PecimuſoctauusCitulus
laicus cuiuſcūqꝫ dignitatis etiam imꝑator.facit legē. que extēdatur etiā ad clericos. vtꝙ habeant rn̄dere in foro ſuo. vel ꝙ ſoluanttallias et hꝰ. Non em̄ hn̄t pt̄atem ſuꝑ cleꝝ.¶ Tertio dicūtur iuſte ex forma. qn̄ .ſ. ſcd̓mequalitatē ꝓportōnis. īponūtur onera ſubditis in ordine ad bonuꝫ ꝯmune. Cū em̄ vnushomo ſit ꝑs multitudīs. quilibet hō et ꝙ eſt.⁊ ꝙ habet: ē multitudinis. ſicut ⁊ q̄libet ꝑs ēꝙ eſt totius. Vnde et natura aliqd̓ detrimentum infert aliqn̄ parti. vt ſaluet totū. Et ẜmhoc leges ꝓportōnabiliter onera imponētesſunt iuſte. et obligant in foro ꝯſcientie. Un̄ex cauſa rōnabili rectores ciuitatis īponūtaliquas collectas: puta. ad defendendū ſe iniuſto bello. et ẜm ꝓportōnem debitā. qui hocrecuſaret: peccaret. Iniuſte aūt ſunt. qn̄ nōeqͣliter onera imponūtur. ẜm ratā vnicuiqꝫcōtingente. ẜm ſubſtantiā. ſꝫ alij nimis grauātur enormiter. alij nimis alleuiantur. Etiſte ſunt diolētie. magis ꝙͣ leges. vnde talesleges nō obligant in foro ꝯſcientie. niſi forte ꝓpter vitandū ſcandalū vel ꝑturbatōem.ꝓpter quā homo debet cedere etiaꝫ iuri ſuo.ẜm illud Math̓. v. Qui te angariauerit mille paſſus. vade cū illo ⁊ alia duo. ¶ Quartoleges ſunt iuſte ex materia. qn̄ .ſ. ſunt de rebꝰin ſe iuſtis. Iniuſte aūt. qn̄ ſunt de rebꝰ illicitis: puta. ꝯtra ius diuinū vel naturale. vt ꝙadorēt ÿdola. ſicut fecit nabuchodonoſor legē. ꝙ om̄s adorarēt ſtatuā ⁊cͣ. dan̄. iij. Et tales leges nullo mō ſunt obẜuādē. qꝛ vt dicit̉Act̉. v. Obedire oportꝫ deo magis ꝙͣ homībꝰEt de hꝰ legibꝰ iniquis ⁊ ꝯdētibꝰ eas. dr̄ Iſa.x. Ue his qui condūt leges iniqͣs. ⁊ ſcribētesiniuſticias ſcripſerūt. vt opprimerēt in iuditio pauꝑes. et vim facerēt cauſe humiliumppl̓i mei. Quocunqꝫ gͦ iſtoꝝ modoꝝ ſunt iniuſte: non obligāt in foro ꝯſcientie. Si tamēſolū ex fine eſſent iniuſte. ⁊ in alijs iuſte .ſ. exmateria. forma. et aucͣtore. forte ligarēt tūc¶ Et nota ꝙ cōdentes leges iniquas: puta.ad īponēdum collectas indebitas et gͣuamina: tenētur ad reſtitutōem et heredes eorū.oīm dānoꝝ que occaſiōe dictaꝝ legū aliqupaſſi ſunt. et illi qui induxerūt ꝯditorē ad talem legē faciēdam. quilibet in ſolidū. Et ſeruātes eas leges tenēt̉ etiā ad r̄ſtitutōeꝫ eoꝝque occaſione taliū legū lucrati ſūt. Ubi aūtiuſte ſint leges ſeculares: etiā ſeruari debentet peccant trāſgredientes. Unde gelaſius papa. Quis aut leges principū. aut patrū regūlas. aut monitones paternas dicat debe̓ cōtempni. niſi qui impunitū ſibi extimet trāſire ꝯmiſſuꝫ. di. x. Uide dicit glo. ꝙ peccat oīsqui ꝯtempnit legē. ſed nō peccat om̄is qͥ paret legibꝰ. vbi .ſ. loquitur de ꝯſilio lex. xiiij. qj. quiſquis. Et ſic aliud eſt ꝯtempnere. aliudnon parere. Dicit Bern. in li. de diſpenſatōe
