Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
461
Einzelbild herunterladen
 

VnicumCapitulum

ſuffecti. Falcidius. De lege falcidie quā notat hic glo. vide in. iij. ꝑte. ti. x. c. de teſtamētis. Satira lex dicta ē. eo de pluribꝰ rebus lex illa loquit̉. ſimul dicta a copia reꝝ.t qͣi a ſaturitate. vnde et ſatirā ſcribere. eſtpoemata varia condere. vt oratij. iuuenalis.perſij. Rodie leges noualiū ꝯmertiorūint. ab inſula rodo ꝯgnominate. in antitus mercatoꝝ vſus fuit. di. e. Et ſic hic glolex illa iniquiſſima eſt .ſ. paciētibꝰ nauragiū inhītatores om̄ia auferāt. ff. e. modeinꝰ. Sꝫ illa lex hodie correcta eſt. vt. C. deur. l. aut naufragia. īmo tales ipſo iure ſūtxcoīcati. extra. de rap. c. excoīcatōi. Additrchi. videt̉ ſit canō late ſententie. qd̓tiā tenet glo. hic poſita. Sꝫ Inno. creditit canō ferēde ſentētie. Idē Ber. ſentit ibidēDe hoc habes in. iij. ꝑte in tractatu cēſur̄..§. j.t nota totum corus iuris ciuilis cōmunis. diuidit̉ in qͣtuorbros. quo ad allegatōes .ſ. cōdicū. digeſtū.nſtitutā. autenticā. Et que in eis notanturllegātur nomē libri. titulos. leges .agraphos. Cōuenientiā huius duiuiſiois legū hūanaꝝ ſuprapoſite ẜm yſido. pulre notat. b Tho. pͥma ſcd̓e. q. xcv. arti. iiijdicit em̄ vnūquodqꝫ p̄t ſe diuidi. ẜm id in eius rōne cōtinet̉. Sicut in rōne aīas ꝯtinet̉ aīa. que ē vel rōnalis vel irrōnal̓.t ideo aīal ſe diuiditur in rōnale et irrōale. non aūt diuidit̉ ẜm albū et nigrū. quent diuiſio p̄ter eius rōnem. Sūt aūt mulde rōne legis hūane. ẜm quoꝝ qd̓libet lexūana ꝓprie et ſe diuidi p̄t. Eſt em̄ pͥmorōne legis hūane. ſit deriuata a lege nare. vt ex dictis patet. Et ẜm hoc poſitiuū.uidit̉ in ius gētiū in ius ciuile. ẜm duosdos quibꝰ aliquid deriuat̉ a lege nature.ſupͣdictū ē. ad ius gētiū ꝑtinēt ea deiāt̉ a lege nature. ſic̄ ꝯcluſiōes ex pͥncipijsiuſte emptōes vēditōes alia hꝰ. ſines hoīes adīuicē cōuiue̓ poſſent. qd̓ ē dege nature. qꝛ naturaliter ē aīal ſocialeit ꝓbatur in primo politi. Que v̓o deriuā a lege nature moduꝫ ꝑticularis deterinatōnis. ꝑtinent ad ius ciuile. ẜm aliqͣluitas aliquod ius ſibi ad comodū determiat. Secūdo eſt de rōne legis ordineturd bonū ciuitatis. Et ẜm hoc lex hūana diidi p̄t. ẜm diuerſitatē eoꝝ qui dant operaꝫono ꝯmuni. ſicut ſacerdotes pro ppl̓o deuꝫrates. pͥncipes ppl̓m gubernātes. militesalutē ppl̓i pugnantes. et ideo iſtis hominibꝰſpalia quedā iura aptant̉. vt .ſ. ponatur iuspublicū et ius militare. Terto de rōne legis eſt vt inſtituat̉ a gubernāte ꝯmunitatēciuitatis. Et ẜm hoc diſtinguūtur leges ẜmdiuerſa regimina ciuitatū. Quoꝝ vnū regime eſt ẜm ph̓m in. iij. politi. qn̄ ciuitas gu-

