cruciādi. Ꝙ enī nō ad generales iniqͥs ꝑtineat illa ītelligi. patet per hoc quod ſequitur v̓. angeli fortitudine ⁊portāt aduerſus ſe execrabivirtute cū ſint maiorele iudicium.¶ Articulus terciusOſtmodū dicēdū ē de cōꝑatione mali ex circūſtātia reſpectu mali ex ītētiōe ⁊ q̄rit̉. vtrūmalū ex circūſtātia dicat̉ demeritoriū. ꝓpt̓ hͦ.ꝙ addat̉ malū ex ītētione. Qd̓ vr̄. Malū enī ex circūſtātia ē cui debet̉ pena. n̄ tātū ī p̄ſenti ſꝫ etiā ī futuro. ſic̄ debetur malo in genere. poteſt enī eſſe ꝙ aliquis adulteretur ⁊ nō intēdat ſe adulterari. ſed ſic adulterādo peccat.ergo malū ex circūſtantia. nec adiecto malo ꝑ ītentionēeſt demeritoriū. ¶ Et in. iiij. c. gen. lamech īterfecit caynlicet nō intēdebat ipſum īterficere. punitus tamē eſt grauiſſime. ergo malū ex circūſtantia eſt demeritoriū n̄ adiecto malo ꝑ intētionē. ¶ Cōtra. intētio nomē operi imponit ſicut dicit ambro. ſi ergo nō adeſt intētio ip̄i operinec dicet̉ eſſe meritoriū nec demeritoriū. ¶ Itē. xij. Mathei. de bono theſauro ⁊cͣ. glo. theſaurus eſt cordis intētio. ex qua dominꝰ iudicat opera. ſꝫ ex quo iudicat̉ opꝰ.ex eo dicit̉ meritoriū vel demeritoriū. ergo ex intentiōedicet̉ opus meritoriū. Si ergo nō adeſt malū ex intention nō dicet̉ opꝰ demeritoriū. ¶ Itē Beda ex merito intentiōis diſcernunt̉ oꝑa an ſint lucis an tenebrarū. preter ergo malū intētionis nō dicet̉ opus tenebroſum. ſedad opus ꝑtinet genus operis cū circūſtantia. ergo malum ex circūſtantia nō erit demeritoriū niſi addat̉ malum ex intētione. ¶ Ad qd̓ reſpondendū. ꝙ intētio dicitur duplicit̓. dicit̉ enī intētio generalis ſiue indetermīata. ⁊ dicit̉ ītentio determīata ⁊ ſpecialis. Intētio generalis eſt cū intēdit ꝑcutere vel aliqd̓ huiuſmōi opus agere. Intētio ſpecialis ⁊ determīata eſt. cū intēdit agere hͦvel hoc vel ſic agere. ⁊ ita de alijs circūſtātijs. cū ergo dicitur ꝙ demeritū nō ē preter malū ex intētione. hoc ē. ꝙnō ē preter malū ex intētione generali aūt ſpeciali. ſꝫ nōſemꝑ ē ex intētione ſpeciali. ¶ Ad obiecta ergo reſpōdēdum. ad primū .ſ. ꝙ ille qui adulterat̉ licet nō intēdat adulterari. intēdit tamē illud quo exiſtēte ē adulteriū. intendit enī cognoſcere hāc mulierē. qua cognita ē adulteriū. ſicut aliꝗs nō intēdit peccare mortalit. intēdit tn̄ illud quo facto ē peccatū mortale. