ⁊ obligant̉. vn̄ diuluctans ꝯͣ illas ꝯplexas ꝟgultoꝝ obuolutōnesmagis ac magis ſe intricat atꝫ ligat. cūqꝫ diu lictaus ab ill̓ ligaminibꝰ ſe nō expedit īmo fortiꝰ