bernatur ab vno. et ẜm hoc ponūtur cōſti­ LLC. Itutōnes principū ſeu edicta. Aliud regimēeſt ariſtocrathia .i. principatus optimoꝝ vl̓optimatū. ẜm hoc ſumūtur rn̄ſa prudentū ſenatus ꝯſultus. Aliud regimē eſt obligathia principatus paucoꝝ diuitū potentū. ẜm hoc ſumit̉ ius pretoꝝ. et etiā dr̄ ius honerariū. Aliud regimē eſt ppl̓i quod diciturdemocrathia. et ẜm hoc ſumitur plebiſcita.Aliud regimē eſt tirānicum quod ē omninocorruptū. vnde ex hoc ſumit̉ aliqua lex.Aliud regimē eſt ex his ꝯmixtū qd̓ eſt opti. et ẜm hoc ſumitur lex. quā maiores natu ſimul cum plebibꝰ aliquid ſanxerūt vt dictum ē ſupͣ. Quarto de rōne legis eſt ſitdirectiua humanoꝝ actuū. et ẜm hoc ẜm diuerſa de quibꝰ leges ferūtur. diſtinguūtur leges que aliqn̄ ab actoribꝰ eaꝝ nominātur. etſic diſtinguit̉ lex iulia vel de adulterijs. lexcornelia de ſicharijs. et ſic de alijs. Alie denominātur ꝓpter auctores eaꝝ. ſed ꝓpter resde quibꝰ ſunt. vt lex de officio ꝓconſulis. lexde furtis huiuſmōi. Diſtinguit̉ autem iusgentiū a iure naturali. maxime inꝙͣtum iusnaturale eſt ꝯmune omnibꝰ animalibꝰ. leges humane etiam. §. ij.ſeculares imponūt homini neceſſitatem adobẜuandū in foro ꝯſcientie. ita obſeruans peccat ſi ſint iuſte. Unde Augꝰ. dicit.Qui legibꝰ imꝑatoꝝ. que pro dei voluntateferūtur. obtꝑare non vult: acquirit grandeſupplitiū. Qui aūt legibꝰ imꝑatorū que ꝯtradei volūtatem ferūtur. obtꝑare non bult: acquirit grande premium. di. ix. imperatores. Pro hꝰ declaratōne dicit. b Tho. pͥma ſcd̓eq. xcvj. artic̄. iiij. leges humanitus poſitevel ſunt iuſte vel iniuſte. ſi ſunt iuſte: habētdim obligandi in foro ꝯſciētie a lege eternaa qua deriuātur. ẜm illud ꝓuer. viij. per mereges regnāt et legum ꝯditores iuſta decernūt. Dicūtur aūt leges iuſte vel iniuſte. ẜmquadruplex genus cauſaꝝ .ſ. finalē. efficientem. formalē. et materialē. Dicūtur iuſteex cauſa finali ſeu ex fine. qn̄ orbinātur adbonū ꝯmune. Iſte em̄ eſt finis legis vtilitasboni cōmunis. Econtra eſt lex iniuſta. qn̄ ēꝯtraria boni ꝯmuni. Unde qn̄ aliqͥs p̄ſidensimponit leges oneroſas ſubditis. non ꝓpterꝯmunē vtilitatem. ſed ꝓpter priuatā ſuam. vtꝓpter cupiditatem vel gl̓iam: puta. faciensſtatutū. qui ꝯmittit talem defectū ſoluattantū. qd̓ non ꝓpter aliud facit. niſi vt indelucret̉. Uel īponit tallias et gabellas vltͣdebitū. vt theſaurizet vel pōpiſet. Secūdodicūt̉ iuſte ex efficienti ſeu actore. Cauſa effitiēs legis eſt. ſtatuēs legē. Si excedit pt̄atem ferētis. qꝛ .ſ. eam facit ſubditisſuis: iuſta eſt. Iniuſta aūt ſi fert legē ſupereos. in quibus habet poteſtateꝫ: puta. ſi