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcitur de lamech. dicendū ē. ꝙ licet nō intēderet īterficereCaym ſed īterficere ferā. intēdebat tn̄ ſagittā emitte p̄ter cōſiderationē cū diligētia adhibita. ⁊ ideo peccauitmortalit̓. ¶ Sꝫ adhuc poſſet obijci. ſi minꝰ erat in intētione ipſiꝰ lamech. ꝙͣ intētione ipſiꝰ Caym. Caym .n. ītēdebat nō tm̄ occide. ſed occide̓ fratrē ſuū abel. lamechv̓o intēdebat ꝑcutere ſiue occide̓. ſed nō ipſum Caymcū ergo minꝰ eſſet in ītētione illiꝰ. maior pena debebat̉ipſi Cayn ꝙͣ lamech. Sꝫ ecōtra videt̉ accide̓. qꝛ lamechpunitꝰ fuit ſeptuagies. Caym v̓o ſepties. dicit̉. .n. Gen̄.iiij. ſeptuplū vltio dabit̉ de caym. de lamech v̓o ſeptuagies ſepties. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ lamech ampliꝰ punitꝰfuit. nō ꝓpter hoc ꝙ malū ex intētione additum malo exgenere ⁊ ex circūſtantia eſſet deteriꝰ. quo ad peccatū homicidij. maiꝰ erat homicidiū ipſiꝰ caym ꝙͣ ipſiꝰ lamechī gene̓ peccati. ſed hͦ fuit qꝛ lamechcōiunxit homicidiū.bigamie. caym v̓o tm̄ ꝑpetrauit homicidiū.¶ Nembrum quartumIcto de malo ex circūſtantia in cōi. dicēdūē de malo ex circūſtantia ī ꝑticulari. Sꝫ duplex ē cōſideratio. vno mō ẜm ꝙ ſingule dicunt̉ circūſtantie aggrauare vl̓ minuere peccatu. ⁊ ẜm hūc modū aget̉ īfra. cū fiet tractatꝰ de cōditionibus peccati actualis. Alio mō eſt agere de his ẜm ꝙfaciūt ad malū ex circūſtātia. ⁊ ꝑ hūc modū hic agendūeſt. Diſtinguunt̉ autē circūſtantie a diuerſis differēter.

dicit̉ enī in morali ph̓ia de iſtis circūſtantijs que ſic enpmerant̉ quis agit. ⁊ quid agit̉. ⁊ in quod agit. ⁊ qͦ agit.⁊ ꝓpter quid agit. ⁊ qualiter agit. Quid his deſigoportet agentē determinare ea q̄ agit. ⁊ ſcire q̄ ſunt. ⁊ qͦtſūt. ꝗ ſcꝫ agit. ⁊ quid agit. ⁊ in quod agit. ⁊ quo agit vebigratia remiſſe aut intēſe. ſic ergo erūt ſex circūſtantie.¶ Scd̓m aliū v̓o modū aſſignant̉. vij. circūſtantie que īpredicto verſu notant̉ quis quid vbi ⁊cͣ. ⁊ nominant̉ ibilocꝰ ⁊ tēpus. ⁊ que nominant̉ in predicta diſtinctione.¶ Tercio v̓o modo enumerant̉ circūſtantie iuxta attributa ꝑſone ⁊ negocio. que ſunt ex ꝑte ꝑſone. xj. Nomē.natura. conuictus. fortuna. habitus. affectio. ſtudiū. cōſilium. caſus. facta. ⁊ orationes. ¶ Nomē qd̓ vnicuiqꝫſone attribuit̉. ⁊ ſub nomine intelligit̉ cognomē ⁊ agimen. ¶ Natura cōtinet in ſe ſpeciē. vt ꝙ hō eſt. ſexum vtꝙ vir vel mulier. nationem vt ꝙ latinꝰ aut barbarꝰ.triam vt ꝙ gallicꝰ vel hiſpanꝰ. cognationē vt quibꝰ mioribus quibꝰ cōſanguineis. etatē puer aut adoleſcēs cōmoda ⁊ incōmoda. a natura data aīo aut corꝑi. vt ꝙ valens ē aut imbecillis. formoſus aut deformis. acutꝰ authebetior. memor aut obliuioſus. ¶ In victu aut conſiderare oportet. apud quos ⁊ quo more ſit educatꝰ. ⁊ quosmagiſtros artiū quos viuēdi p̄ceptores. Quo ī negocio.q̄ſtū. aut edificio ſit occupatꝰ. in qua cōſuetudine domeſtica ſit. ¶ In fortuna v̓o