Capitulū vnicūCitulus .xvj.
Relinque hoc ſeculum malū. ingredere monaſteriū. humiliare ſub manu abbatis. cuncta facito ſimplici aīo q̄ tibi fuerīt imꝑata.xxxiij. q. ij. admonere. De pauꝑtate dīc Urbanus papa. Quicūqꝫ nr̄aꝫ ꝯn̄em vitā ſuſcetam ht̄. ⁊ bouet ſe nihil ꝓpriū hr̄e. videat nevollicitatōneꝫ ſuā irritā faciat. ſꝫ hoc ꝙ doino ē pollicitꝰ fideliter cuſtodiat ne dānanem ſed p̄miū ſibi acqͥrat. xij. q. j. Scimus.It nota. ꝙ iſta q̄ de ſe ponūt̉ ſub cōſilio. pꝰꝓmiſſa fuerint ꝑ potum. cadunt ī p̄ceptūt ptꝫ in religioſis quo ad pauꝑtatē. caſtitaem. ⁊ obedientiam.Titulus ſedecimus. de lege quinta que diciur conſuetudo vel mos.Capitulum vnicū de cōſuetudinis quiddiate. actione et differentia.Ro quinta lege ponitur cōſuetudo ſeumos. Dicit em̄ Aug. ad Caſulanum. ꝙ mos ppl̓i dei. ⁊ inſtituta maioꝝ ꝓ lege tenēda ſūt:icut p̄uaricatores legū diuinaꝝ. ita ꝯtemtores cōſuetudinū eccl̓iaſticaꝝ: cohercendiit. di. xj. In his. Et dīc Gratiā. diſ. vij. §. j.ius ꝯſuetudinis ptꝰ naturalem legē exorlū habuit. exqͦ cōueniētes ī vnū ſimul cepeit habitare. qd̓ ex eo tꝑe factum eſſe credit̉uo Caÿm ciuitateꝫ edificaſſe legit̉: qd̓ cumdiluuiū videbat̉ extinctū. poſtmodum tꝑelemroth fuit reꝑatū ſeu immutatū. hec ibiuit gͦ ante cōe ius humanū. et aliqn̄ etiaꝫllit ip̄m ſeu preiudicat: vt dicetur.iffinitur autē ſic ab .§. j.ido. v. ethimo. Aos eſt longa ꝯſuetudo deioribꝰ tm̄modo tracta. Cōſuetudo at̄ eſt qd̓am ius moribꝰ inſtitutū. qd̓ ꝓ lege ſuſcipit̉ī deficit lex. diſ. j. Ubi glo. Vbijcit ꝯͣ deſcritionē pͥmam tāꝙͣ nō bonā. Primo: qꝛ idemonit̉ ī deſcripto ⁊ deſcriptōne eius. Aos eſtn̄ qui deſcribit̉. et ī deſcriptōe eiꝰ dr̄ de mobꝰ tm̄modo tracta. Scd̓o obijcit. qꝛ cum cōetudo uideat̉ eſſe ſpēs moris. et mos genꝰīcōueniēs eſt ꝙ ſpēs ponatur ī diffinitioneeneris ſui. Sicut ſi diffiniēdo aīal. dice̓tureſt homo. eſſet incōueniēs. Sed ad pͥmumn̄det̉. ꝙ mos ſumit̉ tripliciter. Uno mō ꝓutenꝰ ad om̄eꝫ legē humanā ſcriptā ⁊ nō ſcritam. Et ſic ſumit Grati. in pͥn. decretoꝝ cūit. Genꝰ humanū duobus regit̉. naturali .ſ.ure ⁊ moribus .i. iure poſitiuo ſcripto vl̓ nōſcripto. Scd̓o modo dr̄ mos actꝰ frequētatꝰet p̄cipue morigeratꝰ ſeu ẜm rōneꝫ. Et ſic ſūnit̉ ī diffinitōe moris et ꝯſuetudinis. Tertōmō ſūmit̉ ꝓ iure hūano nō ſcpͥto. ⁊ ſic ſumit̉cum h̓ dr̄. ꝙ mos eſt longa cōſuetudo. Et ſicetiā ꝯſuetudo aliqn̄ ſumit̉ ꝓ om̄i iure poſitiuo ſcripto vel nō ſcripto. et ſic ſumit̉ cū dr̄.