et precepto. Contemptus vbiqꝫ damnabilis.et ſic eſt mortale ex ꝯtemptu legē tranſgrediEx ignorātia em̄ vel negligētia nō ſemꝑ ſedẜm materias. Et dicit Io. papa. Quicqͥd cōtra leges accipit̉ ꝑ leges diſſolui meret̉. di. xvides. Et dicit ibi glo. ꝙ hec regula ē vera. īhis in quibꝰ eſt ꝑpetua cauſa ꝓhibitōnis. vtꝙ filius ꝯtrahat mr̄imoniū cū mr̄e. Uel dicꝙ meretur diſſolui niſi illud per aliā ꝯſtitutionem tolleretur.¶ De cōparatione legū. §. iij.ciuiliū ad canonicas qͦ ad pͥoritatē. Sciendū igit̉. ꝙ lex ciuilis eſt prior lege canonicatꝑe. Sꝫ lex canonica ē prior ciuili dignitateſeu aucͣte. Primū pꝫ ex hoc. ꝙ lex ciuilis cepit tꝑe moyſi vel circa. Lex v̓o canonica tꝑeapl̓oꝝ. qn̄ fecerūt ꝯſtitutōnem. ꝙ ꝯuerſi adfidē abſtinerēt ſe a fornicatōne. ab ÿdolatitisſanguine et ſuffocato .ſ. aīali. Fornicatō quidem de ſe ſemꝑ fuit peccatū mortale. ſed ideoꝓhibita. qꝛ gētiles putabāt licitā. qͣi naturalē. Alia v̓o ꝓhibita fuerūt. nō qꝛ de ſe mala.ſꝫ ad inducēdū pacificū ꝯuictū inter iudeoset gentiles ꝯuerſos ad fidē. et remouēdū occaſionē et exemplū mali. ¶ Qui fuerūt auctores legū ſeculariū. ponit Iſido. in quintoethimologiarū: dicēs. Moyſes gētis hebreepͥmus omniū diuinas leges ſacris lr̄is explicauit. Foroneus rex pͥmus grecis leges iuditiaqꝫ cōſtituit. Mercurius trimogiſtꝰ pͥmusleges egiptijs tradidit. Salon primus legesatheniēſibꝰ edidit. Ligurgus pͥmꝰ lacedemonibꝰ iura ex appollinis aucͣte ꝯfinxit. Numapōpilius qͥ romulo ſucceſſit in regno. pͥmusromanis leges edidit. Deinde cū ppl̓s ſeditōſus mgr̄atus ferre nō poſſet. decē viros legibus ꝯdēdis creauit. qͥ leges ex libris ſalomonis. ī latinū ſermonē trāſlatas. xij. tabulasexpoſuerūt. di. vij. moyſes. Et in. c. ſe. dicit.Leges redigere in libris. Primꝰ ꝯſul pōpeiꝰinſtituere voluit. ſꝫ nō ꝑſeuerauit metu obtrectatoꝝ. Deīde ceſar cepit id face̓ ſꝫ an̄ interfectus ē. Paulatim aūt antiq̄ leges vetuſtate ⁊ incuria aboleuerūt. Noue at̄ a ꝯſtātino ceſare ceper̄t. ⁊ reliqͥs ſuccedētibꝰ erātqꝫ ꝑmixte ⁊ īordīate. Poſtea theodoſiꝰ mīorauguſtꝰ. cōdicē factū ꝯſtitutōnuꝫ diſpoſuit.¶ De legibꝰ at̄ canōicis dic̄ Iſido. di. xvj. c. j.Canōes ꝯcilioꝝ generaliū: ceper̄t a tꝑe ꝯſtātini imꝑatoris. Tꝑibꝰ p̄cedētibꝰ ꝑſecutōe feruēte. n̄ dabat̉ facl̓tas docēdaꝝ plebiū. nec licētia ep̄is ꝯueniēdi in vnū. Sꝫ ip̄e ꝯſtātinꝰdedit hāc facultatē xp̄ianis. et ſub eo factūfuit pͥmū generale cōciliū .ſ. nicenū. Dicit tn̄ibi glo. ꝙ tꝑe clemētis ceperūt fieri cōcilia.Ut pꝫ di. xvj. yſidorus. Sꝫ nō fuerūt ita generalia ⁊ ſic ſoluit̉ ꝯͣrietas. Fuer̄t etiā factaan̄ tp̄s ꝯſtātini multa decreta a ſūmis pōtificibꝰ diuerſis tꝑibus. ¶ Dignitate autē et