querit̉ ſeruꝰ ſit aut liber. pecunioſus aut pauꝑ. priuatꝰ aut cū poteſtate. nobilis autgnobilis. ¶ Habitū v̓o dicimꝰ animi aut corꝑis cōſtanem̄ ⁊ abſolutā in aliqua re ꝑfectioneꝫ. aut virtutis. autartis ꝑceptionē. vt ꝙ pugil ſit. ꝙ ciuilē ſcientiā noueritꝙ bonꝰ ſit aut malus. ¶ Affectio eſt animi aut corporisex tempore alia de cauſa coniunctio. vt leticia. cupiditas. metus. moleſtia. morbus. debilitas. ⁊ ita huiuſm.di. ¶ Studium eſt animi aſſidua ⁊ vehemēs ad aliquārem applicata cum magna voluntate occupatio. vt ꝙ ſtudeat in medicina vel artibus vel iure ciuili. aut canonico. aut diuino. ¶ Conſilium eſt aliquid faciendi vel nonfaciendi vere excogitata rō. ¶ Facta. caſus. orationes.ex tribus temporibus conſiderantur. quid fecerit. quidſibi acciderit. quid dixerit. ⁊ quid faciat. quid ſibi accidat. quid dicatur. ⁊ ita de futuro. ¶ Circumſtantie v̓oſumpte iuxta attributa negocio ſunt he. Prima eſt ip̄mgenus actionis vt ꝑentis occiſio. Scd̓a eſt cuius rei cāfactum ſit. Tercia eſt locus. Quarta tempus. Quintamodꝰ. Sexta occaſio. Septima facultas. Octaua euentus. Nona que conſequuntur ipſum factum. ¶ Locus conſideratur in quo res geſta ſit. vtrum ſit ſacer arꝓphanus. publicꝰ aut priuatus. ⁊ infra de alijs conditionibus loci. ¶ Tempus vt dies aut nox. ſolēnis aut ferialis. ieiuniorum aut extra ieiunium. ¶ Modus eſt inquo conſideratur. quemadmodū factum ſit. vtrū vi autſuaſione. ⁊ ita de alijs cōditionibus. ¶ Occaſio eſt parstemporis. habens in ſe ydoneam alicuius rei faciēdi vl̓nō faciendi oportunitatem. ¶ Facultas eſt quo aliquidfacilius ſit. aut ſine quo aliquid fieri nō poteſt. ¶ Euentus eſt exitus alicuius negocij. ī quo queri ſolet quid exqua re euenit. eueniat. euenturūqꝫ ſit. ¶ His notificationibus poſitis. querit̉ de comꝑatione iſtarum diuiſionum inter ſe. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ per ſe ipſam. ⁊ vtrum omīaiſta conferant ad malum ex circūſtantia. vt dicatur eſſevnum malum vel multa mala. Uidetur enim. ꝙ inſufficiens ſit illa diuiſio. primo eo ꝙ nō ſit in ea mentio d̓ loco ⁊ tempore. locus autem ⁊ tempus ſunt circūſtantiefaciunt maxime ad augmentū ipſius mali. grauius eſdelinquit qui in loco ſacro perperat mala. ꝙͣ qui in noſacro. ⁊ ſimiliter in tempore. cum eſt dies ſolenis ꝙ cuꝫeſt dies ferialis. ⁊ cum eſt tempus ieiunij ꝙͣ cum nō eſt.maius enim eſt peccatum crapule tunc. ¶ Preterea. clrſtantia quibus auxilijs nō deſignatur. cum ſit ratio voluntarij. cuius principium eſt in ipſo cognoſcēte. ſingula in quibus eſt operatio. ſingula autem dicūtur ſingu-