.xvij.

Titulusſine quoꝝ ꝓhibitōe ſocietas hūana cōẜuarinō poſſꝫ. Sicut ꝓhibet hoīcidia. furta. adulteria ⁊ hmōi. Un̄ ⁊ ſignanter ÿſid̓. dicit diſ.iiij. Facte ſūt aūt leges: vt eaꝝ metu humana coherceat̉ audacia. Audacia em̄ ꝑtine̓videt̉ ad īuaſionē alioꝝ. Un̄ ꝑtinet p̄cipuead illa pct̄a. ꝑ q̄ infert̉ īiuria ꝓximis: q̄ vtiqꝫ lege ꝓhibent̉. Et ꝙͣuis intēto legiſlatorisſit hoīes ꝑ eā face̓ v̓tuoſos: nō tn̄ hoc ītendit ſubito face̓: ſed gradatī. ⁊ iō nō ſtatī ml̓titudini imꝑfectoꝝ īponit ea que ſūt virtuoſoꝝ. vt .ſ. ab oībꝰ mal̓ ſe abſtineant. alioqͥnimꝑfecti hmōi p̄cepta ferre nō valētes: ī deteriora mala prūꝑent. Unde dn̄s dixit Mathei. ix. Neqꝫ vinū nouū .i. p̄cepta ꝑfecte vite mittit̉ ī vtres vet̓es .i. ī hoīes īperfectosalioqͥn rumpunt̉ vtres ⁊ vinū effūdit̉ .i. p̄cepta ꝯtemnūt̉. ⁊ homīes imꝑfecti ꝓ contēptū ad peiora dilabunt̉. ¶ Ꝙͣtū ad qͣrtumſcꝫ ꝙ lex non p̄cipit omnes actus v̓tutū. ſicdeclarat. b. Tho. vbi ſupra arti. iij. Speciesv̓tutū diſtīguunt̉ ſcd̓m obiecta. Omnia aūtobiecta v̓tutum referri poſſunt. vel ad bonum pͥuatum alicuiꝰ ꝑſone. vel ad bonū cōmune multitudīs. Sicut ea q̄ ſunt fortitudīs poteſt hō exeqͥ vel ꝓpter conſeruatōꝫ ciuitatis: vel ad ꝯſeruādū ius amici ſui. et ſimile ī alijs. Lex autem deducit̉ ad bonū cōmune: ⁊ ideo nulla virtus ē: de cuiꝰ actibuslex p̄ciꝑe non poſſit. Nō tamē de omībꝰ actibus oīm v̓tutū lex p̄cipit humana: ſed ſolūde ill̓ qui ſunt ordīabiles ad bonū cōmune īmediate. vel mediate. ſicut cuꝫ aliqua ordinant̉ a legiſlatore. ꝑtinētia ad bonam diſciplinā qua ciues īformant̉. vt bonū cōmuneiuſticie ⁊ pacis ꝯſeruēt. Sicut ergo lex hūana nō ꝓhibet ẜm obligatōꝫ p̄cepti oēs actꝰv̓tuoſos: ita etiā nō p̄cipit oēs actꝰ virtuoſos. Sꝫ ſicut ꝓhibet lex aliqͦs actus ſingl̓orū vicioꝝ: ita ⁊ p̄cipit aliquos actꝰ ſingulariū v̓tutū. Notādū etiaꝫ ꝙ cū actus v̓tutisdicat̉ dupl̓r. Uno mō material̓r .i. face̓ actꝰfortitudīs. iuſticie ⁊ hmōi. etſi nō ex habitu⁊ ſic lex p̄cipit aliquos actus virtutū. Aliomō formal̓r .i. oꝑari virtuoſa. eo modo quovirtuoſus oꝑat̉: ⁊ tal̓ actus ꝓcedit ad habitū virtutis. nec cadit ſub precepto legis.¶ Ꝙ omnes ſubijciun­ §. iiij.tur legi humane. hoc ſic declarat. b. Tho. p̄ma ſcd̓e. q. xcvj. arti. v. Lex de ſui ratōne habet duo: ſi qꝛ eſt regula humanoꝝ actuumScd̓o ꝙ hēt vim coactiuā. Dupl̓r ergo poteſt aliquis eſſe legi ſubiectꝰ. Uno mō ſicutregulatū regule. Ex hoc modo oēs qui ſubdunt̉ poteſtati. ſubijciunt̉ legi quā fecit poteſtas. Ꝙ aūt aliqͥs non ſubijciat̉ poteſtatipōt contīgi dupl̓r. Uno mō qꝛ ſunt ſimpl̓rabſoluti ab eiꝰ ſubiectōe. vnde illi q̄ ſunt denna ciuitate vel regno. non ſubdunt̉ legibꝰ