Aos eſt longa ꝯſuetudo. Aliqn̄ ſumit̉ ꝓ iuIre poſitiuo nō ſcripto. ⁊ ſic ſumit̉ cū diffinit̉ꝯſuetudo. ꝙ eſt qd̓daꝫ ius ⁊cͣ. ¶ Archi. ī roſario ſuꝑ v̓bo mos dīc. ꝙ mos ⁊ conſuetudoqn̄qꝫ ſūt noīa iuris. et ẜm hoc h̓ diffiniūt̉ vtdictū eſt. et aliqn̄ ſūt ſinonīa. Aliqn̄ b̓o ſuntnoīa qͣlitatis. Et ẜm hoc ideꝫ vid̓r eſſe mos ⁊ꝯſuetudo .ſ. qͣlitas ſeu habitꝰ mentis. exqͦ hōdiſponit̉ ad hoc vel illd̓ faciēdū. etſi ad malū vitiū eſt. Et ꝙͣuis large dicat̉ talis habitꝰmos vel ꝯſuetudo: tn̄ ꝓpe loquēdo nō ſimpl̓rdici debe̓t. ſꝫ cū adiectōe .ſ. malꝰ mos ſeu mala cōſuetudo. Si v̓o talis habitꝰ ad bonū inclinat dr̄ virtꝰ vel bona qͣlitas mētis. ⁊ nōſolum dr̄ cū additōne bonꝰ mos ⁊ bona ꝯſuetudo. ſꝫ ſimpl̓r mos ⁊ ꝯſuetudo. Et idē ſūt moset ꝯſuetudo .ſ. qͣlitas veniēs ex actibꝰ iteratisſil̓ibꝰ. et ſic ſumit̉ ī diffinitōne cū dr̄. moribꝰſ. ꝓ actibꝰ iteratis pluries ⁊ bonis. Idē ſuperv̓bo ꝯſuetudo. vbi dr̄. ꝙ eſt ius qd̓dā. Obijcitur. qꝛ ꝯſuetudo eſt facti. vt dr̄ extͣ. d̓ ꝯſti. lꝫ.li. vj. Quia cōſuetudo ꝯͣhit̉ ſaltim tacite. qm̄eſt pactū tacitū. ſꝫ paciſci ⁊ pͣhere eſt qͥd facti. ff. de pact. l. j. gͦ non eſt ius qd̓daꝫ. Rn̄detArchi. ꝙ ꝯſiderādo actꝰ ex qͥbꝰ elicit̉ ꝯſuetudo. ſic ip̄a ꝯſuetudo eſt factū. Sed exqͦ ē elicita. ſic eſt ius. ⁊ ſic eſt h̓ ī diffinitōne. Moribus inſtitutū .i. actibꝰ aſſiduis qd̓ ꝓ lege ſuſcipit̉ .ſ. ꝓ lege ſcpͥta. accipit̉ qd̓ nō ē ſcriptūvt lex. ſꝫ ꝯſuetū. cū deficit lex .ſ. ſcpͥta: puta.cū negociū tl̓e emergit: cꝰ declaratō nō reꝑit̉ī lege ſcripta. ⁊ tūc recurrēdū eſt ad ꝯſuetudinē. Et vtroqꝫ deficiente. vel ſuccedit rō naturalis. vel de ſil̓ibꝰ ad ſil̓ia procedendum vtfiat. ſicut dicitur bi. xx. de libellis.De virtute ⁊ effectuꝯſuetudinis q̇ eſt ml̓tiplex. ꝓpter qd̓ dr̄. ff. deꝯſue. Cōſuetudīs vſuſqꝫ longeui nō vilis autoritas. Et poīt Archi. pͥmā eſſe. ꝙ ē iuris inductiua ⁊ ſuppletiua cū deficit lex. vt di. j. cōſuetudo. ⁊ ext̄. de ſepul. c. certificari. Scd̓o ēſil̓ium attractiua. vt ī eis idē inducat. vt extͣde ꝯſue. cū olim. Et di. xj. qͥs neſciat. Et. ff. d̓legibꝰ. l. de qͥbꝰ. Tertō eſt iuris dubij interp̄tatiua. extͣ. de ꝯſue. cū dilectus. ff. eo. ti. ſi deinterp̄tatōne. Quarto ē iuris mutatiua. Inſtit. de iu. natu. §. ex nō ſcripto. Et extͣ. de cōſue. c. vlt. Quinto eſt iuris derogatiua. ī hocem̄ dr̄nt. ff. de v̓. ſig. derogat̉. Nā abrogaturius qn̄ ex toto tollit̉. Derogat̉ qn̄ ꝓ ꝑte tollitur. Un̄ ꝯſuetudo aliqn̄ abrogat. qn̄ .ſ. ē vl̓is.aliqn̄ derogat qn̄ ꝓ ꝑte tollit̉ .ſ. qn̄ eſt ꝑticl̓aris. Sexto ꝯſuetudo ē legis firmatiua. vt di.iiij. §. leges. et extͣ. de p̄ſcrip. veniēs. Septīocōſuetudo eſt gr̄e dilatiua. extͣ. de cōſue. nō ēdicenda. li. vj. ¶ Rōneꝫ hoꝝ .ſ. qͣre ꝯſuetudopoſſit legē mutare vel face̓ ⁊ hmōi. aſſignatbeatꝰ Tho. pͥma ſcd̓e. q. xcvj. art. iij. Dīc em̄.ꝙ oīs lex ꝓficiſcit̉ a rōne ⁊ legiſlatoris volū-