prīcipis alteriꝰ ciuitatis vl̓ regni: ſicut necdominus eius. Alio modo ẜm ꝙ regit̉ alialege ſuꝑiori: puta ſi aliqͥs ſit ſubiectꝰ ꝓconſuli. regulari debet eꝰ mādatis. nō ī his q̄ diſpenſant̉ ab imꝑatore: ꝙͣtū em̄ ad illa nō aſtrīgimur mādato īferioris. cū ſuꝑiori mādato dirigat̉. Et ẜm hoc contingit ꝙ aliqͥsſimpl̓r ſubiectus legi ẜm aliqua legi nō aſtringat̉. ẜm ꝙ regit̉ aliqua lege ſuꝑiori. Etad hoc facit qd̓ dicit augꝰ. Sicut ī poteſtatibus humane ſocietatis ad obediendū maior minori recte p̄ponit̉: ita deꝰ oībꝰ. di. viij.que ꝯtra mores. ¶ Alio mō dicit̉ aliqͥs ſubijci legi. ſicut coactū cogenti. Et hoc mō homīes virtuoſi nō ſubijciunt̉ legi ſꝫ ſolū mali. Quod em̄ ē coactū ⁊ violentū ē ꝯtrariumvoluntati. Uolūtas aūt bonoꝝ ꝯſonat legia qͣ voluntas malorū diſcordat. Et ẜm hocboni nō ſūt ſub lege. ſꝫ tm̄ mali. Et ſic intelligit̉ illud apl̓i .j. ad Thimo. jͣ. lex iuſto poſita nō eſt: ſꝫ ī pijs ⁊cͣ. qꝛ .ſ. non ſunt iuſti ſulditi legi ꝑ modū coactōis. qꝛ volūtarie obediunt. Nec obſtat qd̓ dicit̉. xix. q. ij. due ſūtleges .ſ. ꝙ qͥ lege pͥuata .i. ſpūs .ſ. ducit̉. nullratō exigit: vt abſtringat̉ lege pb̓lica .i. hūana. Nā lex ſpūſſct̄i ē ſuꝑ oī lege humanituspoſita: ⁊ iō viri ſpūales ẜm hoc ꝙ ducūt̉ lege ſpūſſct̄i. nō ſubdūt̉ legi hūane: ꝙͣtum adea que ſūt ꝯtraria ductōni ſpūſſct̄i. Sꝫ tamē hocip̄m ē de ductu ſpūſſct̄i. ꝙ viri ſpūales ſubijciāt̉ legibꝰ humanis. ẜm illud. j. petri. ij. Subiecti eſtote om̄i hūane creatureꝓpter deū. Hinc ⁊ ambro. Magnū qͥdē ē ⁊ ſpeciale documētū: ꝙ xp̄iani viri ptātibꝰ ſublimioribꝰ docent̉ debere eſſe ſubiecti: ne qͥs ꝯͣſtitutōeꝫ terreni regis putet eſſe ſoluendaꝫSi em̄ cenſū filius dei ſoluit: quis tu tantꝰ es. qui non putas eſſe ſoluenduꝫ? Et apl̓sait. Omīs aīa poteſtatibus ſublimioribusſubdita ſit. xj. q. j. Magnum. ¶ Quod autēdicit iuriſꝑitus. ꝙ princeps ſolutus eſt legibus ſuis. non pult dice̓ ꝙ nō debeat eas ẜuare: ſꝫ qꝛ non ē ſubditꝰ ꝙͣtum ad vim coactiuā. Nullꝰ eī cogit̉ a ſeip̄o. Nō em̄ hꝫ lex vimcoactiuā. niſi ex prīcipis poteſtate: ⁊ ſic dr̄princeps ſolutꝰ lege. qꝛ ſi tranſgreditur: nullus in eo poteſt ferre ſententiam condemnatōis. Unde Diero. ſuꝑ illud. Tibi ſoli peccaui Rex em̄ erat: et aliū non timebat. de pe.diſ. iij. Totam. ſcꝫ qui poſſet eum punire deadulterio. Et ideo dixit. Tibi ſoli peccaui.q. dicat. Tu ſolus habes me punire. Sed inꝙͣtū lex habet vim directiuam. princeps eſtſubditus legi ſue. ꝓpria .ſ. voluntate: ⁊ debetſeruare. Unde extra. de conſtitu. Cū oēs dr̄.Quo quis iure ī alio feratur. ip̄e eodem vtidebet. Et ſapientis dicit auctoritas. Paterelegē quā tuip̄e tuleris. Et Iido. etiam dicitIuſtum ē prīcipem obtemꝑare legibꝰ ſuis.Tūc em̄ extimet ſua iura ab alijs ſeruāda.